Kompanitë evropiane të naftës dhe gazit, të cilat raportuan fitime të mëdha në tremujorin e parë falë rritjes së çmimeve të shkaktuara nga lufta në Lindjen e Mesme, po përballen me thirrje të reja nga Londra deri në Paris për të taksuar fitimet e tyre të jashtëzakonshme.
Kompanitë evropiane të energjisë përfituan nga rritja e çmimeve si pasojë e ndërprerjeve të lidhura me konfliktin me Iranin, duke ndihmuar në rritjen e fitimeve në të gjithë sektorin.
Gjiganti i naftës Shell plc raportoi të enjten një rritje prej 24 % të fitimit në tremujorin e parë. Konkurrenti BP raportoi gjithashtu fitime më të larta muajin e kaluar, ndërsa kompania franceze TotalEnergies deklaroi se fitimi neto u rrit me 51 %, duke arritur në 5.8 miliardë dollarë në tremujorin e parë.
Analistët presin që fitimet të mbeten të forta edhe gjatë këtij viti.
Sipas Oxfam, gjashtë nga kompanitë më të mëdha të karburanteve fosile në botë — Chevron, Shell, BP, ConocoPhillips, ExxonMobil dhe TotalEnergies — pritet të fitojnë edhe 37 milionë dollarë shtesë në ditë në vitin 2026, krahasuar me vitin 2025.
Paqëndrueshmëria po shtyn fitimet
Lufta me Iranin ndërpreu transportin detar përmes Ngushticës së Hormuzit, një rrugë jetike për furnizimet globale me energji, duke shkaktuar luhatje të forta të çmimeve të naftës.
Nafta Brent, standardi global i referencës, u rrit në rreth 100 dollarë për fuçi gjatë konfliktit, duke kaluar përkohësisht edhe nivelin e 126 dollarëve, krahasuar me rreth 70 dollarë për fuçi para nisjes së luftimeve në fund të shkurtit.
Këto luhatje çmimesh favorizuan veçanërisht kompanitë evropiane BP, Shell dhe TotalEnergies, të cilat kanë operacione të mëdha tregtimi. Konkurrentët e tyre amerikanë, ExxonMobil dhe Chevron, mbështeten më shumë te prodhimi i naftës dhe gazit.
“BP, Shell dhe Total përfituan jo vetëm nga çmimet më të larta të naftës, por edhe nga vetë turbulencat e tregut”, tha Stephen Innes nga SPI Asset Management.
“Kompanitë evropiane të energjisë dukeshin këtë tremujor më pak si kompani tradicionale nafte dhe më shumë si tregtarë të sofistikuar të paqëndrueshmërisë brenda sistemit global të energjisë”, shtoi ai.
Evropa rikthen thirrjet për taksë mbi fitimet e jashtëzakonshme
Rezultatet e forta financiare kanë rikthyer në Evropë thirrjet për vendosjen e taksave të jashtëzakonshme mbi fitimet e kompanive energjetike, të ngjashme me masat e marra pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022.
Në fillim të prillit, Gjermania, Austria, Spanja, Italia dhe Portugalia i kërkuan së bashku Komisionit Evropian të vendosë një taksë mbarëevropiane mbi fitimet e tepërta të kompanive energjetike gjatë goditjes së tregut të naftës nga konflikti me Iranin.
Pesë vendet deklaruan se kjo masë mund të ndihmojë në financimin e skemave mbështetëse për konsumatorët, frenimin e inflacionit dhe lehtësimin e presionit mbi financat publike.
Një muaj më vonë, pasi kompanitë më të mëdha të energjisë publikuan fitime të forta, debati u intensifikua.
“Edhe një herë, gjigantët e karburanteve fosile po grumbullojnë fitime masive”, tha Danny Gross nga Friends of the Earth, duke bërë thirrje për taksa më të larta ndaj sektorit.
Në Mbretërinë e Bashkuar, kompanitë që operojnë në Detin e Veriut vazhdojnë t’i nënshtrohen “Energy Profits Levy”, një taksë e përkohshme mbi fitimet e jashtëzakonshme, e vendosur në vitin 2022.
Aktualisht kjo taksë është 38 % deri në vitin 2030, përveç taksave ekzistuese të sektorit, megjithëse zbatohet vetëm për fitimet nga prodhimi britanik i naftës dhe gazit.
Rritja e fundit e fitimeve te Shell dhe BP ka nxitur thirrje të reja për rritjen e kësaj takse, ndërsa ministri britanik i Energjisë, Ed Miliband, kritikoi ato që i quajti “fitime të tepërta”.
Në Francë, deputetët socialistë dhe të gjelbër paraqitën në prill një projektligj që propozon një taksë të jashtëzakonshme mbi fitimet e kompanive energjetike.
Kryeministri francez Sébastien Lecornu deklaroi se “nuk kishte kundërshtim në parim” për taksimin e fitimeve që ai i quajti “të jashtëzakonshme”, megjithëse nuk mbështeti hapur një veprim të koordinuar në nivel evropian, sipas Le Monde.
Ndërkohë, presidenti francez Emmanuel Macron ka bërë thirrje për një përgjigje evropiane ndaj asaj që e përshkroi si fitime të tepërta dhe sjellje spekulative në tregjet energjetike.
Çfarë nënkuptojnë çmimet e larta të naftës për sigurinë energjetike
Analistët presin që kompanitë e mëdha të energjisë të vazhdojnë të raportojnë fitime të forta edhe në tremujorin e dytë.
“Edhe nëse tensionet zbuten, tregjet nuk rikthehen menjëherë në normalitet”, vuri në dukje Stephen Innes.
“Nuk jam i sigurt se ky konflikt do të zgjidhet aq lehtë”, tha Adi Imsirovic, pedagog i lartë për sistemet energjetike në Universitetin e Oksfordit. Sipas tij, kjo do t’i mbajë çmimet më të larta për një periudhë më të gjatë.
Ky skenar ka të ngjarë të stimulojë projekte të reja të naftës dhe gazit, siç parashikon edhe TotalEnergies, duke përfshirë fusha të vogla prodhimi që mund të aktivizohen shpejt.
Stephen Innes beson se kompanitë do të preferojnë projekte me kosto të ulët në vend që të nxitohen drejt zgjerimeve masive.
“Fituesit ka të ngjarë të jenë projektet me kosto të ulët, fleksibël dhe gjeopolitikisht të sigurta, jo zgjerimet masive vetëm për hir të zgjerimit”, shtoi ai.
Në vitet e fundit, BP dhe Shell kanë tërhequr disa nga objektivat e tyre klimatikë në favor të vazhdimit të prodhimit të naftës dhe gazit.
Së fundmi, TotalEnergies deklaroi se nuk mund të angazhohet më për objektivin e neutralitetit të karbonit deri në vitin 2050, duke theksuar se bota nuk është ende gati të heqë dorë nga nafta.
Megjithatë, konflikti ka rikthyer në qendër të vëmendjes rolin e energjisë së rinovueshme në sigurinë energjetike.
“Kjo nuk ka kaluar pa u vënë re në kryeqytetet në mbarë botën”, tha Imsirovic./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
