Edhe pse kriza më e fortë inflacioniste duket se po lihet pas, miliona punonjës në Evropë vazhdojnë të mos kenë rikuperuar fuqinë blerëse që kishin para shpërthimit të krizës së çmimeve. Një analizë e publikuar nga Euronews Business, bazuar në raportin OECD Employment Outlook 2026, tregon se pagat reale – pra pagat të korrigjuara me inflacionin – mbeten ende nën nivelet e vitit 2021 në një të tretën e vendeve evropiane të analizuara.
Në nivel të eurozonës, pagat reale kanë rënë me 1.8% gjatë periudhës nga tremujori i parë i vitit 2021 deri në tremujorin e parë të vitit 2026. Kjo do të thotë se, pavarësisht rritjeve nominale të pagave, punonjësit në tërësi blejnë më pak mallra dhe shërbime sesa pesë vite më parë.
Pasojat janë produkt i disa goditjeve të njëpasnjëshme: pandemia COVID-19, lufta në Ukrainë, kriza energjetike, inflacioni rekord dhe ngadalësimi ekonomik, të cilat kanë ushtruar presion të fortë mbi tregun e punës dhe kostot e jetesës.
Italia humb më shumë, Hungaria fiton më shumë
Vendi që ka pësuar goditjen më të madhe është Italia, ku pagat reale kanë rënë me 6.1%, niveli më i lartë negativ në Evropë.
Pas saj renditen Çekia: -5.8%; Suedia: -4.8%; Danimarka: -2.1%; Spanja: -2.0%, ndërsa Eurozona: -1.8%.
Rënie më të moderuara janë regjistruar edhe në Sllovaki, Finlandë, Irlandë dhe Zvicër.
Ekspertët e OECD-së argumentojnë se rikuperimi i pagave është ngadalësuar sepse kontratat kolektive nuk rinegociohen çdo vit. Për këtë arsye, pagat e negociuara nuk arritën të ndjekin ritmin e inflacionit gjatë krizës së viteve 2022–2023.
Ekonomisti Andrea Bassanini, redaktor i raportit të OECD-së, shpjegon se edhe në fillim të vitit 2026 pagat reale vazhdonin të ndiheshin nën efektin e krizës së kostos së jetesës, ndërsa vetëm pagat minimale ligjore arritën në shumë raste të ndiqnin ritmin e rritjes së çmimeve.
Në anën tjetër të tabelës qëndron Hungaria, e cila regjistroi rritjen më të madhe të pagave reale brenda Bashkimit Evropian, me 29.8%.
Vetëm Turqia paraqitet më lart, me një rritje prej 78.6%, megjithëse ekspertët paralajmërojnë se kjo shifër reflekton edhe rikuperimin pas krizës monetare të vitit 2018 dhe ndërhyrjet masive të qeverisë për rritjen e pagës minimale përpara zgjedhjeve.
Në Poloni pagat reale janë rritur me 16.5%, ndërsa brenda eurozonës performancën më të mirë e ka regjistruar Lituania me 14.8%. Rritje të konsiderueshme kanë shënuar edhe Letonia (7.4%), Sllovenia (6.6%), Portugalia (5.6%), Greqia (4.7%) dhe Luksemburgu (4.1%).
Pse nuk u rikuperuan pagat?
Sipas ekonomistëve të intervistuar nga Euronews Business, inflacioni i viteve 2022-2023 goditi shumë më shpejt sesa mundën të reagonin tregjet e punës.
Ronald Janssen, ish-kryeekonomist i Konfederatës Evropiane të Sindikatave, argumenton se pas shpërthimit të inflacionit, punonjësit dhe sindikatat u përballën me një pozitë më të dobët negociuese për shkak të pasigurisë ekonomike, frikës nga deindustrializimi dhe tensioneve tregtare ndërkombëtare.
Në Itali, situata u rëndua edhe nga vonesat shumëvjeçare në rinovimin e kontratave kolektive, çka bëri që pagat nominale të mos përshtateshin me ritmin e rritjes së çmimeve.
Ndërkohë, në Mbretërinë e Bashkuar, fleksibiliteti më i madh i tregut të punës dhe mungesa e fuqisë punëtore bënë që pagat të reagonin më shpejt ndaj inflacionit.
Shqipëria nuk është pjesë e raportit
Raporti i OECD-së nuk përfshin Shqipërinë, ndaj nuk ka një krahasim zyrtar të pagave reale të vendit me ekonomitë evropiane.
Megjithatë, zhvillimet e viteve të fundit tregojnë se edhe ekonomia shqiptare ka kaluar të njëjtin cikël presioni mbi fuqinë blerëse. Inflacioni arriti kulmin gjatë viteve 2022–2023, ndërsa rritja e pagave në sektorin privat nuk ka qenë uniforme. Në sektorin publik janë ndërmarrë disa rritje të pagave, ndërsa paga minimale është rritur në mënyrë graduale, por kostot e larta të ushqimeve, energjisë dhe strehimit kanë vazhduar të ushtrojnë presion mbi buxhetet familjare.
Një element tjetër që ka ndikuar në Shqipëri është forcimi i lekut kundrejt euros gjatë viteve të fundit. Nga njëra anë ai ka ulur koston e mallrave të importuara, por nga ana tjetër ka reduktuar vlerën në lekë të remitancave dhe të ardhurave të shumë familjeve që varen nga pagesat në euro, ndërsa ka shtuar presionin mbi eksportuesit dhe sektorin e turizmit.
Në mungesë të një treguesi zyrtar të pagave reale sipas metodologjisë së OECD-së, është e vështirë të thuhet nëse fuqia blerëse e shqiptarëve është rikthyer plotësisht në nivelet para krizës. Megjithatë, zhvillimet në tregun vendas tregojnë se, ashtu si në pjesën më të madhe të Evropës, rritja e pagave ka qenë vetëm një pjesë e ekuacionit, ndërsa beteja kryesore vazhdon të mbetet ruajtja e fuqisë blerëse përballë kostove të jetesës në rritje.
