Bankat qendrore po nxitojnë të kuptojnë se si inteligjenca artificiale po transformon inflacionin dhe nuk bien të gjitha dakord për përgjigjen.
Për pjesën më të madhe të tri viteve të fundit, bankat qendrore e kanë trajtuar inteligjencën artificiale njësoj si ndryshimet klimatike apo demografinë: si një forcë afatgjatë që duhet monitoruar, por që ende nuk është një instrument i politikës monetare.
Ky dallim tashmë është zhdukur.
Politikëbërësit kanë filluar ta shohin IA-në si një ndryshim strukturor në shkallën e elektrifikimit apo internetit, që do të riformësojë inflacionin, normat e interesit dhe vetë mjetet që bankat qendrore përdorin për t’i përcaktuar ato.
Debati nuk është më nëse IA ka rëndësi.
Ai lidhet me kohën, mekanizmat e transmetimit dhe drejtimin: sa shpejt do të materializohen efektet, nëse çmimet do të rriten apo bien fillimisht dhe si duhet të reagojnë bankat qendrore ndaj një force që mund të jetë inflacioniste në afat të shkurtër, por dezinflacioniste në afat të gjatë.
Çfarë po bëjnë tashmë BQE dhe Bundesbank
Banka Qendrore Evropiane ka lëvizur më shpejt në kthimin e IA-së nga teori në praktikë.
Në një blog të publikuar më 21 prill 2026, katër ekonomistë të BQE-së — Óscar Arce, Karin Klieber, Michele Lenza dhe Joan Paredes — zbuluan se që nga fundi i vitit 2022 një model i të mësuarit makinerik është pjesë e mjeteve analitike që përdoren për përgatitjen e vendimeve të politikës monetare për Këshillin Drejtues.
Modeli përdor rreth 60 indikatorë që kapin pritjet për inflacionin, presionet e kostove, aktivitetin ekonomik real dhe kushtet financiare, dhe përditësohet disa herë në çdo tremujor.
Rezultatet tashmë janë testuar në kohë reale.
Në tremujorin e dytë dhe të katërt të vitit 2025, modeli sinjalizoi rreziqe në rritje për inflacionin bazë që më pas u materializuan, me nivelet përfundimtare rreth 20 pikë bazë mbi parashikimet zyrtare të Eurosistemit.
“Inteligjenca artificiale mund të ndihmojë në ndjekjen e rreziqeve të inflacionit në kohë reale,” shkruajnë autorët.
Edhe Bundesbank po ndjek një rrugë të ngjashme.
Në një konferencë të përbashkët Bundesbank–SUERF në Frankfurt më 9 dhjetor 2025, presidenti i Bundesbank, Joachim Nagel, konfirmoi se banka qendrore gjermane po përdor një gamë të gjerë aplikacionesh të IA-së për të përmirësuar analizat dhe proceset e punës.
Këto përfshijnë asistentë inteligjentë për tekstin, analiza dokumentesh të drejtuara nga IA dhe një model të quajtur MILA që vlerëson komunikimet nga bankat qendrore të eurozonës.
“Teknologjia duhet në fund të shërbejë për njerëzit. Dhe e njëjta gjë vlen për ne si banka qendrore: ne përdorim IA për të përmbushur sa më mirë mandatin tonë,” tha Nagel.
Qasja e Fed: nga kuriozitet në debat thelbësor
Në Rezervën Federale, ndryshimi ka qenë më pak operacional, por më konceptual dhe gjithnjë e më urgjent.
Zyrtarët kanë kaluar nga njohja e IA-së në debatimin se si ajo riformëson kompromiset bazë të politikës monetare.
Guvernatori i Fed, Christopher Waller, ka argumentuar se IA po adoptohet më shpejt se kompjuterët personalë, interneti apo telefonat inteligjentë, dhe se produktiviteti është bërë tashmë çështja qendrore e debatit monetar.
“Pyetja kyçe është nëse IA do të kontribuojë në një rikthim të rritjes së produktivitetit. Çdo rritje e qëndrueshme mbi 2% do të mbështesë rritjen e të ardhurave reale pa presion inflacionist. Si politikëbërës monetar, shpresoj që IA ta realizojë këtë,” tha ai.
Zëvendëskryetari i Fed, Philip Jefferson, ka theksuar efektin e dyfishtë të IA-së mbi inflacionin: nga njëra anë ul kostot përmes produktivitetit, por nga ana tjetër mund të rrisë çmimet e inputeve, për shkak të kërkesës për energji, tokë dhe burime të tjera.
Wall Street i ndarë: dezinflacion apo presion nga investimet
Ndërsa bankat qendrore janë ende në fazë interpretimi, tregjet financiare kanë filluar tashmë të reagojnë.
Wall Street është ndarë në dy kampe: ata që e shohin IA-në si një goditje pozitive në ofertë (ulje çmimesh dhe normash), dhe ata që presin presione inflacioniste në afat të shkurtër për shkak të një cikli të madh investimesh.
Sipas Mike Hunstad nga Northern Trust, IA mund të jetë një nga goditjet më të mëdha pozitive në ofertë në historinë moderne, duke ulur inflacionin më efektivisht se politika monetare.
Në anën tjetër, ekonomistë si ata të Oxford Economics argumentojnë se IA aktualisht po rrit inflacionin përmes kërkesës për energji dhe investimeve në qendra të të dhënave.
Goldman Sachs vlerëson se çmimet e energjisë elektrike mund të mbeten rreth 6% në 2026–2027 dhe se kërkesa nga qendrat e të dhënave mund të përbëjë rreth 40% të rritjes së kërkesës për energji në pesë vitet e ardhshme. Kostot më të larta të energjisë mund të shtojnë rreth 0.2 pikë përqindje në inflacion në vitin 2026 dhe 0.15 pikë në 2027.
Pyetja është koha, jo destinacioni
Ekziston tashmë një dakordësi e gjerë: IA është mjaftueshëm e madhe për të detyruar bankat qendrore të rishikojnë mënyrën se si funksionon ekonomia.
Por mbetet e paqartë renditja e efekteve.
Nëse rritja e produktivitetit vjen e para, bankat qendrore mund të kenë hapësirë për të ulur normat pa rindezur inflacionin.
Nëse vala e investimeve vjen e para — përmes çmimeve të energjisë dhe kërkesës për kapital — politikëbërësit që lehtësojnë politikën shumë herët mund të detyrohen të kthejnë kursin.
Kjo shënon një ndryshim të fortë nga vetëm disa vite më parë, kur inteligjenca artificiale pothuajse nuk përmendej fare në diskutimet e bankave qendrore./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
