Këtë javë, ushtria ukrainase raportoi kufizime në shërbimin satelitor Starlink. Lidhja ndërpritet sapo pajisjet marrëse lëvizin me shpejtësi mbi 160 kilometra në orë, siç ndodh në rastin e dronëve.
Shërbimi fillimisht u rikthye pjesërisht, por kufizimi i shpejtësisë mbeti në fuqi. Ende nuk është e qartë se kush e urdhëroi këtë masë.
Drejtuesi i SpaceX, Elon Musk, mohoi përgjegjësinë e kompanisë për ndërprerjen e shërbimit. Në një postim në platformën X, ai deklaroi se Starshield është nën kontrollin e drejtpërdrejtë të qeverisë amerikane.
Është e rëndësishme të bëhet dallimi mes dy sistemeve. Starlink dhe Starshield janë zhvilluar të dyja nga SpaceX, por u drejtohen përdoruesve të ndryshëm. Starlink është shërbimi për individët dhe bizneset, ndërsa Starshield është projektuar për qeveritë dhe forcat ushtarake.
Ministri i Jashtëm polak, Radosław Sikorski, reagoi ashpër në platformën X, duke shkruar: “Hej, Elon Musk, ti njeri i madh, a po bën sërish politikë me produktet e tua? Ne, klientët e tu europianë, po të ndjekim me shumë vëmendje.”
Polonia ka financuar një pjesë të madhe të terminaleve Starlink që përdoren nga Ukraina. Kjo situatë ka rikthyer edhe një herë debatin mbi varësinë e forcave të armatosura nga lidhjet satelitore.
Pikërisht për të reduktuar këtë varësi, Europa po punon prej disa vitesh për krijimin e një sistemi të vetin.
Përgjigjja europiane: IRIS²
Bashkimi Europian ka rreth gjashtë vjet që po zhvillon rrjetin e tij satelitor IRIS². Akronimi vjen nga emërtimi në anglisht Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite, që do të thotë “Infrastrukturë për Qëndrueshmëri, Ndërlidhje dhe Siguri nëpërmjet Satelitëve”.
Sistemi synon të sigurojë lidhje të sigurta për qeveritë, kompanitë dhe qytetarët, si dhe të mbulojë zonat ku mungon sinjali i rrjeteve celulare në Europë dhe Afrikë.
Për enkriptimin e komunikimeve, rrjeti do të mbështetet në teknologjinë kuantike përmes Infrastrukturës Europiane të Komunikimit Kuantik (EuroQCI).
Në fillim të gushtit, Komisioni Europian dhe konsorciumi SpaceRISE ranë dakord për zbatimin e projektit.
Rrjeti do të përbëhet nga 348 satelitë, prej të cilëve 330 do të vendosen në orbitën e ulët të Tokës dhe 18 në orbitën e mesme.
Një grup prej 66 satelitësh shtesë, brenda kësaj arkitekture, do të shërbejë posaçërisht për forcimin e komunikimeve të mbrojtjes, sigurisë dhe shërbimeve të emergjencës.
Sipas përllogaritjeve të Komisionit Europian, kjo do të rrisë kapacitetin e komunikimeve të sigurta për përdoruesit e sektorit publik me 60% brenda BE-së dhe me 54% në nivel global.
Në fazën e parë, rrjeti do të përqendrohet te shtetet, forcat ushtarake dhe shërbimet kritike. Më vonë, parashikohet që edhe qytetarët të kenë mundësi ta përdorin.
Lëshimi i satelitëve të parë është planifikuar për vitin 2029, ndërsa shërbimet fillestare pritet të vihen gradualisht në funksion nga viti 2029 ose 2030.
Roli i Gjermanisë
Gjermania përfaqësohet në projekt nga kompania e teknologjisë hapësinore Orbitale Hochtechnologie Bremen (OHB), me seli në Bremen.
Më 31 gusht, kompania nënshkroi një kontratë me vlerë pak më të ulët se 1 miliard euro me operatorin satelitor SES, për ndërtimin e 18 satelitëve që do të vendosen në orbitën e mesme të Tokës si pjesë e IRIS².
Secili satelit do të peshojë rreth 2.6 tonë në momentin e lëshimit.
Drejtori ekzekutiv i OHB, Marco Fuchs, e konsideron programin një hap të rëndësishëm drejt rritjes së pavarësisë europiane.
Megjithatë, pjesëmarrja e Gjermanisë në projekt ka qenë objekt debatesh që në fazat e hershme.
Në dhjetor 2023, Ministria Federale e Ekonomisë u dërgoi kompanive të përfshira një letër me tone të forta, duke kërkuar sqarime urgjente për pjesëmarrjen e industrisë gjermane dhe pjesën që ajo do të përfitonte nga vlera e krijuar prej projektit, sipas raportimit të gazetës Frankfurter Rundschau.
Bundeswehr: Një rrjet satelitor më vete?
Pavarësisht projektit IRIS², forcat e armatosura gjermane, Bundeswehr, po planifikojnë ndërtimin e një rrjeti të tyre satelitor.
Bëhet fjalë për një projekt kombëtar që do të financohet nga qeveria federale.
Gjeneralmajori Armin Fleischmann, përgjegjës për çështjet hapësinore në Komandën e Hapësirës Kibernetike dhe të Informacionit të Bundeswehr-it, deklaroi për transmetuesin publik rajonal MDR se synimi është krijimi i një konstelacioni satelitor të ngjashëm me Starlink, por në përmasa më të vogla.
Në një intervistë për gazetën ekonomike Handelsblatt, ai u shpreh se ushtria dëshiron të vendosë në hapësirë “Fritzbox fluturues”, duke iu referuar pajisjeve të njohura gjermane për lidhjen me internetin.
Në fazën fillestare, rrjeti do të mbulojë krahun lindor të NATO-s dhe do të jetë nën kontrollin kombëtar gjerman. Disa komponentë do të sigurohen nga partnerë perëndimorë, përfshirë Shtetet e Bashkuara.
Që në shtator 2025, ministri gjerman i Mbrojtjes, Boris Pistorius, njoftoi gjatë kongresit hapësinor të Federatës së Industrive Gjermane në Berlin se deri në vitin 2030 do të investohen gjithsej 35 miliardë euro në projekte ushtarake hapësinore.
Në korrik, ai vizitoi kompaninë OHB në Bremen për t’u njohur me programet satelitore dhe proceset e prodhimit./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
