Inteligjenca artificiale ka ndryshuar mënyrën se si njerëzit studiojnë dhe tani po detyron edhe ridizenjimin e provimeve. Universitetet dhe shkollat po kërkojnë mënyra të reja për të testuar se çfarë dinë realisht studentët.
Skena po përsëritet gjithnjë e më shpesh në universitete dhe institucione arsimore: një student dorëzon një punim të përkryer, të shkruar mirë, të strukturuar saktë dhe pa gabime. Por kur pedagogu e pyet për përmbajtjen, lindin dyshime. A e ka bërë vetë… apo e ka shkruar një inteligjencë artificiale?
Ardhja e mjeteve si ChatGPT ka ndryshuar rrënjësisht mënyrën se si studentët studiojnë dhe, njëkohësisht, po transformon mënyrën se si ata vlerësohen.
Larg të qenit një trend i përkohshëm, inteligjenca artificiale është bërë pjesë e jetës së përditshme akademike. Sipas një raporti të fundit të Fondacionit CYD, 89% e studentëve universitarë në Spanjë përdorin mjete të inteligjencës artificiale gjatë studimeve të tyre.
Dhe nuk bëhet fjalë vetëm për një përdorim të rastësishëm. Shumica i përdorin rregullisht, në disa raste çdo ditë. Nga sqarimi i paqartësive deri te hartimi i detyrave të plota, inteligjenca artificiale është kthyer në një asistent të përhershëm akademik.
Ky ndryshim ka krijuar një situatë të paprecedentë: puna e bërë jashtë klasës nuk garanton më që studenti e ka përvetësuar realisht njohurinë.
Vlerësimi në epokën e inteligjencës artificiale
Universitetet janë plotësisht të vetëdijshme për këtë realitet të ri. I njëjti raport tregon se shumica e institucioneve kanë zbuluar studentë që përdorin përgjigje të gjeneruara nga AI, madje edhe gjatë provimeve.
Sfida është e qartë: si mund të vlerësohet njohuria kur një makinë mund të prodhojë përgjigje të sakta brenda pak sekondash?
Kësaj i shtohet edhe shqetësimi për plagjiaturën dhe vështirësia në identifikimin e përdorimit të këtyre mjeteve. Shumë sisteme për zbulimin e AI-së nuk janë ende plotësisht të besueshme, gjë që e bën kontrollin edhe më të komplikuar.
A janë provimet me gojë zgjidhja?
Përballë këtij realiteti, metodat e vlerësimit po ndryshojnë në disa institucione arsimore. Edhe pse jo të gjitha universitetet kanë reformuar ende sistemin e tyre, gjithnjë e më shumë institucione po zgjedhin formate që kërkojnë nga studentët të demonstrojnë njohuritë në kohë reale.
Provimet me gojë, pothuajse të harruara prej vitesh, po rikthehen fuqishëm. Në to, studentët duhet të shpjegojnë konceptet, të argumentojnë idetë dhe t’u përgjigjen pyetjeve pa asnjë mbështetje të jashtme.
Edhe mbrojtja e detyrave po bëhet më e zakonshme: nuk mjafton më vetëm dorëzimi i një dokumenti; studentët duhet ta justifikojnë, ta shpjegojnë dhe të përgjigjen për të. Përveç kësaj, shumë universitete po rrisin peshën e testeve të zhvilluara fizikisht në auditor për të reduktuar varësinë nga punët e bëra në shtëpi.
Shqetësimi ka arritur edhe te zyrat universitare të ombudsmanit, organet përgjegjëse për mbrojtjen e të drejtave të studentëve dhe stafit. Më 21 maj, Universiteti i Almerías organizoi një konferencë mbi inteligjencën artificiale pas një “vale pyetjesh” lidhur me konfliktet që ka shkaktuar përdorimi i saj.
Gjatë takimit, zv/rektorja Maribel Ramírez paralajmëroi se AI “po transformon me shpejtësi shumë fusha të jetës universitare” dhe ngriti shqetësime që “nuk mund të injorohen”, si mbrojtja e të dhënave, transparenca dhe paragjykimet algoritmike.
Nga ana e tij, ombudsmani universitar Bernardo Claros deklaroi se universitetet po marrin tashmë “shumë kërkesa për ndërhyrje” lidhur me përdorimin e AI-së në vlerësim dhe në fusha të tjera akademike, duke e bërë të nevojshme gjetjen e “një përgjigjeje të përbashkët”.
Këto deklarata tregojnë se debati nuk lidhet më vetëm me mashtrimin akademik, por shtrihet edhe te çështjet etike, ligjore dhe komunitare.
Nuk ka vetëm rreziqe: AI sjell edhe avantazhe
Pavarësisht dyshimeve, inteligjenca artificiale nuk shihet vetëm si kërcënim. Vetë studentët njohin përfitimet e saj: shumica besojnë se AI mund të përmirësojë performancën akademike, sipas raportit të Fondacionit CYD.
Universitetet shohin gjithashtu potencialin e saj për personalizimin e mësimdhënies, lehtësimin e kërkimit shkencor dhe përmirësimin e përgatitjes së leksioneve. Megjithatë, ky progres ka edhe anën e errët. Ekziston rreziku që studentët të bëhen tepër të varur nga teknologjia, të reduktojnë përpjekjen personale ose të zhvillojnë një formë të të nxënit sipërfaqësor.
Një transformim i thellë në arsim
Ajo që po ndodh shkon shumë përtej një ndryshimi të thjeshtë në mënyrën e provimeve. Bëhet fjalë për një transformim strukturor në mënyrën se si kuptohet të nxënit. Për vite me radhë, sistemi arsimor ka vlerësuar memorizimin dhe aftësinë për të shkruar detyra. Sot, shumë prej këtyre proceseve mund të realizohen nga inteligjenca artificiale.
Pikërisht për këtë arsye, aftësi si mendimi kritik, shpjegimi i ideve dhe zgjidhja e problemeve në kohë reale po marrin gjithnjë e më shumë rëndësi./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
