Vetëm katër muaj pas marrjes së detyrës, kryetari i Rezervës Federale, Kevin Warsh, ndodhet mes pritjeve të tregjeve financiare për një rritje të normave të interesit dhe presidentit të SHBA-së, Donald Trump, i cili kërkon që banka qendrore të ulë kostot e huamarrjes ose t’i mbajë ato të pandryshuara.
Ekonomistët në përgjithësi presin që Warsh dhe kolegët e tij politikëbërës të ndjekin konsensusin e tregut kur Rezerva Federale të shpallë vendimin e saj të mërkurën.
Warsh i ka lënë vetes pak hapësirë për të shmangur një rritje, pasi paralajmëroi në konferencën e Rezervës Federale në Jackson Hole në fund të gushtit se inflacioni mbetej shumë mbi objektivin prej 2% të bankës qendrore.
Pritjet për një rritje të normës u forcuan pasi të dhënat e fundit për inflacionin treguan se presionet mbi çmimet mbetën kokëfortësisht të larta. Tregjet e kontratave të së ardhmes vlerësojnë rreth 90% probabilitet për një rritje prej një çerek pikë përqindjeje.
Një lëvizje e tillë do ta çonte intervalin e normës bazë të Rezervës Federale nga 3,5%-3,75% në 3,75%-4%.
Një test për besueshmërinë e Rezervës Federale
Warsh u përball me një dilemë të ngjashme menjëherë pasi mori detyrën si kryetar më 22 maj. Pavarësisht retorikës së tij të ashpër ndaj inflacionit, Rezerva Federale e la normën kryesore të interesit të pandryshuar në korrik.
Konferenca e tij për shtyp më pas u dha investitorëve pak qartësi mbi mënyrën se si banka qendrore synonte të reagonte ndaj inflacionit të vazhdueshëm. Kostot e huamarrjes afatgjatë janë rritur që atëherë, ndërsa yield-i i obligacioneve 10-vjeçare të Thesarit amerikan kaloi mbi 5% këtë javë, një nivel që nuk ishte parë prej vitesh.
Normat e hipotekave, të cilat ndikohen më drejtpërdrejt nga yield-et e obligacioneve të Thesarit sesa nga norma bazë e Rezervës Federale, janë rritur gjithashtu. Norma mesatare për një hipotekë 30-vjeçare me normë fikse ishte 6,76% në javën që përfundoi më 10 shtator, sipas Freddie Mac.
Nëse Rezerva Federale i lë sërish normat të pandryshuara, ajo rrezikon një përsëritje të reagimit të tregut që u pa pas mbledhjes së korrikut, kanë paralajmëruar ekonomistët. Investitorët zakonisht kërkojnë yield-e më të larta për obligacionet e qeverisë dhe të korporatave kur presin që inflacioni të mbetet i lartë.
“Ky është paradoksi: Një rritje e normës tani mund të ulë normat afatgjata më vonë”, tha Diane Swonk, kryeekonomiste në KPMG.
“Riktheni besimin te objektivi prej 2%, dhe primi i inflacionit mund të bjerë. Nëse dështoni, tregjet do të shtrëngohen gjithsesi përmes normave më të larta të hipotekave, kostove më të larta të huamarrjes për bizneset dhe interesave më të larta mbi borxhin.”
Inflacioni e ndërlikon planin e Warsh
Gjatë fushatës për postin drejtues të Rezervës Federale vitin e kaluar, Warsh argumentoi se banka qendrore mund t’i ulte normat e interesit.
Që atëherë, perspektiva ekonomike ka ndryshuar. Lufta me Iranin ka rritur çmimet e energjisë, ndërsa tarifat dhe investimet e fuqishme në infrastrukturën e inteligjencës artificiale kanë shtuar presionet inflacioniste.
Matësi i preferuar i inflacionit nga Rezerva Federale, indeksi i çmimeve për shpenzimet e konsumit personal (PCE), u rrit me 3,7% në vitin deri në korrik. Kjo ishte më e lartë se rritja prej 2,3% në prill 2025, përpara se tarifat e fundit të Trump të hynin në fuqi.
Inflacioni bazë PCE, i cili përjashton çmimet e paqëndrueshme të ushqimeve dhe energjisë, arriti në 3,3% në korrik, krahasuar me 3% pak para luftës me Iranin.
Mbajtja e pandryshuar e normave mund ta ekspozojë gjithashtu Rezervën Federale ndaj akuzave se i është nënshtruar presionit të Shtëpisë së Bardhë, duke dëmtuar potencialisht besueshmërinë e saj te investitorët.
“Kevin kujdeset për trashëgiminë e tij”, tha Kristin Forbes, profesore e ekonomisë në Institutin e Teknologjisë të Masaçusetsit dhe ish-politikëbërëse e Bankës së Anglisë.
“Dhe ai e di se kryetarët e bankave qendrore që ndjekin presionin politik në vend të ekonomisë nuk kujtohen mirë në historinë e tyre.”
Trump kritikoi vazhdimisht paraardhësin e Warsh, Jerome Powell, për mosuljen e normave aq shpejt sa kërkonte ai. Departamenti i Drejtësisë hapi gjithashtu një hetim penal mbi dëshminë e Powell para Kongresit, megjithëse hetimi u mbyll më vonë.
I pyetur të dielën se si mund të reagonte Trump ndaj një rritjeje të normës, këshilltari ekonomik i Shtëpisë së Bardhë, Kevin Hassett, tha për Fox News: “Jam i sigurt se ai nuk do të jetë shumë i lumtur për këtë, por ai do të mbrojë mbi të gjitha pavarësinë e Kevin Warsh.”
A do të mjaftojë një rritje e vetme e normës?
Edhe nëse Rezerva Federale i rrit normat të mërkurën, mbetet e paqartë nëse do të pasojnë rritje të tjera.
Bankat qendrore rrallë i ndryshojnë normat e interesit vetëm një herë; zakonisht nisin një seri rritjesh ose uljesh që synojnë të ndikojnë mbi inflacionin dhe aktivitetin ekonomik.
Megjithatë, ekziston një precedent për një rritje të vetme. Në mars 1997, Rezerva Federale, nën drejtimin e Alan Greenspan, i rriti normat me një çerek pikë përqindjeje. Kriza financiare aziatike filloi disa muaj më vonë, duke bërë që politikëbërësit t’i mbanin normat të pandryshuara përpara se t’i ulnin ato tri herë gjatë vjeshtës së vitit 1998.
Investitorët aktualisht presin tri rritje: në shtator, dhjetor dhe mars.
Jonathan Pingle, ekonomist në UBS, tha se Rezerva Federale mund t’i braktisë gjithsesi rritjet e mëtejshme nëse të dhënat e reja tregojnë se inflacioni po ngadalësohet.
“Nuk janë të detyruar ta zbatojnë këtë plan nëse të dhënat shkojnë në drejtimin e duhur”, tha Pingle.
Për këtë arsye, investitorët do t’i kushtojnë vëmendje të veçantë projeksioneve të përditësuara ekonomike tremujore të Rezervës Federale të mërkurën. Këto projeksione do të tregojnë se ku presin politikëbërësit individualë të jetë norma bazë në fund të këtij viti dhe vitin e ardhshëm./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
