Rritja e çmimeve të energjisë dhe ushqimeve në tregjet ndërkombëtare, përshkallëzimi i konflikteve gjeopolitike dhe shtrëngimi i politikave monetare nga bankat kryesore qendrore po krijojnë një mjedis gjithnjë e më të pasigurt për ekonominë shqiptare. Banka e Shqipërisë paralajmëron se goditjet e jashtme mund të sjellin presione të reja inflacioniste, ndërsa rritja e normave të interesit në tregjet ndërkombëtare mund të ndikojë kushtet e financimit dhe perspektivën e aktivitetit ekonomik.
Në Raportin Tremujor të Politikës Monetare 2026/IV, Banka e Shqipërisë evidenton se ekonomia botërore ka shfaqur ritme më të larta rritjeje gjatë tremujorit të dytë të vitit, por kjo ecuri është shoqëruar me forcimin e presioneve inflacioniste gjatë tremujorit të tretë.
Sipas raportit, përshkallëzimi i konfliktit në Lindjen e Mesme dhe vijimi i luftës ndërmjet Rusisë dhe Ukrainës kanë ndikuar drejtpërdrejt në çmimet e energjisë, lëndëve të para dhe produkteve ushqimore, duke rritur kostot për ekonomitë importuese, përfshirë Shqipërinë.
Nafta Brent arrin në 97 dollarë për fuçi, çmimet e lëndëve bazë rriten me 30%
Një nga zhvillimet më shqetësuese të evidentuara nga Banka e Shqipërisë është rritja e fortë e çmimeve të mallrave bazë në tregjet ndërkombëtare.
Gjatë tremujorit të tretë të vitit 2026, indeksi i çmimeve të lëndëve bazë u rrit mesatarisht me 30% në terma vjetorë. Vetëm në muajin shtator, ritmi i rritjes së këtij indeksi arriti në 47.8%, duke reflektuar përshkallëzimin e tensioneve në Lindjen e Mesme.
Çmimi i naftës Brent u kuotua mesatarisht në 97 dollarë për fuçi gjatë tremujorit të tretë, me një rritje prej 40.6% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Kjo pasoi rritjen prej 54% të regjistruar në tremujorin e dytë.
Banka e Shqipërisë vëren se tensionet në Lindjen e Mesme kanë shtuar pasigurinë për furnizimin global me naftë, veçanërisht për shkak të vështirësive në përdorimin e rrugëve alternative të transportit për të anashkaluar Ngushticën e Hormuzit.
Për Shqipërinë, një ekonomi me varësi të konsiderueshme nga importet e karburanteve, shtrenjtimi i naftës në tregjet ndërkombëtare përcillet në kostot e transportit, prodhimit dhe shpërndarjes së mallrave, duke krijuar presione shtesë mbi çmimet e konsumit.
Ushqimet shtrenjtohen me 12.4%, ndikim nga lufta Rusi-Ukrainë
Presionet e jashtme nuk janë kufizuar vetëm te energjia.
Sipas raportit, indeksi ndërkombëtar i çmimeve të ushqimeve u rrit me 12.4% gjatë tremujorit të tretë të vitit 2026, nga një rritje prej rreth 10% në tremujorin paraardhës.
Një ndikim të rëndësishëm ka pasur shtrenjtimi i drithërave, si pasojë e intensifikimit të konfliktit ndërmjet Rusisë dhe Ukrainës, dy prej eksportuesve kryesorë botërorë të këtyre produkteve.
Pengesat në transportin detar përmes Detit të Zi kanë ndikuar në ofertën ndërkombëtare dhe në rritjen e çmimeve.
Këto zhvillime kanë rëndësi të drejtpërdrejtë për Shqipërinë, pasi shtrenjtimi i drithërave dhe produkteve të tjera ushqimore të importuara mund të ndikojë çmimet e bukës, miellit dhe produkteve të përpunuara, si edhe kostot e industrisë ushqimore.
Inflacioni në Eurozonë arrin në 3.8%, në Itali 4.1% dhe në Greqi 5.1%
Rritja e çmimeve ndërkombëtare është reflektuar edhe në ekonomitë kryesore partnere tregtare të Shqipërisë.
Në Eurozonë, inflacioni arriti në 3.8% në shtator 2026, nga një mesatare prej 3.1% gjatë muajve korrik dhe gusht.
Në Shtetet e Bashkuara, inflacioni u përshpejtua në 3.7%, nga mesatarja prej 3.4% në dy muajt e mëparshëm.
Një rritje edhe më e fortë është regjistruar në dy prej partnerëve kryesorë tregtarë të Shqipërisë.
Në Itali, inflacioni arriti në 4.1% në shtator, nga 3.2% në gusht. Në Greqi, ai u ngjit në 5.1%, nga 3.7% në gusht dhe 2.7% në korrik.
Sipas Bankës së Shqipërisë, shtrenjtimi i energjisë ka qenë një faktor përcaktues në rritjen e inflacionit në këto ekonomi.
Kjo situatë paraqet një rrezik të dyfishtë për Shqipërinë. Nga njëra anë, çmimet më të larta në vendet partnere mund të rrisin kostot e mallrave të importuara. Nga ana tjetër, një dobësim i mundshëm i fuqisë blerëse dhe aktivitetit ekonomik në këto vende mund të ndikojë kërkesën për eksportet shqiptare.
Banka Qendrore Evropiane dhe FED rrisin normat e interesit
Forcimi i presioneve inflacioniste ka sjellë edhe ndryshime në politikat monetare ndërkombëtare.
Në shtator 2026, Banka Qendrore Evropiane rriti me 0.25 pikë përqindje tri normat kryesore të interesit, duke i çuar përkatësisht në 2.50%, 2.65% dhe 2.90%.
Në të njëjtën periudhë, Rezerva Federale e Shteteve të Bashkuara rriti me 0.25 pikë përqindje intervalin e normës bazë të interesit, duke e çuar në 3.75%–4.00%.
Sipas raportit, kjo ishte rritja e parë e normës bazë nga FED që prej vitit 2023.
Shtrëngimi i politikave monetare është shoqëruar me rritjen e yield-eve të obligacioneve qeveritare në tregjet ndërkombëtare.
Yield-et e obligacioneve 10-vjeçare në SHBA dhe Mbretërinë e Bashkuar janë ngjitur mbi nivelin 5%, ndërsa rritje janë regjistruar edhe në tregjet evropiane.
Në Eurozonë, diferencat e yield-eve të obligacioneve qeveritare kundrejt atyre gjermane janë zgjeruar, veçanërisht në Francë, ku kanë ndikuar pasiguria politike dhe shqetësimet për financat publike.
Këto zhvillime sinjalizojnë një mjedis ndërkombëtar financimi më të kushtueshëm, i cili mund të ndikojë edhe ekonominë shqiptare, veçanërisht përmes kostove të huamarrjes në tregjet e huaja dhe kushteve të financimit në euro.
Shqipëria, inflacioni mesatar 3.2% në tremujorin e tretë
Pavarësisht presioneve të jashtme, inflacioni në Shqipëri ka mbetur pranë objektivit të Bankës së Shqipërisë prej 3%.
Sipas raportit, inflacioni mesatar arriti në 3.2% gjatë tremujorit të tretë të vitit 2026, nga 3% në tremujorin e dytë.
Megjithatë, ecuria mujore ka treguar një ngadalësim, pasi inflacioni zbriti nga 3.4% në korrik në 2.9% në shtator.
Banka e Shqipërisë vlerëson se rritja e inflacionit gjatë vitit është ndikuar kryesisht nga shtrenjtimi i naftës dhe ushqimeve të papërpunuara.
Nga ana tjetër, ngadalësimi i rritjes së qirave ka ndihmuar në zbutjen e presioneve të brendshme inflacioniste. Inflacioni bazë zbriti në 2.8% gjatë tremujorit të tretë.
Një faktor tjetër që ka kufizuar ndikimin e shtrenjtimit ndërkombëtar në ekonominë shqiptare ka qenë mbiçmimi i lekut.
Sipas Bankës së Shqipërisë, forcimi i monedhës vendase ka amortizuar pjesërisht transmetimin e rritjes së çmimeve ndërkombëtare në tregun shqiptar.
Megjithatë, ky efekt mbrojtës nuk e eliminon plotësisht ndikimin e shtrenjtimit të energjisë dhe ushqimeve.
Inflacioni mund të rritet mbi objektivin deri në fillim të vitit 2027
Perspektiva për muajt në vijim mbetet e kushtëzuar nga zhvillimet ndërkombëtare.
Banka e Shqipërisë parashikon që inflacioni të rritet disi mbi objektivin prej 3% në afatin e shkurtër, deri në fillim të vitit 2027.
Ky parashikim lidhet me çmimet më të larta të lëndëve bazë në tregjet ndërkombëtare dhe me rritjen e inflacionit në vendet partnere tregtare.
Në vijim, inflacioni pritet të konvergojë gradualisht drejt objektivit, i mbështetur nga normalizimi i pritshëm i çmimeve të energjisë dhe i zinxhirëve ndërkombëtarë të furnizimit.
Megjithatë, institucioni paralajmëron se zgjatja ose përshkallëzimi i konflikteve gjeopolitike mund të ndryshojë këtë perspektivë.
Rritja e mëtejshme e çmimeve të energjisë dhe ndërprerjet e mundshme të furnizimit do të ushtronin presione shtesë mbi kostot e prodhimit dhe çmimet e konsumit.
Njëkohësisht, ngadalësimi i aktivitetit ekonomik në vendet partnere mund të dobësojë kërkesën e huaj dhe të ndikojë negativisht eksportet shqiptare. /ekofin.al
