Banka Qendrore Evropiane e krahasoi zhvillimin e shpejtë të inteligjencës artificiale me flluskën spekulative të kompanive të internetit në fillim të viteve 2000, duke paralajmëruar se rritja e fortë e listimeve në bursë mund të jetë tregues i një optimizmi të tepruar në fazën përfundimtare të ciklit të tregut.
Rreziqet për stabilitetin financiar të eurozonës “mbeten të larta, për shkak të pasigurisë së vazhdueshme gjeoekonomike dhe ekspozimit në rritje ndaj inteligjencës artificiale”, deklaroi zëvendëspresidenti i BQE-së, Boris Vujčić, i cili kishte dhënë një paralajmërim të ngjashëm edhe të hënën.
Raporti publikohet një ditë pasi Komisioni Evropian deklaroi se ekonomia e Bashkimit Evropian e kishte përballuar më mirë nga sa pritej goditjen energjetike të shkaktuar nga lufta në Iran.
BQE ndan të njëjtin vlerësim, por paralajmëron se optimizmi lidhur me inteligjencën artificiale, i cili po mbështet ekonominë, është kthyer njëkohësisht në një burim rreziku.
Ngjashmëritë me flluskën “dotcom”
Sipas raportit, çmimet e aksioneve mbështeten në “pritshmëri jashtëzakonisht të larta për fitimet” e kompanive të inteligjencës artificiale, të cilat mund të rezultojnë të vështira për t’u përmbushur.
BQE paralajmëron gjithashtu se zhvillimi i modeleve më të lira të inteligjencës artificiale mund të dobësojë pozitat konkurruese të kompanive që aktualisht dominojnë tregun.
Ndërsa shpenzimet për inteligjencën artificiale po tejkalojnë flukset monetare që gjenerojnë bizneset e tyre, gjigantët amerikanë të teknologjisë po marrin hua me ritme rekord, gjithnjë e më shumë edhe në euro. Kjo po rrit ekspozimin e investitorëve evropianë ndaj sektorit.
BQE vlerëson se, në fund të tremujorit të dytë të vitit 2026, kompanitë e mëdha të teknologjisë kishin mbi 4 trilionë dollarë (3.63 trilionë euro) angazhime jashtë bilancit. Këto janë detyrime të ngjashme me borxhin, por që nuk regjistrohen si detyrime në bilancet financiare.
Ndërkohë, prodhuesit e çipave shpesh financojnë vetë klientët që blejnë produktet e tyre.
Banka qendrore nuk arrin deri aty sa ta cilësojë bumin e inteligjencës artificiale si një flluskë spekulative, por thekson se kalimi kaq i shpejtë drejt financimit me borxh krijon ngjashmëri si me flluskën “dotcom”, ashtu edhe me krizën e kredive hipotekore me rrezik të lartë (subprime) të viteve 2000.
Në të njëjtën kohë, vlera e kapitalit të mbledhur përmes ofertave publike fillestare në SHBA pritet të tejkalojë rekordin e epokës “dotcom”, në raport me madhësinë e ekonomisë.
BQE thekson se periudha të ngjashme të rritjes së fortë të listimeve në bursë kanë ndodhur historikisht pranë kulmeve të tregjeve financiare.
Sipas vlerësimeve të ekspertëve të BQE-së, kompanitë amerikane pritet të mbledhin rreth 212 miliardë dollarë (192 miliardë euro) përmes IPO-ve gjatë këtij viti, nga rreth 44 miliardë dollarë (40 miliardë euro) në vitin 2025.
Në krye të kësaj vale ishte oferta publike rekord e SpaceX në qershor.
Ndërkohë, Anthropic, kompania që zhvillon modelet e inteligjencës artificiale Claude, pritet të përcaktojë çmimin e ofertës së saj publike të mërkurën dhe të nisë tregtimin në Nasdaq të enjten.
BQE paralajmëron se listime të tilla të mëdha mund të transferojnë “rreziqe të pamatshme” te blerësit më pak të informuar, përfshirë investitorët individualë.
Borxhi publik nën presion
Financat publike të dobëta në ekonomitë e mëdha të zhvilluara mund të shkaktojnë gjithashtu një rivlerësim të përgjithshëm të borxhit qeveritar në tregjet globale, paralajmëron BQE.
Kostot e huamarrjes afatgjatë kanë arritur nivelet më të larta në më shumë se dy dekada në disa vende, ndërsa shumë qeveri të eurozonës po paguajnë interesat më të larta të huamarrjes që nga kriza e borxhit e vitit 2012.
Qeveritë e eurozonës po emetojnë sasinë më të madhe të borxhit që nga pandemia, kryesisht për shkak të shpenzimeve të Gjermanisë për mbrojtjen dhe infrastrukturën.
Meqenëse BQE nuk po blen më obligacione qeveritare përmes programeve të saj stimuluese, një pjesë gjithnjë e më e madhe e këtyre titujve po blihet nga investitorët e huaj dhe fondet spekulative (hedge funds).
Këta investitorë priren të tërhiqen më shpejt gjatë krizave, çka mund të përforcojë valët e shitjes së obligacioneve në treg.
Franca spikat si një rast veçanërisht i ndjeshëm, pasi investitorët po kërkojnë interesa më të larta për të kompensuar rrezikun politik përpara zgjedhjeve të vitit 2027.
Kostoja e huamarrjes dhjetëvjeçare së Francës tejkaloi nivelin 5% në tetor, për herë të parë që nga viti 2002, ndërsa aktualisht qëndron në 4.85%.
Të martën, Komisioni Evropian parashikoi se borxhi publik i Bashkimit Evropian do të rritet nga 82.6% e Prodhimit të Brendshëm Bruto vitin e kaluar në 85.6% në vitin 2028. Deri atëherë, pagesat e interesave pritet të përthithin 2.4% të prodhimit ekonomik.
“Konsolidimi fiskal është vonuar prej kohësh”, thekson BQE.
Nga ana tjetër, bankat janë në gjendje të mirë për të përballuar goditjet financiare, sipas raportit. Përfitueshmëria e tyre ka arritur nivelin më të lartë në një dekadë, ndërsa kreditë me probleme kanë zbritur në nivelin rekord të ulët prej 2.2% të totalit në shtator.
Megjithatë, dobësitë janë më të mëdha te disa institucione financiare jobankare, si fondet e investimeve dhe fondet spekulative, ku mekanizmat mbrojtës janë më pak të zhvilluar.
Kompanitë amerikane të teknologjisë dhe ato të lidhura me inteligjencën artificiale përfaqësojnë tashmë midis 16% dhe 26% të investimeve në aksione të institucioneve financiare jobankare të eurozonës.
BQE përmend rastin e fondit amerikan Situational Awareness, i cili iu afrua kolapsit në korrik, pasi aktivet e tij nën administrim ranë nga rreth 45 miliardë dollarë (40.9 miliardë euro) në 10 miliardë dollarë (9 miliardë euro). Kjo ndodhi pasi investimet e tij në inteligjencën artificiale, të financuara përmes levës financiare, rezultuan të pasuksesshme.
Probleme të tilla mund të përhapen edhe në sektorin bankar, pasi bankat sigurojnë pothuajse një të pestën e financimit të tyre nga institucionet financiare jobankare.
BQE kërkon forcimin e mekanizmave mbrojtës kundër rreziqeve që lidhen me përdorimin e borxhit për investime dhe mungesën e likuiditetit në këtë sektor, ndërsa u bën thirrje autoriteteve të ruajnë rezervat e kapitalit të bankave.
Çmimet më të larta të energjisë mund të vështirësojnë gjithashtu shlyerjen e kredive nga familjet dhe bizneset. BQE paralajmëron se kreditë me probleme mund të fillojnë të grumbullohen gradualisht, për disa vite pas një goditjeje energjetike.
Gara për pasardhësin e Christine Lagarde
Raporti publikohet në një kohë kur qeveritë evropiane po i afrohen një marrëveshjeje për drejtimin e ardhshëm të Bankës Qendrore Evropiane.
Ministria gjermane e Financave deklaroi të martën se po synon postin e kryeekonomistit të BQE-së për profesorin e Universitetit Princeton, Markus Brunnermeier.
Sipas raportimeve, Berlini është i gatshëm të mbështesë ish-guvernatorin e Bankës së Spanjës, Pablo Hernández de Cos, për të zëvendësuar Christine Lagarde në postin e presidentit të BQE-së, në këmbim të mbështetjes për kandidaturën gjermane.
Këto zhvillime përforcojnë sinjalet se Franca dhe Gjermania po i afrohen një marrëveshjeje për të mbështetur kandidatin spanjoll, siç raportoi Euronews të premten e kaluar./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
