Konferenca TECHNOVATION SEE 2026 trajtoi transformimin e kompanive, qasjen realiste ndaj uljes së rreziqeve shëndetësore dhe përgjegjësinë e përbashkët për mbrojtjen e të miturve
Çfarë nevojitet që një kompani të ndikojë në ndryshimin e së ardhmes, kur modeli i saj aktual i biznesit tashmë i sjell sukses? A është shoqëria e gatshme të flasë hapur për tema të vështira, edhe kur përgjigjet nuk përputhen me atë që njohim? Këto pyetje i bashkuan pjesëmarrësit e konferencës rajonale TECHNOVATION SEE 2026, të organizuar nga kompania Philip Morris International në Ložionica të Beogradit, nën sloganin “Inovacione. Përgjegjësi. Ndikim”.
“Pesëmbëdhjetë vjet më parë nisa të punoja në kompaninë Philip Morris International. Hyra në një kompani tradicionale dhe të suksesshme, të ndërtuar rreth Marlboro-s, markës më të njohur të cigareve në botë. Isha e bindur se e kuptoja mirë ku kisha ardhur, me çfarë merrej kompania dhe në ç’drejtim po shkonte. E kisha gabim”, tha Tamara Milovanović, drejtoreshë e përgjithshme e kompanisë PMI për Europën Juglindore, duke e hapur konferencën me rrëfimin e katër ndryshimeve që asokohe as nuk mund t’i imagjinonte.
Mesazhi i saj kryesor ishte se transformimi rrënjësor nuk nis vetëm kur modeli i vjetër pushon së funksionuari. Përkundrazi, prova më e madhe e gatishmërisë për të ndryshuar vjen pikërisht kur kompania duhet të rishqyrtojë atë mbi të cilën ka ndërtuar suksesin e saj. Ajo rikujtoi kthesën strategjike të vitit 2016, kur drejtuesit e kompanisë shpallën publikisht ambicien që një ditë t’i zëvendësonin plotësisht cigaret me alternativa më të mira. Në atë moment, theksoi ajo, nuk kishte garanci se një vendim i tillë do të kishte sukses.

“Ky nuk ishte një slogan marketingu, ndonëse shumëkush mendoi kështu, por një sfidë e madhe shkencore”, u shpreh Milovanović. Duke folur për përmasat e ndryshimit, ajo theksoi se IQOS e ka tejkaluar Marlboro-n në shumë segmente dhe në shumë tregje – markën që simbolizonte epokën e mëparshme të kompanisë. Pas këtij ndryshimi nuk qëndron vetëm zhvillimi i produkteve të reja, por edhe një transformim rrënjësor i kompanisë, ku shkenca dhe kërkimi kanë marrë një rol qendror.
Për ta ilustruar këtë, ajo përmendi 1.600 shkencëtarët e angazhuar në qendrën e kërkimit dhe zhvillimit të kompanisë. “Simboli dallues i kompanisë Philip Morris International nuk është më kapelja e kaubojit, por bluza e bardhë”, tha ajo, duke shpjeguar se kërkimi dhe zhvillimi mbështeten në kapacitetet shkencore dhe se një nga synimet është zhvillimi i alternativave për duhanpirësit madhorë që përndryshe do të vazhdonin të pinin duhan. Ajo vuri në dukje veçanërisht rolin e Serbisë në këtë transformim. Fabrika në Nish, e cila është zhvilluar që prej privatizimit në vitin 2003, ka zgjeruar rolin e saj në rrjetin global të prodhimit të kompanisë, duke përfshirë edhe prodhimin e njësive të duhanit që përdoren pa djegie.

Nga rregullat ideale te vendimet e zbatueshme
Diskutimi vijoi me pyetjen “A mjafton të jetë më pak e dëmshme?”, të cilën moderatori Ivan Zeljković ia drejtoi dr. Peter Harper, onkolog dhe ekspert i shëndetit publik. Harper vuri në dukje paradoksin e qëndrimit të sotëm ndaj shëndetit: mundësia gjithnjë e më e madhe për të pasur informacion nuk do të thotë domosdoshmërisht se është më e lehtë të përvetësosh zakone më të shëndetshme. Si pengesa të rëndësishme, ai identifikoi perfeksionizmin, ndjenjën e fajit dhe rekomandimet që njerëzit e kanë të vështirë t’i zbatojnë në jetën e përditshme.
Në qendër të diskutimit ishte një qasje që niset nga mundësitë reale të njerëzve dhe të kuptuarit e niveleve të ndryshme të rrezikut. Në kontekstin e duhanpirjes, dr. Harper theksoi se zgjedhja më e mirë është lënia e plotë e duhanit ose mosfillimi i duhanpirjes, duke marrë në konsideratë parimin e reduktimit të dëmit për të rriturit që vazhdojnë të pinë duhan. Një qasje e tillë nuk nënkupton mungesë rreziku dhe as nuk e ndryshon nevojën për të mbrojtur të rinjtë. “Askush nuk mund ta mohojë se lënia e duhanit është vendimi më i mirë për çdo duhanpirës, ashtu si zgjedhja më e mirë është të mos e fillosh kurrë. Megjithatë, duhet të jemi realistë. Ka njerëz që nuk arrijnë ta lënë duhanin as pasi diagnostikohen me kancer të mushkërive. Prandaj duhet të flasim për reduktimin e dëmit. E dimë se nikotina shkakton varësi, por substancat kancerogjene që krijohen nga djegia e duhanit janë shkaku kryesor i rrezikut të kancerit të lidhur me duhanpirjen. Nëse dikush nuk mund ta lërë duhanin, hapi i radhës është të kuptojmë çfarë e shkakton dëmin dhe çfarë mund të bëjmë për ta reduktuar atë. Reduktimi i dëmit nuk është një koncept i ri – ne e zbatojmë çdo ditë, nga përdorimi i rripit të sigurimit deri te mbrojtja nga dielli. Përse atëherë të mos mendojmë në të njëjtën mënyrë edhe për duhanpirjen?”, theksoi dr. Peter Harper.
Ministria e Shëndetësisë: Parandalimi nuk përfundon te ndalimet
Për rëndësinë e parandalimit dhe rolin e institucioneve në mbrojtjen e shëndetit të të rinjve foli dr. Ivana Stašević Karličić, sekretare shteti në Ministrinë e Shëndetësisë të Republikës së Serbisë, gjatë një bisede të veçantë me Ivan Zeljković. Ajo theksoi se parandalimi i sjelljeve të dëmshme kërkon përfshirjen e të gjithë shoqërisë, si dhe punë të vazhdueshme për edukimin dhe ndërgjegjësimin e të rinjve.

“Asnjë nismë parandaluese nuk mund të ketë sukses nëse në të merr pjesë vetëm një pjesë e shoqërisë. Nga individët tek institucionet, të gjithë duhet të përfshihemi. Roli i Ministrisë së Shëndetësisë nuk është vetëm të rregullojë aksesin te produktet e duhanit, por edhe të rrisë ndërgjegjësimin për dëmet e pirjes së duhanit, veçanërisht gjatë periudhës së ndjeshme të rritjes”, theksoi dr. Ivana Stašević Karličić. Ajo shtoi se, në kuadër të këtyre nismave, Ministria e Shëndetësisë po zhvillon aktualisht një fushatë me organizatorët e kësaj konference, e cila synon mbrojtjen e të miturve nga përdorimi i produkteve të duhanit dhe nikotinës.
Pikërisht mënyra se si përgjegjësia e përbashkët mund të shndërrohet në masa konkrete ishte në fokus të panelit “Mbrojtja e të miturve: Të gjithë duhet të veprojmë!”. Ndërsa institucionet përcaktojnë kuadrin rregullator dhe parandalues, zbatimi i tij kërkon një rol aktiv nga kompanitë, tregtarët, familja dhe individët që ndikojnë te të rinjtë përmes sjelljes së tyre.
Në diskutim morën pjesë Radmilo Vlačić, drejtor i operacioneve tregtare të kompanisë PMI për Europën Juglindore, Iakovos Kargarotos, drejtor i lartë për strategjinë e çështjeve korporative në kompaninë PMI, dhe Zorana Arunović, kampione olimpike, botërore dhe europiane në qitje. Paneli theksoi nevojën që mbrojtja e të miturve të shihet si një përgjegjësi e përbashkët, e cila kërkon masa të verifikueshme dhe jo vetëm dakordësi në parim.

“Mbrojtja e të miturve nuk është përgjegjësi vetëm e një kompanie, por e të gjithë shoqërisë. Ne si kompani po ndërmarrim hapa konkretë: kemi trajnuar më shumë se 15.000 shitës dhe jemi të gatshëm të ndërpresim bashkëpunimin me tregtarët për të cilët konstatojmë se u shesin produkte duhani dhe nikotine të miturve. Megjithatë, përgjegjësia nuk përfundon në pikën e shitjes. Prindërit, shkollat, mediat dhe institucionet kanë një rol të rëndësishëm për t’u shpjeguar të rinjve rreziqet dhe për të qenë shembull i një sjelljeje të përgjegjshme. Kur bëhet fjalë për shitjen e këtyre produkteve të miturve, përgjigjja duhet të jetë e qartë dhe e prerë: JO”, u shpreh Radmilo Vlačić, drejtor i lartë për çështjet tregtare në kompaninë Philip Morris për Europën Juglindore.
Ndërsa në Serbi po punohet për të parandaluar shitjen te të miturit përmes trajnimit të shitësve dhe kontrollit të pikave të shitjes, përvojat e vendeve të tjera tregojnë se si zgjidhjet digjitale mund t’i përmirësojnë më tej këta mekanizma.
“Përvoja e Greqisë tregon se asnjë masë më vete nuk është e mjaftueshme. Nevojitet një ndërthurje e rregullave të qarta, zbatimit të tyre të qëndrueshëm, verifikimit të besueshëm të moshës dhe përgjegjësisë së të gjithëve, nga institucionet e tregtarët te prindërit e mësuesit. Në Greqi, për verifikimin e moshës përdoret një portofol digjital, i cili mundëson konfirmimin e thjeshtë dhe të besueshëm të moshës madhore gjatë blerjes. Shitësit nuk duhet ta hamendësojnë moshën e dikujt, por kanë detyrimin ta verifikojnë. Megjithatë, vetëm teknologjia nuk mjafton. Qëllimi ynë nuk është vetëm respektimi i ligjit, por krijimi i një kulture ku shitja e përgjegjshme bëhet praktikë e zakonshme”, theksoi Iakovos Kargarotos, drejtor i lartë për strategjinë e çështjeve korporative në kompaninë Philip Morris International.
Ndërsa kuadri rregullator, kontrolli i shitjes dhe zgjidhjet teknologjike janë të rëndësishme për të parandaluar aksesin e të miturve te produktet e duhanit, po aq e rëndësishme është të kuptohet se çfarë ndikon në vendimet e tyre. Presioni i bashkëmoshatarëve, nevoja për t’u ndier pjesë e një grupi dhe ndjekja e shembullit të figurave publike mund të luajnë një rol të rëndësishëm në formësimin e sjelljes së të rinjve. Pikërisht për përgjegjësinë që mbajnë njerëzit të cilët të rinjtë i marrin si shembull foli kampionia olimpike Zorana Arunović.
“Sporti më ka mësuar se motivimi vjen dhe ikën, por është disiplina ajo që na çon përpara. Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur të rinjtë përballen me presionin e bashkëmoshatarëve. Në situata të tilla, i këshilloj të ndalen dhe t’i bëjnë vetes dy pyetje të thjeshta: A e dua vërtet këtë dhe çfarë pasojash mund të ketë vendimi im? Sporti na mëson pikërisht këtë: të mendojmë me kokën tonë, të marrim vendime dhe të mbajmë përgjegjësi për to”, u shpreh Zorana Arunović, kampione olimpike në qitje.
Nga ideja te tregu, nga materialet e hedhura te arti
Pjesa e dytë e konferencës trajtoi pyetjen se si inovacioni përshkon rrugën nga ideja fillestare te një produkt i disponueshëm në treg. Në panelin “Inovacionet në fokus” u diskutua për mbështetjen e startup-eve, partneritetin mes sektorit privat dhe atij publik, si dhe programin StarTech, të realizuar në bashkëpunim me NALED. U prezantuan edhe rezultatet e projektit RE:IMAGINE ŠkART 2 ART, të nisur nga Philip Morris International dhe Dhoma Amerikane e Tregtisë në Serbi (AmCham), në kuadër të të cilit dhjetë artistë të rinj hulumtuan se si mund t’u jepnin vlerë të re materialeve të hedhura. Programi u përmbyll me ligjëratën e futuristit Dietmar Dahmen, “Me superfuqi drejt suksesit”.
Nga transformimi i biznesit dhe zhvillimi i inovacioneve te përgjegjësia ndaj shëndetit dhe brezave të ardhshëm, TECHNOVATION SEE 2026 tregoi se ndryshimet nuk fillojnë kur bëhen të pashmangshme, por kur kemi guximin t’i nisim vetë.
