Zvicra do të vendosë të dielën me referendum për një propozim që synon të kufizojë popullsinë e vendit në jo më shumë se 10 milionë banorë deri në vitin 2050. Votimi ka hapur një debat të gjerë politik dhe ekonomik, ndërsa disa e kanë krahasuar me Brexit-in britanik, për shkak të pasojave që mund të ketë për ekonominë zvicerane dhe për marrëdhëniet e vendit me Bashkimin Evropian.
Aktualisht, Zvicra ka rreth 9.1 milionë banorë. Sipas parashikimeve demografike, kufiri prej 10 milionë banorësh nuk pritet të arrihet para fillimit të viteve 2040. Megjithatë, propozimi parashikon ndërhyrje graduale shumë më herët. Në momentin kur popullsia të arrijë në 9.5 milionë banorë, qeveria zvicerane do të detyrohet të vendosë rregulla më të rrepta për emigracionin, veçanërisht në fushën e azilit dhe bashkimit familjar. Ky prag pritet të arrihet rreth vitit 2031, por nuk përjashtohet mundësia që të ndodhë edhe më herët, që në vitin 2029.
Nëse popullsia arrin kufirin prej 10 milionë banorësh, autoritetet zvicerane do të jenë të detyruara të ndërmarrin “të gjitha masat e disponueshme” për ta respektuar atë. Këto masa mund të përfshijnë edhe ndërprerjen e marrëveshjeve ndërkombëtare që konsiderohen se kontribuojnë në rritjen e popullsisë. Një nga pikat më të ndjeshme të propozimit lidhet drejtpërdrejt me marrëdhëniet me Bashkimin Europian. Nëse brenda dy vjetësh popullsia nuk rikthehet nën kufirin e përcaktuar dhe nuk miratohen masa të veçanta për respektimin e tij, Zvicra do të duhet të ndërpresë marrëveshjen e vitit 1999 për lëvizjen e lirë me BE-në në momentin e parë të mundshëm.
Marrëveshja për lëvizjen e lirë u lejon qytetarëve të BE-së të jetojnë në Zvicër nëse punojnë ose studiojnë atje, ndërsa qytetarët zviceranë gëzojnë të njëjtat të drejta në vendet e Bashkimit Evropian. E drejta e qëndrimit mund të vazhdojë edhe pas përfundimit të punësimit dhe shtrihet edhe te anëtarët e familjes. Zvicra ka gjithashtu një mekanizëm emergjent për kufizimin e lëvizjes së lirë në rast të “problemeve serioze ekonomike ose sociale”, por propozimi i ri shkon më tej, duke e lidhur drejtpërdrejt këtë çështje me një kufi të përcaktuar demografik.
Nisma është paraqitur në një moment kur popullsia e Zvicrës është rritur ndjeshëm më shpejt se ajo e Bashkimit Evropian që nga hyrja në fuqi e marrëveshjes për lëvizjen e lirë në vitin 2002. Vendi alpin ka qenë për vite me radhë një destinacion tërheqës për emigrantët, kryesisht për shkak të pagave më të larta, taksave më të ulëta dhe një ekonomie të fortë, e cila ka tërhequr kompani ndërkombëtare dhe ka krijuar kërkesë të lartë për fuqi punëtore të kualifikuar.
Propozimi është lançuar nga Swiss People’s Party, SVP, forca më e madhe politike në vend, e cila argumenton se emigracioni masiv ka ushtruar presion mbi shërbimet publike, infrastrukturën dhe tregun e banesave. Sipas partisë, rritja e popullsisë ka ndikuar edhe në rritjen e kriminalitetit, një argument që ka qenë prej kohësh pjesë e retorikës së saj politike mbi emigracionin.
Për t’u miratuar, propozimi duhet të marrë jo vetëm mbështetjen e shumicës së votuesve, por edhe të shumicës së kantoneve zvicerane. Ky është një prag i rëndësishëm institucional në sistemin zviceran të demokracisë së drejtpërdrejtë. Një precedent i afërt është referendumi i vitit 2014, kur votuesit zviceranë miratuan me diferencë të ngushtë një nismë të SVP-së për rikthimin e kuotave të emigracionit ndaj qytetarëve të BE-së. Megjithatë, ndikimi i asaj nisme u zbut më vonë gjatë procesit politik, për të shmangur një përplasje të drejtpërdrejtë me Brukselin.
Ndikimi ekonomik i një kufizimi të tillë mund të jetë i konsiderueshëm. Zvicra ka një popullsi në plakje dhe mbështetet te emigrantët për të plotësuar një pjesë të madhe të vendeve të punës, sidomos në sektorë që kërkojnë fuqi punëtore të kualifikuar. Shumica e emigrantëve vijnë nga Evropa, ndërsa të huajt përbëjnë aktualisht pothuajse 28% të popullsisë së përhershme të vendit. Roli i tyre në ekonomi shihet edhe në sipërmarrje: një studim i fundit tregoi se gati dy në pesë themelues kompanish në Zvicër janë të huaj.
Marrëdhëniet me Bashkimin Europian janë një tjetër dimension kyç i referendumit. BE-ja është partneri më i rëndësishëm tregtar i Zvicrës dhe në fund të vitit 2024 të dyja palët arritën një marrëveshje dypalëshe për thellimin e integrimit ekonomik. Kjo marrëveshje kundërshtohet nga SVP-ja dhe aktualisht po shqyrtohet në parlament, ndërsa pritet të përballet gjithashtu me një referendum të vështirë.
Lëvizja e lirë e njerëzve është një nga shtyllat themelore të tregut të përbashkët të Bashkimit Evropian. Për këtë arsye, çdo përpjekje për të kufizuar hyrjen e punëtorëve europianë në Zvicër mund të krijojë tensione serioze në marrëdhëniet dypalëshe. Për mbështetësit e nismës, referendumi është një mundësi për të rimarrë kontrollin mbi rritjen e popullsisë dhe emigracionin. Për kundërshtarët, ai rrezikon të dëmtojë ekonominë, tregun e punës dhe raportet e ngushta të Zvicrës me partnerin e saj më të rëndësishëm tregtar./Përshtati nga Reuters, ekofin.al
