Manjati i logjistikës dhe ish-njeriu më i pasur i Gjermanisë, Klaus-Michael Kühne e kaloi jetën duke blerë dhe shpëtuar kompani gjatë periudhave të rënies ekonomike. Kjo strategji e ndihmoi të ndërtonte Kühne+Nagel, kompaninë më të suksesshme në botë në fushën e transportit ajror dhe detar të mallrave.
Gjatë kësaj rruge, ai grumbulloi gjithashtu aksione të konsiderueshme në tre gjigantë të tjerë të transportit, përfshirë Hapag-Lloyd, një nga kompanitë më të mëdha të transportit me kontejnerë në botë, dhe Lufthansa, transportuesin ajror kombëtar të Gjermanisë.
Ai zotëroi për një periudhë të shkurtër edhe një të pestën e VTG-së, kompanisë më të madhe private të Evropës për dhënien me qira të vagonëve hekurudhorë. Ai investoi 160 milionë euro në vitin 2016 dhe e shiti pjesën e tij dy vjet më vonë për 300 milionë euro.
Rezulton se ai kishte planifikuar edhe një marrëveshje tjetër dhe e përfundoi atë në momentin që ndërroi jetë.
Kühne nuk kishte fëmijë dhe nuk kishte krijuar linja të drejtpërdrejta trashëgimie. Prandaj, kur vdiq më 24 gusht 2026, pasuria e tij prej 49 miliardë dollarësh (42,2 miliardë euro) nuk kishte nevojë të kalonte përmes testamentit, gjykatës apo zyrës së taksave.
Ajo kaloi, sipas planit të hartuar dekada më parë, te Fondacioni Kühne, një organizatë bamirësie që ai e kishte krijuar së bashku me prindërit e tij rreth 50 vjet më parë.
Brenda natës, ky fondacion u bë një nga më të mëdhenjtë në Evropë.
Një strehë zvicerane pa taksa
Manjati gjerman i transportit dhe logjistikës, i cili e shndërroi Kühne+Nagel në një gjigant global të transportit të mallrave, vdiq në moshën 89-vjeçare në Schindellegi, një fshat me rreth 5.000 banorë në kantonin Schwyz, një nga vetëm dy kantonet në Zvicër që nuk vendos fare taksë mbi trashëgiminë, pavarësisht nëse trashëgimtari është i afërm apo jo.
Kühne nuk e fshehu asnjëherë pakënaqësinë e tij ndaj sistemit tatimor dhe ekonomik të Gjermanisë. Në një intervistë të vitit 2022 me transmetuesin gjerman NDR, ai tha hapur se shteti «nuk është në gjendje ta menaxhojë siç duhet ekonominë».
Kjo konsiderohet gjerësisht si një nga arsyet përse ai i vendosi çështjet e tij personale dhe të biznesit në Zvicër, krahas mungesës totale të taksës mbi trashëgiminë në kantonin e tij, Schwyz.
Ligji zviceran nuk i detyron kompanitë private të publikojnë raporte vjetore, ndryshe nga pothuajse të gjitha juridiksionet e tjera në Evropë. Për këtë arsye, mediat gjermane vlerësojnë se deri në 30% e pasurisë reale të Kühne mund të mos jetë e njohur publikisht.
As fondacionet nuk paguajnë taksë mbi trashëgiminë, sepse juridikisht nuk ekziston një trashëgimi për t’u taksuar — me pak fjalë, askush nuk e mori personalisht pasurinë e Kühne.
Në vend të kësaj, perandoria e tij në sektorët e transportit detar, aviacionit, industrisë kimike dhe pasurive të paluajtshme do të zotërohet kolektivisht nga organizata jofitimprurëse dhe do të mbikëqyret nga një bord kujdestarësh ku bëjnë pjesë gruaja e tij dhe një rreth i vogël këshilltarësh të tij prej shumë vitesh.
Kühne e mbajti perandorinë e tij të biznesit brenda një shoqërie private, Kühne Holding, e cila gjithashtu ka selinë në Schindellegi. Me vdekjen e tij, pronësia e kësaj shoqërie — dhe gjithçkaje që ajo zotëron, nga aksionet në Kühne+Nagel deri te Hapag-Lloyd dhe Lufthansa — kalon te Fondacioni Kühne, sipas gazetës zvicerane Neue Zürcher Zeitung.
Fondacioni tashmë administron 20 organizata vartëse dhe ka rreth 800 punonjës.
Sipas raporteve të tij, buxheti i fondacionit për vitin 2026 është 135 milionë franga zvicerane (144,6 milionë euro), të ndara përafërsisht në 42% për arsimin në fushën e logjistikës, 20% për mjekësinë, 15% për projektet klimatike, 11% për logjistikën humanitare dhe 7% për kulturën.
Asetet që tani po kalojnë te fondacioni pritet të gjenerojnë të ardhura nga dividentët në masën rreth 1 miliard franga zvicerane në vit në një vit normal, sipas NZZ. Edhe nëse vetëm një pjesë e kësaj shume përfundon drejtpërdrejt te fondacioni, kjo do ta rrisë ndjeshëm fuqinë e tij financiare.
Kühne nuk është miliarderi i parë evropian që shmang taksën e trashëgimisë përmes filantropisë. Pasi asetet e tij të kalojnë te Fondacioni Kühne, ai do të hyjë në një shoqëri vërtet elitare për nga madhësia, edhe pse jo në majë të renditjes.
Fondacioni më i madh në botë është Fondacioni Novo Nordisk, organizata bamirëse daneze që qëndron pas kompanisë farmaceutike Novo Nordisk, e njohur për ilaçet e suksesshme për humbjen e peshës. Shoqëria e saj holding administronte rreth 93 miliardë euro asete në fund të vitit 2025.
Më poshtë renditen fondacione si Fondacioni Gates, me rreth 70,2 miliardë dollarë (60,5 miliardë euro), dhe Tata Trusts në Indi, me më shumë se 100 miliardë dollarë (86,2 miliardë euro).
Fondacioni Wellcome në Mbretërinë e Bashkuar, një organizatë bamirësie për kërkimet mjekësore, kishte rreth 42,8 miliardë dollarë (36,9 miliardë euro) sipas të dhënave të fundit të publikuara — duke e vendosur atë afërsisht në të njëjtin nivel me fondacionin që do të trashëgojë pasurinë e Kühne.
Fondacioni Robert Bosch i Gjermanisë, i cili zotëron 94% të kompanisë së inxhinierisë Bosch, ofron një kontrast të dobishëm në drejtimin tjetër. Ai ka rreth 5,5 miliardë euro në asete totale — pothuajse tetë herë më pak se pasuria që Kühne sapo ka kaluar te fondacioni, pavarësisht se Bosch është një nga emrat industrialë më të njohur të Gjermanisë.
Fondacioni Carlsberg në Danimarkë ndjek një model të ngjashëm me atë të Kühne. Ai zotëron pak më pak se 30% të aksioneve të Carlsberg Group, por 77% të të drejtave të votës, si dhe rreth 1,55 miliardë euro në investime të veçanta. Financimi i tij sigurohet nga rreth një e treta e dividendit vjetor të kompanisë së birrës.
Prandaj, megjithëse fondacioni i Kühne nuk do të jetë organizata bamirëse më e madhe e këtij lloji në Evropë, ai renditet qartësisht ndër dhjetë fondacionet bamirëse më të pasura në botë. Ai kalon përpara emrave të konsoliduar si Bosch dhe afrohet me nivelin e Wellcome — i krijuar, në mënyrë të pazakontë, pothuajse tërësisht nga vendimi i një njeriu për të mos pasur fëmijë dhe për të jetuar në të vetmin vend në Zvicër ku ky vendim nuk i kushtoi asgjë në taksa.
Një konglomerat që financon një organizatë bamirësie
Ajo që kalon te fondacioni nuk është thjesht një llogari bankare.
Bëhet fjalë për aksionet kontrolluese të Kühne në Kühne+Nagel, një pjesëmarrje prej 30% në kompaninë e transportit detar Hapag-Lloyd, një aksion prej 15% në kompaninë kimike Brenntag, një pjesë të kompanisë së autobusëve Flix, më shumë se një të pestën e Lufthansa-s, si dhe prona të paluajtshme, përfshirë hotelin Fontenay në Hamburg.
Pasuria e tij neto ishte rritur më shumë se katërfish gjatë dekadës së fundit, duke arritur në 49 miliardë dollarë (42,2 miliardë euro), sipas Indeksit të Miliarderëve të Bloomberg. Kjo pasuri ishte ndërtuar kryesisht mbi një pjesëmarrje prej pothuajse 60% në Kühne+Nagel.
Kjo ngre një pyetje për të cilën ende nuk ka përgjigje të qartë: çfarë do të bëjë një fondacion bamirësie me një aksion kontrollues në një perandori të transportit të kontejnerëve në një kohë kur industria po përjeton valën më të madhe të konsolidimit prej vitesh?
Vitet e fundit, gjiganti francez i transportit dhe logjistikës CMA CGM arriti një marrëveshje me FedEx, MSC është zgjeruar në transportin e naftës dhe easyJet ka rënë dakord për një blerje. Aksionet e Kühne ndodhen në qendër të gjithë kësaj lëvizjeje.
Qasja shumë specifike e Zvicrës ndaj taksimit — ose mungesa e tij — për pak sa nuk e ndryshoi të gjithë llogaritjen për Fondacionin Kühne.
Në nëntor, Zvicra hodhi poshtë një propozim për vendosjen e një takse federale prej 50% mbi trashëgimitë dhe dhuratat me vlerë mbi 50 milionë franga zvicerane (53,4 milionë euro). Masa synonte drejtpërdrejt banorët super të pasur që Zvicra ka shpenzuar dekada duke tërhequr.
Ministrja zvicerane e Financave, Karin Keller-Sutter, duke folur për mediat në Bernë pas rezultatit, tha se propozimi do të kishte «çekuilibruar sistemin tonë tatimor dhe do të kishte dëmtuar tërheqjen e Zvicrës», duke e cilësuar rezultatin si një refuzim të një “eksperimenti të rrezikshëm të politikës fiskale”./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
