Danimarka, Norvegjia, Suedia, Franca, Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, Holanda dhe Finlanda pritet të përballen me një tarifë 10% për të gjitha mallrat duke nisur nga 1 shkurti.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha se duke filluar nga 1 shkurti do të vendosë një taksë importi prej 10% për mallrat nga tetë vende evropiane, për shkak të kundërshtimit të tyre ndaj kontrollit amerikan mbi Groenlandën.
Trump tha në një postim në rrjetet sociale të shtunën se Danimarka, Norvegjia, Suedia, Franca, Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, Holanda dhe Finlanda do të përballen me këtë tarifë dhe se ajo do të rritet në 25% më 1 qershor, nëse nuk arrihet një marrëveshje për “blerjen e plotë dhe totale të Groenlandës” nga Shtetet e Bashkuara.
Kërcënimi me tarifa përbën një përshkallëzim drastik dhe potencialisht të rrezikshëm të përplasjes mes Trumpit dhe aleatëve të NATO-s, duke tensionuar më tej një aleancë që daton nga viti 1949 dhe që ofron një nivel sigurie kolektive për Evropën dhe Amerikën e Veriut. Presidenti republikan është përpjekur vazhdimisht të përdorë penalitete tregtare për të detyruar si aleatët ashtu edhe rivalët t’i nënshtrohen vullnetit të tij, duke nxitur angazhime investimi nga disa vende dhe kundërshtime nga të tjerë si Kina, Brazili dhe India.
Nuk ishte e qartë se si Trump mund t’i vendoste këto tarifa sipas ligjit amerikan, megjithëse ai mund të përmendte kompetencat e emergjencës ekonomike, të cilat aktualisht janë objekt i një sfide në Gjykatën e Lartë të SHBA-së.
Trump tha në postimin e tij në Truth Social se tarifat ishin hakmarrje për vizitat e fundit në Groenlandë nga përfaqësues të Britanisë, Holandës dhe Finlandës, si dhe për kundërshtimin e përgjithshëm ndaj përpjekjeve të tij për të blerë këtë territor gjysmë-autonom të aleatit të NATO-s, Danimarkës. Ai ka thënë se Groenlanda është thelbësore për sistemin e mbrojtjes raketore “Golden Dome” të SHBA-së dhe ka argumentuar se Rusia dhe Kina mund të përpiqen të marrin kontrollin e ishullit. Rezistenca në Evropë ndaj ambicieve të Trumpit është rritur gradualisht, edhe pse disa vende të kontinentit ranë dakord vitin e kaluar me tarifat e tij prej 15%, për të ruajtur marrëdhëniet ekonomike dhe të sigurisë me Uashingtonin.
Më herët të shtunën, qindra njerëz në kryeqytetin e Groenlandës, pavarësisht temperaturave pranë zeros, shiut dhe rrugëve të akullta, marshuan në një tubim në mbështetje të vetëqeverisjes së tyre.
Grenlandezët valëvitën flamujt e tyre kombëtarë kuqe e bardhë dhe dëgjuan këngë tradicionale ndërsa ecnin nëpër qendrën e vogël të Nuuk-ut. Disa mbanin pankarta me mesazhe si “Ne e formësojmë të ardhmen tonë”, “Groenlanda nuk është për shitje” dhe “Groenlanda është tashmë E MADHE”. Atyre iu bashkuan mijëra të tjerë në tubime anembanë mbretërisë daneze.
Tubimet u zhvilluan disa orë pasi një delegacion dypartiak i Kongresit amerikan në Kopenhagë u përpoq të siguronte Danimarkën dhe Groenlandën për mbështetjen e SHBA-së.
Senatori amerikan Chris Coons, demokrat nga Delaware, tha se retorika aktuale rreth Groenlandës po shkaktonte shqetësim në të gjithë mbretërinë daneze dhe se ai dëshironte të ulte tensionet.
“Shpresoj që njerëzit e Mbretërisë së Danimarkës të mos e humbasin besimin te populli amerikan,” tha ai në Kopenhagë, duke shtuar se SHBA-ja ka respekt për Danimarkën dhe NATO-n “për gjithçka që kemi bërë së bashku”.
Stërvitje të NATO-s
Gjeneral-majori danez Søren Andersen, komandant i Komandës së Përbashkët Arktike, i tha Associated Press se Danimarka nuk pret që ushtria amerikane të sulmojë Groenlandën, apo ndonjë aleat tjetër të NATO-s, dhe se trupat evropiane janë dislokuar së fundmi në Nuuk për stërvitje mbrojtëse në Arktik.
Ai tha se qëllimi nuk është të dërgohet një mesazh për administratën Trump, edhe pse Shtëpia e Bardhë nuk e ka përjashtuar marrjen e territorit me forcë.
“Nuk do të hyj në pjesën politike, por do të them se kurrë nuk do të prisja që një vend i NATO-s të sulmonte një tjetër vend të NATO-s,” i tha ai AP-së të shtunën, në bordin e një anijeje ushtarake daneze të ankoruar në Nuuk. “Për ne, për mua, nuk ka të bëjë me sinjalizimin. Ka të bëjë realisht me stërvitjen e njësive ushtarake, me punën së bashku me aleatët.”
Ushtria daneze organizoi të premten një takim planifikimi në Groenlandë me aleatët e NATO-s, përfshirë SHBA-në, për të diskutuar sigurinë arktike në krahun verior të aleancës përballë një kërcënimi të mundshëm rus. Amerikanët u ftuan gjithashtu të marrin pjesë në operacionin “Arctic Endurance” në Groenlandë në ditët në vijim, tha Andersen.
Në 2½ vitet e tij si komandant në Groenlandë, Andersen tha se nuk ka parë asnjë anije luftarake kineze apo ruse, pavarësisht pretendimeve të Trumpit se ato ndodheshin pranë brigjeve të ishullit.
Por, në rastin e pamundur që trupat amerikane të përdornin forcë në territorin danez, Andersen konfirmoi ekzistencën e një ligji të epokës së Luftës së Ftohtë që rregullon rregullat daneze të angazhimit.
“Por keni të drejtë se sipas ligjit danez, një ushtar danez, nëse sulmohet, ka detyrimin të kundërpërgjigjet,” tha ai.
‘E rëndësishme për të gjithë botën’
Mijëra njerëz marshuan nëpër Kopenhagë, shumë prej tyre duke mbajtur flamurin e Groenlandës. Të tjerë mbanin pankarta me slogane si “Make America Smart Again” dhe “Hands Off”.
“Kjo është e rëndësishme për të gjithë botën,” i tha AP-së protestuesja daneze Elise Riechie, ndërsa mbante flamujt danez dhe grenlandez. “Ka shumë vende të vogla. Asnjëra prej tyre nuk është për shitje.”
Trump është përpjekur të justifikojë thirrjet e tij për një marrje nën kontroll nga SHBA-ja duke thënë vazhdimisht se Kina dhe Rusia kanë planet e tyre për Groenlandën, e cila mban rezerva të mëdha të pashfrytëzuara mineralesh kritike.
“Nuk ka kërcënime aktuale sigurie për Groenlandën,” tha Coons.
Trump ka insistuar për muaj të tërë se SHBA-ja duhet të kontrollojë Groenlandën dhe tha më herët këtë javë se çdo gjë më pak se vendosja e ishullit arktik nën kontrollin amerikan do të ishte “e papranueshme”.
Gjatë një aktiviteti të palidhur në Shtëpinë e Bardhë për kujdesin shëndetësor në zonat rurale, ai tregoi të premten se si kishte kërcënuar aleatët evropianë me tarifa për produktet farmaceutike.
“Mund ta bëj edhe për Groenlandën,” tha Trump.
Ai nuk e kishte përmendur më parë përdorimin e tarifave për të ushtruar presion në këtë çështje.
Më herët këtë javë, ministrat e jashtëm të Danimarkës dhe Groenlandës u takuan në Uashington me zëvendëspresidentin e Trumpit, JD Vance, dhe sekretarin e shtetit, Marco Rubio.
Ky takim nuk i zgjidhi dallimet e thella, por prodhoi një marrëveshje për krijimin e një grupi pune — për qëllimin e të cilit Danimarka dhe Shtëpia e Bardhë më pas dhanë interpretime publikisht shumë të ndryshme.
Udhëheqësit evropianë kanë thënë se vetëm Danimarka dhe Groenlanda mund të vendosin për çështjet që lidhen me territorin, dhe Danimarka tha këtë javë se po rrit praninë e saj ushtarake në Groenlandë në bashkëpunim me aleatët.
“Nuk ka pothuajse asnjë aleat më të mirë për Shtetet e Bashkuara sesa Danimarka,” tha Coons. “Nëse bëjmë gjëra që i shtyjnë danezët të vënë në dyshim nëse mund të mbështeten tek ne si aleat i NATO-s, pse do të kërkonte ndonjë vend tjetër të ishte aleati ynë ose të besonte në angazhimet tona?”/Përshtati nga Euronews, ekofin.al
