Projektligji i ri për ndryshimet në ligjin “Për prokurimin publik” tashmë në konsultim, sjell disa shtesa që mund të ndryshojnë mënyrën si zhvillohen tenderat publikë në Shqipëri.
Ankandi elektronik, risia më e dukshme e projektligjit
Projektligji parashikon që autoritetet ose entet kontraktore të mund të përdorin ankandin elektronik si një proces ku ofertuesit paraqesin çmime më të ulëta ose vlera të reja për elementë të tjerë të ofertës.
Ky proces zhvillohet pas një vlerësimi fillestar të ofertave dhe synon renditjen e tyre përmes metodave automatike të vlerësimit. Me fjalë të thjeshta, pasi ofertat janë pranuar si të vlefshme, operatorët mund të hyjnë në një garë elektronike ku përmirësojnë çmimin ose elementë të tjerë të ofertës.
Projektligji lejon përdorimin e ankandit elektronik në procedurat e hapura, të kufizuara dhe në procedurat konkurruese me negocim, kur dokumentet e tenderit dhe specifikimet teknike mund të përcaktohen me saktësi. Ai mund të përdoret edhe për rihapjen e konkurrimit në marrëveshjet kuadër ose për kontratat që jepen përmes sistemit dinamik të blerjes.
Por ankandi elektronik nuk mund të përdoret për çdo lloj kontrate. Projektligji e ndalon përdorimin e tij për kontrata pune ose shërbime me natyrë intelektuale, kur ato nuk mund të klasifikohen përmes metodave automatike të vlerësimit. Kjo është e rëndësishme, sepse jo çdo tender mund të matet vetëm me formulë apo çmim. Në shërbime ku cilësia, ekspertiza ose zgjidhja teknike kanë peshë të madhe, një garë automatike mund të mos jetë e përshtatshme.
Inteligjenca artificiale në tendera, mundësi apo rrezik i ri?
Pjesa më e veçantë e projektligjit është parashikimi se ankandi elektronik duhet të zhvillohet duke përdorur teknologji të avancuar të inteligjencës artificiale dhe procese të robotizuara, në përputhje me parimet e ligjit dhe standardet ndërkombëtare evropiane.
Ky formulim e bën projektligjin më ambicioz, por njëkohësisht ngre disa pyetje të rëndësishme. Nëse inteligjenca artificiale do të përdoret për renditjen, vlerësimin apo administrimin e ankandeve, duhet të jetë e qartë se kush e kontrollon sistemin, si auditohet algoritmi, si shmangen gabimet etj.
Për publikun dhe bizneset, çështja kryesore nuk është vetëm përdorimi i teknologjisë, por besueshmëria e saj. Tenderi elektronik mund të rrisë transparencën dhe të ulë kontaktin fizik mes palëve, por nëse sistemi nuk shpjegohet qartë, nuk auditohet dhe nuk ofron gjurmë të verifikueshme vendimmarrjeje, rrezikon të krijojë mosbesim të ri.
Projektligji parashikon se gjatë ankandit elektronik autoritetet mund t’u japin ofertuesve informacion të mjaftueshëm për renditjen e tyre, por nuk mund të zbulojnë identitetin e ofertuesve gjatë fazës së ankandit. Ky është një element pozitiv për të ulur ndikimet e jashtme, por zbatimi në praktikë do të jetë vendimtar.
Ofertuesit që kanë ndihmuar në përgatitjen e tenderit
Projektligji parashikon gjithashtu një dispozitë ligjore të debatueshme, sa i përket përfshirjes paraprake të kandidatëve ose ofertuesve. Kjo do të thotë, kur një operator ekonomik, ose një kompani e lidhur me të, ka këshilluar autoritetin kontraktor gjatë studimit paraprak të tregut ose ka marrë pjesë në një mënyrë tjetër në përgatitjen e procedurës së prokurimit.
Ky është një nga problemet më të ndjeshme në tendera. Nëse një kompani ndihmon në përgatitjen e dokumenteve, specifikimeve apo kushteve të garës, ajo mund të ketë më shumë informacion se të tjerët dhe, në raste të caktuara, avantazh të padrejtë.
Projektligji nuk parashikon skualifikim automatik. Përkundrazi, kërkon që autoriteti kontraktor të marrë masa për të siguruar që konkurrenca të mos shtrembërohet. Këto masa mund të përfshijnë ndarjen e informacionit të rëndësishëm edhe me ofertuesit e tjerë dhe vendosjen e afateve të përshtatshme për përgatitjen e ofertave.
Skualifikimi bëhet vetëm kur nuk ka mjete të tjera për të garantuar trajtim të barabartë. Përpara se të merret një vendim i tillë, operatorit i jepet mundësia të provojë se përfshirja e tij në përgatitjen e procedurës nuk ka dëmtuar konkurrencën. Megjithatë, efektiviteti i dispozitës ligjore do të varet nga dokumentimi i masave dhe nga vullneti i autoriteteve për të dalluar rastet kur përfshirja paraprake ka krijuar avantazh real./ekofin.al
