Suedia synon të ndalojë deri në vitin 2028 përdorimin e “kimikateve të përhershme” në pajisjet e kuzhinës dhe veshje. Kur pritet të ndjekë të njëjtën rrugë Bashkimi Evropian?
Suedia ka njoftuar se planifikon të ndalojë përdorimin e të ashtuquajturave “kimikate të përhershme” në produktet e konsumit që në vitin 2028.
“Kjo është një fitore e madhe për shëndetin e njerëzve dhe për mjedisin suedez”, deklaroi ministrja e Klimës dhe Mjedisit, Romina Pourmokhtari, në një njoftim të publikuar më 23 korrik.
“PFAS-et nuk duhet të gjenden në veshje, produkte kozmetike, enë kuzhine dhe produkte të tjera të përditshme, kur ekzistojnë alternativa funksionale.”
Substancat per- dhe polifluoroalkile, të njohura si PFAS, përbëjnë një grup prej më shumë se 10 mijë kimikatesh sintetike, të cilave u duhen mijëra vjet për t’u shpërbërë në mënyrë natyrore. Për këtë arsye ato njihen edhe si “kimikate të përhershme”.
Ekspozimi kronik ndaj PFAS-eve është lidhur me pasoja negative për shëndetin, përfshirë rritjen e rrezikut për disa lloje kanceri.
Bashkimi Europian pritet të paraqesë propozimet ligjore për PFAS-et në vitin 2027, por mund të kalojë një kohë shumë më e gjatë përpara se kufizimet në nivel të BE-së të miratohen dhe të zbatohen zyrtarisht.
“Qeveria suedeze dëshiron të paraprijë Bashkimin Europian me një ndalim kombëtar”, deklaroi Ministria e Klimës.
Suedia ndjek kështu shembullin e Francës, ku një ndalim i rëndësishëm për kimikatet e përhershme hyri në fuqi në vitin 2026. Ligji francez ndalon shitjen, prodhimin ose importin e çdo produkti për të cilin ekziston një alternativë ndaj PFAS-eve.
Megjithatë, ndalimi në Francë përmban disa përjashtime, përfshirë tekstilet që konsiderohen “të domosdoshme për përdorime thelbësore” ose për sovranitetin kombëtar.
Pse vendet po kufizojnë PFAS-et?
Që prej viteve 1940, PFAS-et janë përdorur në një numër të madh produktesh të përditshme, nga enët e gatimit që nuk ngjisin dhe veshjet, deri te proceset e prodhimit industrial.
Prania e tyre është zbuluar pothuajse kudo në Tokë, nga maja e Everestit deri në gjakun e njeriut.
Këto substanca po kufizohen gjithnjë e më shumë në mbarë botën për shkak të ndikimit të tyre në shëndetin e njerëzve. Ato janë lidhur me disa lloje kanceri, uljen e fertilitetit dhe çrregullimin e funksionimit të sistemit imunitar.
“PFAS-et nuk qëndrojnë të izoluara brenda produkteve. Ato çlirohen në shtëpitë tona, në ushqim, në ujë dhe në trupin tonë”, shpjegon Sian Sutherland, bashkëthemeluese e grupit kundër ndotjes plastike, A Plastic Planet.
“Shqetësimi më i madh lidhet me personat më të cenueshëm ndaj ndotjes kimike, veçanërisht gratë shtatzëna dhe foshnjat gjatë 1,000 ditëve të para të jetës, kur ekspozimi mund të ketë pasoja gjatë gjithë jetës dhe të ndikojë edhe brezat e ardhshëm.”
Çfarë do të përfshijë ndalimi suedez?
Suedia synon t’i ndalojë këto kimikate në produktet e konsumit, përfshirë veshjet, këpucët, agjentët hidroizolues, enët e kuzhinës, produktet kozmetike dhe dyllin e skive.
“Suedia nuk ka ndërmend të presë ndërsa kimikatet e përhershme vazhdojnë të përhapen në shtëpitë tona, në natyrë dhe në trupin tonë”, deklaroi Pourmokhtari.
“Me një ndalim kombëtar dhe një plan të plotë veprimi, po e rrisim ndjeshëm nivelin e ambicies dhe po u japim autoriteteve mjete më të mira si për të parandaluar ndotjen e re, ashtu edhe për të menaxhuar ndotjen ekzistuese.”
Ndalimi pritet të hyjë në fuqi më 1 janar 2028.
“Propozimi i Suedisë dëshmon se qeveritë nuk janë të detyruara ta pranojnë kiminë toksike si çmimin e jetës moderne”, thotë Sutherland. “Alternativat më të sigurta ekzistojnë dhe Suedia ka treguar se qeveritë mund dhe duhet të zgjedhin t’i mbështesin ato.”
Kur do të ndalohen PFAS-et në pjesën tjetër të Evropës?
Disa vende të tjera europiane kanë ndërmarrë tashmë masa kombëtare. Danimarka ndaloi PFAS-et në letrën dhe kartonin që bien në kontakt me ushqimin në korrik 2020. Ndalimi u zgjerua në korrik 2026 edhe për veshjet, këpucët dhe agjentët hidroizolues.
Legjislacionet kombëtare pritet të zëvendësohen përfundimisht nga rregulla të përbashkëta të Bashkimit Europian. Komisioni Europian parashikon të paraqesë një propozim në vitin 2027.
Kufizimet pritet të përfshijnë përdorimin e PFAS-eve në produkte të zakonshme konsumi, si veshjet ose kutitë e picave, ndërsa mund të parashikohen përjashtime për sektorë strategjikë, si fusha mjekësore.
Një opinion i parë shkencor, i publikuar në fund të marsit, rekomandoi kufizime të gjera ndaj kimikateve të përhershme.
Agjencia Europiane e Kimikateve pritet të paraqesë deri në fund të këtij viti një opinion të dytë mbi ndikimin social dhe ekonomik të masave kundër PFAS-eve. Ky vlerësim mund të ndikojë në shtrirjen përfundimtare të rregullave.
“Evropa ka tani mundësinë të shkëputet nga një trashëgimi toksike, e cila është lejuar të vazhdojë për një kohë shumë të gjatë”, thotë Sutherland.
“Mbrojtja e njerëzve duhet të ketë gjithmonë përparësi ndaj mbrojtjes së industrisë. Zgjidhjet ekzistojnë. Ajo që ka munguar është vullneti politik për të përshpejtuar largimin nga këto kimikate të panevojshme.”
Masat në nivel të BE-së për mbrojtjen e ujit të pijshëm nga kimikatet e përhershme hynë gjithashtu në fuqi në janar. Megjithatë, ato u kritikuan se trajtojnë pasojën dhe jo burimin e problemit.
Në Evropë, rreth 12.5 milionë persona vlerësohet se jetojnë në komunitete ku uji i pijshëm është i ndotur me PFAS./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
