Bizneset e vogla dhe të mesme në Shqipëri dhe Ballkanin Perëndimor po mbeten pas në digjitalizim, ndërsa OECD paralajmëron se shumica e kompanive përdorin vetëm teknologji bazike dhe nuk po arrijnë të modernizojnë realisht mënyrën si funksionojnë.
Në raportin “Indeksi i Politikave të Ndërmarrjeve të Vogla dhe të Mesme për Ballkanin Perëndimor dhe Turqinë 2026”, OECD thekson se pjesa më e madhe e bizneseve në rajon përdorin të paktën një mjet digjital, por përdorimi i teknologjive më të avancuara mbetet shumë i ulët. Më pak se 25% e firmave përdorin cloud computing apo sisteme ERP për menaxhimin e aktivitetit të biznesit, ndërsa më pak se 15% përdorin sisteme CRM për marrëdhëniet me klientët. Kjo do të thotë se shumica e NVM-ve ende funksionojnë me procese tradicionale dhe nuk po përfitojnë plotësisht nga automatizimi dhe teknologjia.
OECD arrin në përfundimin se Shqipëria ka të njëjtat probleme si pjesa tjetër e rajonit: mungesë aftësish digjitale, mungesë financimi dhe investime shumë të ulëta në inovacion. Sipas raportit, bizneset po hasin vështirësi për të gjetur punonjës me aftësi teknologjike dhe digjitale, ndërsa emigracioni po e përkeqëson më tej situatën duke larguar punonjësit e kualifikuar. Organizata ndërkombëtare thekson se sistemet arsimore dhe trajnimet profesionale nuk janë të lidhura mjaftueshëm me nevojat reale të tregut.
Problematik mbetet niveli shumë i ulët i investimeve në teknologji dhe inovacion. OECD thotë se investimet e biznesit në kërkim-zhvillim në rajon janë vetëm 0.28% e Prodhimit të Brendshëm Bruto, një nivel shumë i ulët krahasuar me vendet e Bashkimit Europian. Si pasojë, bizneset shqiptare dhe ato të rajonit kanë vështirësi të krijojnë produkte të reja, të modernizojnë prodhimin apo të rrisin eksportet.
Sipas të dhënave, ekonomitë e Ballkanit Perëndimor po rrisin numrin e bizneseve, por jo konkurrueshmërinë e tyre. Në Shqipëri, SME-të përfaqësojnë 82.5% të punësimit dhe krijojnë 78.2% të vlerës së shtuar në ekonomi, por produktiviteti i tyre mbetet i ulët. Sipas OECD, produktiviteti i SME-ve shqiptare është vetëm 14,924 euro për person të punësuar, ndërsa mesatarja e Bashkimit Europian arrin në rreth 52,000 euro.
Edhe kompanitë e mëdha në Shqipëri kanë produktivitet të kufizuar, me 19,645 euro për punonjës, çka sipas OECD tregon se problemi nuk lidhet vetëm me bizneset e vogla, por me të gjithë ekonominë. Organizata thekson se bizneset shqiptare po mbeten larg standardeve europiane në përdorimin e teknologjisë, automatizimit dhe inovacionit.
Pengesë për digjitalizimin është gjithashtu financimi. OECD thotë se rreth 20% e NVM-ve në rajon kanë vështirësi për të marrë kredi, ndërsa format alternative të financimit si venture capital, private equity apo fondet për startup-et mbeten shumë të pazhvilluara. Kjo po kufizon investimet në teknologji, automatizim dhe modernizim të proceseve të punës.
Për më tepër, bizneset shqiptare dhe ato të rajonit nuk janë të përgatitura për tranzicionin digjital dhe të gjelbër që kërkon Bashkimi Evropian. OECD paralajmëron se shumica e SME-ve nuk kanë kapacitetet financiare dhe teknike për të investuar në teknologji moderne, automatizim apo sisteme që reduktojnë ndotjen dhe konsumin e energjisë.
Po kështu, siguria kibernetike mbetet një pikë e dobët. Sipas OECD, shumë NVM kanë kapacitete të kufizuara për të mbrojtur të dhënat dhe sistemet e tyre nga sulmet kibernetike, duke i bërë më të rrezikuara ndaj humbjeve financiare dhe vjedhjes së informacionit.
OECD arrin në përfundimin se sfida kryesore për Shqipërinë dhe Ballkanin Perëndimor nuk është më vetëm hartimi i strategjive për digjitalizimin, por zbatimi real i tyre, në mënyrë që bizneset të kalojnë nga përdorimi bazik i teknologjisë te transformimi i vërtetë digjital dhe rritja e konkurrueshmërisë. /ekofin.al
