Shqipëria shpenzoi për mbrojtjen 2.03% të Prodhimit të Brendshëm Bruto në vitin 2025, duke u renditur e 18-ta mes vendeve evropiane dhe në të njëjtin nivel me Francën dhe Sllovakinë. Pesha e shpenzimeve ushtarake në ekonominë shqiptare ishte më e ulët se në Serbi, ku arriti në 2.76% të PBB-së, dhe në Rumani, me 2.28%, por mbi vende si Italia, Turqia dhe Lituania. Krahasuar me objektivin e ri të NATO-s për t’i çuar shpenzimet e mbrojtjes drejt 5% të PBB-së deri në vitin 2035, Shqipërisë do t’i duhej të shtonte edhe 2.97 pikë përqindjeje.
Të dhënat e bazës së shpenzimeve ushtarake të SIPRI-t tregojnë se diferencat brenda Evropës janë zgjeruar ndjeshëm pas pushtimit rus të Ukrainës. Mesatarja e kontinentit arriti në 2.94% të PBB-së, por kjo normë ndikohet fort nga Ukraina, e cila po funksionon në kushtet e një ekonomie lufte. Pa Ukrainën, vendet evropiane shpenzuan mesatarisht rreth 2% të PBB-së për mbrojtjen.
Ukraina kryeson me diferencë të jashtëzakonshme, pasi shpenzimet ushtarake arritën në 39.56% të PBB-së në vitin 2025. Kjo peshë është më e lartë se shpenzimet e kombinuara, në raport me PBB-në, të 11 vendeve që e ndjekin në renditje.
Rusia renditet e dyta me 7.50% të PBB-së. Megjithëse përqindja është shumë më e ulët se ajo e Ukrainës, madhësia më e madhe e ekonomisë ruse i mundëson Moskës të financojë një vëllim të përgjithshëm shpenzimesh ushtarake rreth dy herë më të lartë.
Më shumë se katër vjet pas fillimit të luftës, të dyja vendet kanë orientuar një pjesë të madhe të prodhimit industrial dhe kapaciteteve prodhuese drejt mbrojtjes. Ukraina është mbështetur gjithashtu te paketat e ndihmës dhe huatë nga aleatët perëndimorë, veçanërisht nga Bashkimi Evropian.
Vendet pranë Rusisë rrisin më shpejt shpenzimet
Pas Ukrainës dhe Rusisë, Polonia ka peshën më të lartë të shpenzimeve ushtarake në Europë, me 4.50% të PBB-së. Letonia shpenzoi 3.61%, Estonia 3.37%, Norvegjia 3.28% dhe Danimarka 3.25%.
Edhe Finlanda, e cila ndan një kufi të gjatë me Rusinë, e çoi financimin e mbrojtjes në 2.57% të PBB-së, ndërsa Suedia në 2.47%. Të dhënat tregojnë se vendet lindore të NATO-s dhe shtetet më të ekspozuara ndaj Rusisë përgjithësisht po shpenzojnë më shumë se pjesa tjetër e Evropës.
Në krahun tjetër, ekonomitë e mëdha të Evropës Perëndimore mbeten pranë nivelit 2%. Mbretëria e Bashkuar shpenzoi 2.35% të PBB-së, Gjermania 2.27%, Spanja 2.13% dhe Franca 2.03%. Italia mbeti më poshtë, me 1.89%.
Dallimi mes vendeve që kufizohen ose ndodhen pranë Rusisë dhe pjesës perëndimore të kontinentit është bërë më i dukshëm, ndërsa lufta në Ukrainë dhe shqetësimet për sigurinë kanë nxitur një cikël të ri riarmatimi.
NATO synon 5% të PBB-së deri në vitin 2035
Vendet anëtare të NATO-s kanë marrë angazhimin që shpenzimet e lidhura me mbrojtjen dhe sigurinë të shkojnë drejt 5% të PBB-së deri në vitin 2035, ndërsa Spanja është përjashtuar nga ky objektiv.
Ndryshimi përfaqëson një rritje të fortë krahasuar me pragun prej 2% që ka orientuar politikën e aleancës gjatë viteve të fundit. Për shumë vende evropiane, përmbushja e objektivit të ri do të kërkojë më shumë se dyfishimin e peshës aktuale të shpenzimeve ushtarake në ekonomi.
Presioni për rritjen e financimit është ushqyer si nga agresioni rus dhe lufta në Ukrainë, ashtu edhe nga kërkesat e Shteteve të Bashkuara që vendet evropiane të mbajnë një pjesë më të madhe të kostos së mbrojtjes së përbashkët. /Përshtati nga Visual Capitalist, ekofin.al
