Nga Gertjana Hasalla
Kur flasim për moshën e pensionit, mendja na shkon menjëherë te pragu ligjor: 65 vjeç për burrat dhe 62 vjeç për gratë në Shqipëri. Megjithatë, statistikat zyrtare të Eurostat zbulojnë një realitet krejt tjetër përmes treguesit të “kohëzgjatjes së pritshme të jetës në punë”. Ky tregues nuk mat moshën e daljes në pension, por llogarit numrin total të viteve që një 15-vjeçar pritet të kalojë si aktiv në tregun e punës (i punësuar ose në kërkim të një pune) përgjatë jetës së tij.
Sipas të dhënave të fundit të Eurostat, mesatarja e Bashkimit Evropian ka arritur në 37.5 vjet. Por ku pozicionohet Shqipëria në këtë hartë dhe pse shifrat e saj ngjasojnë më shumë me ato të Evropës Jugore?
Nëse aplikojmë të njëjtën logjikë llogaritjeje të Eurostat mbi të dhënat demografike dhe të dhënat e Anketës së Forcave të Punës në Shqipëri, kohëzgjatja e pritshme e jetës në punë për një shqiptar luhatet midis 32 dhe 33 vjet. Në pamje të parë, kjo shifër duket e ulët, por ajo reflekton saktësisht dinamikat sociale dhe ekonomike të vendit: Për shumicën hyrja në tregut të punës nuk fillon në moshën 15 vjeç. Periudha e gjatë e shkollimit dhe e studimeve universitare e shtyn futjen reale në tregun e punës rreth moshës 23-25 vjeç, duke zvogëluar automatikisht vitet “potenciale” të punës.
Eurostat specifikon se ky tregues është një mesatare për të gjithë të rriturit e një vendi. Në Shqipëri, një pjesë e konsiderueshme e popullsisë (sidomos gratë në zonat rurale ose individët e angazhuar në ekonominë informale) regjistrohen statistikisht si “joaktivë”, gjë që ul ndjeshëm mesataren kombëtare.
Ashtu si në vendet e Bashkimit Evropian, ku burrat pritet të punojnë mesatarisht më gjatë se gratë (39.5 vjet kundrejt 35.4 vjet), edhe Shqipëria ndjek të njëjtin trend, por me një hendek më të theksuar:
• Burrat në Shqipëri kanë një kohëzgjatje të pritshme pune prej rreth 36 deri në 37 vjet, duke iu afruar më shumë mesatareve evropiane për shkak të shkallës më të lartë të pjesëmarrjes historike në treg.
• Gratë në Shqipëri shënojnë një pritshmëri prej rreth 28 vitesh. Ky hendek i madh gjinor ushqehet nga barrierat kulturore, angazhimi i lartë në punë të shtëpisë pa pagesë dhe mospërfshirja e plotë në tregun zyrtar të punës gjatë cikleve të rritjes së fëmijëve.
Nëse Shqipëria do të ishte pjesë e tabelës zyrtare të Eurostat, ajo do të renditej në grupin e vendeve të Evropës Jugore. Sipas raportit, vendet me kohëzgjatjen më të shkurtër të jetës në punë në BE janë Rumania (32.7 vjet) dhe Italia (33.0 vjet). Në këto vende, ngjashëm me Shqipërinë, mosha zyrtare e pensionit është e lartë, por shkalla e inaktivitetit (njerëzit që qëndrojnë jashtë tregut të punës) është e madhe. Në polin e kundërt gjenden vendet e Evropës Veriore si Holanda (44.0 vjet), Suedia (43.4 vjet) dhe Danimarka (42.6 vjet), ku pothuajse çdo qytetar (burrë apo grua) është pjesë aktive e forcës së punës që nga rinia e hershme e deri në prag të pensionit.
Kohëzgjatja e jetës në punë është një pasqyrë e zhvillimit ekonomik. Për Shqipërinë, rritja e këtij treguesi në të ardhmen nuk varet nga rritja e moshës ligjore të pensionit, por nga integrimi më i mirë i të rinjve në tregun e punës, reduktimi i informalitetit dhe krijimi i kushteve që nxitin pjesëmarrjen aktive të grave në ekonomi.
Linku i raportit te Eurostat: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Duration_of_working_life_-_statistics

