Një në pesë punëtorë në Bashkimin Evropian është i ekspozuar ndaj temperaturave të larta gjatë punës, duke e bërë vapën ekstreme një nga rreziqet profesionale me rritjen më të shpejtë që lidhen me ndryshimet klimatike, sipas Agjencisë Evropiane për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë (EU-OSHA).
Më të rrezikuarit janë ata që punojnë në ambiente të hapura ose në vende të mbyllura me temperatura të larta. Bujqësia, ndërtimi, transporti, industria prodhuese, shërbimet e emergjencës dhe turizmi janë ndër sektorët që po përballen me ndikimet më të mëdha në shëndetin dhe produktivitetin e punëtorëve gjatë valëve gjithnjë e më të shpeshta të të nxehtit.
Bujqësia dhe ndërtimi në vijën e parë
Bujqësia identifikohet vazhdimisht si sektori më i ekspozuar ndaj vapës ekstreme.
Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO) thotë se punëtorët e bujqësisë përballen me ekspozim të zgjatur ndaj rrezeve të drejtpërdrejta të diellit, ndërsa kryejnë punë të rënda fizike që rrisin edhe më shumë temperaturën e trupit. Punëtorët e ndërtimit përjetojnë rreziqe të ngjashme, duke kaluar orë të gjata në ambiente të hapura dhe duke mbajtur veshje mbrojtëse që kufizojnë aftësinë e trupit për t’u ftohur.
Fondacioni Evropian për Përmirësimin e Kushteve të Jetesës dhe të Punës (Eurofound), në Anketën Evropiane për Kushtet e Punës 2024, zbuloi se 68% e punëtorëve të bujqësisë dhe 52% e punëtorëve të ndërtimit janë të ekspozuar ndaj temperaturave të larta për të paktën një të katërtën e kohës së tyre të punës. Ekspozimi është gjithashtu i përhapur në industri (33%) dhe transport (33%).
Anketa tregoi gjithashtu se përqindja e punëtorëve evropianë të ekspozuar ndaj temperaturave të larta për nga një e katërta deri në tre të katërtat e kohës së punës është rritur nga 13% në vitin 1995 në 21% në vitin 2024, duke dëshmuar se ekspozimi ndaj vapës është bërë gjithnjë e më i zakonshëm në tregun e punës.
Cilat profesione janë më të ekspozuara?
Ekspozimi ndryshon më shumë sipas profesionit sesa sipas sektorit.
Sipas Eurofound, punëtorët e kualifikuar të bujqësisë janë më të ekspozuarit, me 72% që deklarojnë se punojnë në temperatura të larta për të paktën një të katërtën e kohës së tyre të punës.
Pas tyre renditen punëtorët e zejeve me 53%; operatorët e impianteve dhe makinerive me 42% dhe punëtorët në profesionet elementare me 40%.
Ndërkohë, punonjësit e shërbimeve dhe shitjeve janë më pak të ekspozuar, ndërsa drejtuesit, profesionistët dhe punonjësit administrativë raportojnë nivelet më të ulëta të ekspozimit.
Burrat janë shumë më të ekspozuar
Ekspozimi ndaj vapës ndryshon ndjeshëm edhe sipas gjinisë, pasi shumica e profesioneve me rrezik të lartë dominohen ende nga burrat.
Sipas Eurofound, 34% e burrave janë të ekspozuar ndaj temperaturave të larta për të paktën një të katërtën e kohës së punës, krahasuar me 18% të grave.
Shumë nga sektorët më të prekur punësojnë gjithashtu një numër të madh punëtorësh sezonalë, emigrantësh dhe të vetëpunësuarish, të cilët shpesh gëzojnë më pak mbrojtje në punë dhe kanë përfaqësim më të dobët sindikal.
Vapa po bëhet një rrezik serioz për shëndetin në punë
Temperaturat ekstreme nuk shkaktojnë vetëm parehati.
Sipas Agjencisë Evropiane për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë, ekspozimi i zgjatur mund të shkaktojë dehidrim; lodhje nga të nxehtit; goditje nga vapa; si edhe përkeqësim të sëmundjeve kardiovaskulare dhe të frymëmarrjes.
Temperaturat e larta ulin gjithashtu përqendrimin dhe ngadalësojnë reagimin, duke rritur rrezikun e aksidenteve në vendin e punës.
Rreziqet ndryshojnë sipas profesionit
Bujqit dhe punëtorët e pylltarisë përballen gjithnjë e më shumë me sëmundje të transmetuara nga rriqrat, alergjenët dhe ndotjen e ajrit. Punëtorët e ndërtimit preken nga fenomeni i ishujve të nxehtësisë urbane, që i bëjnë temperaturat në qytete shumë më të larta se në zonat përreth. Punonjësit e emergjencës – zjarrfikësit, policët dhe ekipet mjekësore – shpesh punojnë në kushtet më të rrezikshme gjatë reagimit ndaj emergjencave të shkaktuara nga të nxehtit.
Humbjet e produktivitetit
Një raport i fundit i Allianz Trade argumenton se, pasi temperaturat kalojnë rreth 30°C, humbjet e produktivitetit përshpejtohen ndjeshëm dhe shndërrohen në një pengesë strukturore për rritjen ekonomike, e jo thjesht në një ndërprerje të përkohshme të shkaktuar nga moti.
Ndërtimtaria dhe bujqësia janë ndër sektorët më të prekur, pasi puna shpesh duhet të ngadalësohet ose të ndërpritet gjatë orëve më të nxehta të ditës.
Vapa shkakton pasoja në të gjithë ekonominë. Industria prodhuese përballet me kosto më të larta për ftohje dhe me ulje të produktivitetit të punëtorëve. Rrjetet e transportit vuajnë vonesa, pasi rrugët zbuten nga nxehtësia dhe binarët hekurudhorë zgjerohen ose deformohen. Sistemet elektroenergjetike përballen me kërkesë gjithnjë e më të madhe për ftohje, ndërkohë që termocentralet me gaz, qymyr dhe centralet bërthamore bëhen më pak efikase, sepse lumenjtë më të ngrohtë nuk sigurojnë më ftohje të mjaftueshme.
Bujqësia mbetet veçanërisht e cenueshme, pasi kulturat bujqësore dhe bagëtitë ekspozohen drejtpërdrejt ndaj vapës dhe thatësirës së zgjatur, duke rritur rrezikun e rendimenteve më të ulëta dhe çmimeve më të larta të ushqimeve.
Sipas Eurostat-it, bujqësia përbënte 1,2% të Prodhimit të Brendshëm Bruto të Bashkimit Evropian në vitin 2024, megjithëse pesha e saj ndryshon ndjeshëm mes shteteve anëtare, duke kaluar 3% në Greqi dhe 2,5% në Rumani.
Ndërtimi, nga ana tjetër, kontribuon me rreth 9% të Prodhimit të Brendshëm Bruto të Bashkimit Evropian dhe punëson rreth 18 milionë njerëz, sipas Komisionit Evropian. Kjo e bën atë një nga sektorët më të mëdhenj të ekonomisë evropiane dhe njëkohësisht një nga më të rrezikuarit nga rritja e temperaturave.
Si mund të mbrohen punëtorët?
Vala e fundit e të nxehtit ka shtuar presionin për forcimin e mbrojtjes së punëtorëve në mbarë Evropën.
Disa shtete kanë forcuar ose aktivizuar masa për punën në kushte të nxehta, duke kufizuar punën në ambiente të hapura gjatë orëve më të nxehta, duke shkurtuar oraret e punës dhe duke detyruar punëdhënësit të sigurojnë ujë të pijshëm, hije dhe pushime shtesë.
Ndërkohë, këtë javë Konfederata Evropiane e Sindikatave i bëri thirrje Komisionit Evropian të miratojë rregulla detyruese në nivel të Bashkimit Evropian për ekspozimin ndaj vapës në vendin e punës. Këto do të përfshinin vendosjen e një temperature maksimale të lejuar për punë, pushime të detyrueshme dhe të paguara për ftohje, si dhe akses të garantuar në ujë të pijshëm. Sipas konfederatës, mozaiku aktual i rregullave kombëtare nuk ofron mbrojtje të mjaftueshme për shumë punëtorë. /Përshtati nga Euronews, ekofin.al
