Megjithëse inflacioni i ushqimeve është ngadalësuar në eurozonë, ekonomistët paralajmërojnë se temperaturat ekstreme të kësaj vere përbëjnë tashmë një rrezik më të madh për çmimet në supermarkete vitin e ardhshëm sesa lufta e fundit në Iran, pasi dëmet në të korrat mund të tejkalojnë efektin në zbehje të kostove më të larta të naftës dhe plehrave kimike.
Inflacioni i ushqimeve më në fund ka nisur të ngadalësohet në eurozonë, duke u sjellë njëfarë lehtësimi familjeve pas disa vitesh me rritje të faturave ushqimore.
Por ekonomistët paralajmërojnë se kjo periudhë qetësimi mund të mos zgjasë.
Në vend të luftës së fundit në Iran, temperaturat ekstreme të kësaj vere po shfaqen tashmë si rreziku më i madh për çmimet e ushqimeve gjatë vitit të ardhshëm, pasi thatësirat dhe valët e të nxehtit kërcënojnë të korrat në Europë dhe më gjerë.
“Ne mendojmë se valët e të nxehtit të kësaj vere do të ushtrojnë vitin e ardhshëm një presion më të fortë rritës mbi çmimet e ushqimeve sesa lufta”, deklaroi Tomas Dvorak, ekonomist i lartë në Oxford Economics, në një raport të ri.
Paralajmërimi vjen pavarësisht shqetësimeve të fillimit të këtij viti se rritja e çmimeve të naftës dhe plehrave kimike, e shkaktuar nga konflikti mes Izraelit dhe Iranit, do të transmetohej me shpejtësi në çmimet e supermarketeve.
Këto shqetësime janë zbutur, pasi çmimet e naftës dhe plehrave kimike janë tërhequr pas armëpushimit. Ekonomistët vlerësojnë se goditjeve globale të çmimeve të lëndëve të para zakonisht u duhet rreth një vit për t’u transmetuar te konsumatorët. Kjo do të thotë se rritja e mëparshme mund të vazhdojë të ushtrojë një presion të moderuar mbi çmimet e ushqimeve në vitin 2027.
Ekonomistët e Oxford Economics dhe Deutsche Bank presin që inflacioni i ushqimeve të përshpejtohet përsëri vitin e ardhshëm, ndërsa çmimet më të larta të lëndëve të para përcillen përgjatë zinxhirit të furnizimit ushqimor.
Kostot më të larta të energjisë dhe plehrave kimike ndikojnë në çmimet e ushqimeve përmes dy kanaleve kryesore. Së pari, energjia përdoret në të gjithë zinxhirin ushqimor, që nga traktorët dhe transporti deri te përpunimi, paketimi dhe frigoriferët, duke e bërë prodhimin më të kushtueshëm.
Së dyti, çmimet e plehrave kimike rriten së bashku me koston e gazit natyror, duke shtuar shpenzimet e fermerëve. Këtyre kostove u duhet kohë për të arritur në raftet e supermarketeve. Çmimet e energjisë mund të ndikojnë mbi plehrat kimike brenda disa javësh, por përdorimi më i ulët i plehrave ose ndryshimet në mbjelljen e kulturave zakonisht i rrisin çmimet e ushqimeve vetëm pas të korrave të ardhshme.
Oxford Economics vlerëson se ndikimi i kombinuar i çmimeve më të larta të naftës, plehrave kimike dhe produkteve bujqësore mund t’i shtojë rreth 0.5 pikë përqindjeje inflacionit të ushqimeve në eurozonë gjatë vitit të ardhshëm. Efekti pritet të rritet gradualisht, duke prekur fillimisht ushqimet e freskëta dhe më pas produktet e përpunuara.
Megjithatë, pasiguria më e madhe tashmë lidhet me motin. Temperaturat e larta dhe thatësira mund të ulin rendimentet bujqësore, duke rritur çmimet e frutave, perimeve, drithërave dhe produkteve të tjera bujqësore.
Oxford Economics vlerëson se vetëm ndikimi i motit mund t’i shtojë deri në një pikë përqindjeje inflacionit të ushqimeve vitin e ardhshëm, duke ndihmuar që inflacioni ushqimor në eurozonë të arrijë rreth 3% në vitin 2027.
Ekonomistët e Deutsche Bank kanë konstatuar se, megjithëse çmimet e naftës dhe plehrave kimike janë ulur nga nivelet më të larta, goditja e çmimeve të lëndëve të para gjatë periudhës mars-qershor mund t’i rrisë ende çmimet e ushqimeve me rreth 1.3% në Mbretërinë e Bashkuar dhe me 0.8% në eurozonë gjatë vitit të ardhshëm.
Kjo do t’i shtonte rreth 0.1 deri në 0.15 pikë përqindjeje inflacionit të përgjithshëm.
Pse inflacioni i ushqimeve vazhdon të ngadalësohet
Inflacioni i ushqimeve në eurozonë ra nga 2.5% me bazë vjetore në dhjetor 2025, në 1.6% në qershor 2026, sipas vlerësimit paraprak të Eurostat. Ky është niveli më i ulët i inflacionit të harmonizuar të ushqimeve që nga mesi i vitit 2021.
Treguesit paraprakë sugjerojnë se inflacioni i ushqimeve mund të mbetet i ulët gjatë pjesës së mbetur të vitit. Ngadalësimi është mbështetur nga prodhimi i mirë i drithërave në vitin 2025 dhe oferta e tepërt e qumështit të papërpunuar, e cila ka ulur çmimet e produkteve të bulmetit.
Edhe goditjet e mëparshme globale janë zbutur, ndërsa çmimet e çokollatës, kakaos dhe kafesë janë stabilizuar pasi u rritën ndjeshëm në vitin 2025. Ndërkohë, çmimet e vajit të ullirit vazhdojnë të bien nga nivelet rekord të vitit 2022, ndërsa kostot më të ulëta të energjisë kanë reduktuar shpenzimet e përpunimit të ushqimeve.
Oxford Economics pret që këta faktorë ta mbajnë inflacionin ushqimor të ulët gjatë muajve në vijim dhe e ka ulur parashikimin për inflacionin e ushqimeve, alkoolit dhe duhanit në 2.1% për vitin 2026.
“Por ne mendojmë se inflacioni i çmimeve të ushqimeve është ende në prag të përshpejtimit, vetëm se me një vonesë më të gjatë nga sa kishim parashikuar më parë”, thuhet në raport.
Edhe ekonomistët e Deutsche Bank evidentojnë zbutjen e presioneve mbi çmimet. Tregjet e kontratave të së ardhmes sugjerojnë se çmimet e energjisë duhet të bien gradualisht gjatë muajve në vijim, ndërsa çmimet globale të ushqimeve dhe plehrave kimike janë stabilizuar në masë të madhe. Edhe çmimet në ferma dhe në tregjet e shumicës vazhdojnë të sinjalizojnë inflacion të ulët të ushqimeve.
Megjithatë, ata paralajmërojnë se një rikthim i tensioneve gjeopolitike mund ta përmbysë këtë prirje.
Pse valët e të nxehtit të kësaj vere mund të rrisin çmimet e ushqimeve vitin e ardhshëm
Valët e të nxehtit dhe kushtet jashtëzakonisht të ngrohta dhe të thata të kësaj vere mund të kenë një ndikim më të madh mbi çmimet e ushqimeve sesa vetë goditja e lëndëve të para.
Dëmet në të korrat konsiderohen tashmë të pashmangshme, ndërsa valë të tjera të nxehti mund ta ulin më tej prodhimin, duke e rritur inflacionin e ushqimeve në vitin 2027.
Një fenomen i fortë El Niño mund të jetë duke intensifikuar gjithashtu kushtet ekstreme të motit, duke shtuar rrezikun për ndërprerje të mëtejshme.
“Ndikimi negativ i motit mund të rritet më tej për shkak të fenomenit veçanërisht të fortë El Niño këtë vit. Ne vlerësojmë se ai do t’i shtojë deri në një pikë përqindjeje inflacionit të ushqimeve vitin e ardhshëm dhe do ta rrisim parashikimin tonë për vitin 2027 në rreth 3%”, deklaroi Oxford Economics.
Rritja e pritshme e çmimeve parashikohet të shfaqet gjatë gjysmës së parë të vitit 2027, përpara se të ngadalësohet gradualisht në gjysmën e dytë të vitit.
Kostoja afatgjatë e valëve të të nxehtit
Oxford Economics i referohet një materiali pune të Bankës Qendrore Europiane të vitit 2023, sipas të cilit rritja e temperaturave vazhdon të ushtrojë presion rritës mbi çmimet e ushqimeve dhe inflacionin e përgjithshëm, me ndikimin më të fortë te ushqimet.
Studimi konstatoi gjithashtu se temperaturat më të larta mund të vazhdojnë të ndikojnë mbi inflacionin deri në 12 muaj pas goditjes fillestare të motit.
Materiali i BQE-së vlerëson se deri në vitin 2035 ngrohja globale mund ta rrisë inflacionin mesatar vjetor të ushqimeve në nivel botëror me 0.92 deri në 3.23 pikë përqindjeje, në varësi të skenarit klimatik.
Studimi konstatoi gjithashtu se vala e të nxehtit në Europë gjatë vitit 2022 e rriti inflacionin e ushqimeve në Europë me 0.67 pikë përqindjeje dhe në eurozonë me 0.78 pikë përqindjeje, me efektet më të mëdha në Europën Jugore.
Por valët e ardhshme të të nxehtit mund të kenë një ndikim edhe më të madh mbi çmimet e ushqimeve. Me vazhdimin e ngrohjes, ndikimi inflacionist i verave ekstreme pritet të rritet.
BQE vlerëson se, nëse një valë e ngjashme me atë të vitit 2022 do të ndodhte në kushtet klimatike të vitit 2035, ajo do ta rriste inflacionin e ushqimeve në Europë me rreth një pikë përqindjeje, krahasuar me 0.67 pikë përqindjeje aktualisht.
Studiuesit argumentojnë se, ndërsa klima ngrohet, kulturat bujqësore bëhen më të cenueshme ndaj stresit termik. Kjo do të thotë se e njëjta valë të nxehti ka të ngjarë të shkaktojë humbje më të mëdha në të korrat dhe presione më të forta mbi çmimet e ushqimeve./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
