Çmimet e karburanteve në pikat e furnizimit mund të mbeten të larta në Evropë, duke shtuar presionet inflacioniste. Problemi i menjëhershëm nuk lidhet vetëm me ofertën apo çmimin e naftës bruto, por me kapacitetet e kufizuara të rafinimit, çrregullimin e flukseve tregtare dhe mungesën e produkteve të gatshme të naftës, veçanërisht të dieselit.
Perspektiva e paqes mes Iranit dhe SHBA-së ka bërë që çmimet e naftës të luhaten fort, si në rritje ashtu edhe në rënie, gjatë muajve të fundit. Brent, standardi ndërkombëtar i naftës bruto, është tregtuar mes rreth 73 dhe 126 dollarëve për fuçi që prej fundit të shkurtit dhe të premten ishte rreth 95 dollarë.
Çmimet e karburanteve në Evropë kanë ndjekur këto lëvizje. Megjithatë, benzina dhe dieseli kanë mbetur veçanërisht të shtrenjta, pasi çmimet e tyre reflektojnë edhe koston dhe disponueshmërinë e rafinimit, jo vetëm çmimin e naftës bruto.
Edhe pse makinat elektrike po zënë një pjesë në rritje të regjistrimeve të reja, benzina dhe dieseli vazhdojnë të furnizojnë pothuajse nëntë në çdo dhjetë automjete pasagjerësh që qarkullojnë në rrugët e BE-së.
Sipas të dhënave më të fundit të ACEA-s për flotën e automjeteve, 49.2% e tyre përdorin benzinë dhe 38.4% diesel, duke e çuar peshën e kombinuar të dy karburanteve në 87.6%.
Disa qeveri evropiane kanë ulur përkohësisht taksat mbi karburantet ose kanë vendosur masa të tjera mbështetëse që prej nisjes së goditjes energjetike, megjithëse reagimi ka ndryshuar nga një vend në tjetrin.
Megjithatë, çmimet e benzinës dhe dieselit mbeten pranë niveleve më të larta historike.
Në javën që nisi më 31 gusht, benzina kushtoi mesatarisht 1.95 euro për litër në BE, vetëm rreth 4% më pak se kulmi prej 2.03 eurosh i regjistruar në qershor 2022.
Dieseli kushtoi mesatarisht 2.04 euro për litër, rreth 3% më pak se rekordi prej 2.11 eurosh i prillit 2026.
Të dhënat vijnë nga Buletini Javor i Naftës i Komisionit Evropian dhe përfshijnë akcizat dhe taksat. Seria historike nis në janar 2005.
“Arsyeja kryesore për zgjerimin e diferencës mes çmimit të naftës bruto dhe çmimeve të karburanteve në Evropë është se problemi po lidhet gjithnjë e më shumë me rafinimin dhe furnizimin me produkte të gatshme, sesa thjesht me ofertën e naftës bruto”, tha për Euronews Business Sumit Ritolia, analist kryesor për ofertën dhe modelimin e rafinimit në Kpler.
“Nafta bruto mund të jetë e disponueshme, por kapaciteti për ta përpunuar në produktet e duhura, veçanërisht në diesel, është bërë shumë më i kufizuar”, shtoi ai.
Çmimet e dieselit ndikojnë edhe te familjet që nuk zotërojnë makina me naftë. Ky karburant përdoret gjerësisht në transportin rrugor të mallrave, bujqësi dhe ndërtim, ndaj rritjet e zgjatura të çmimeve mund të transmetohen me kalimin e kohës në koston e ushqimeve dhe të mallrave të tjera.
Të dhënat më të fundit për inflacionin në Eurozonë treguan se norma e inflacionit u rrit në 3.3%, e nxitur kryesisht nga rritja e çmimeve të energjisë.
Pse Evropës po i mungon nafta
Rezervat e karburanteve në Evropë janë të ulëta, ndërsa konfliktet në Lindjen e Mesme dhe sulmet ndaj rafinerive ruse kanë çrregulluar furnizimin global me produkte të rafinuara.
Pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia, Evropa zhvendosi një pjesë të madhe të furnizimit me diesel dhe karburant avionësh drejt SHBA-së, Indisë dhe Lindjes së Mesme.
“Për dieselin dhe karburantin e avionëve, Evropa është importuesi i madh dhe për këtë arsye ndikon në përcaktimin e çmimeve globale”, tha Alan Gelder, zëvendëspresident i lartë për rafinimin, kimikatet dhe tregjet e naftës në Wood Mackenzie.
“Çmimet janë të larta këtu, por janë të larta kudo. Situata thjesht është më e rënduar në Evropë sepse ne jemi destinacioni kryesor i importeve.”
Me eksportet e produkteve të naftës nga Lindja e Mesme dhe Rusia të kufizuara, blerësit tradicionalë të dieselit rus, përfshirë Turqinë dhe Brazilin, po konkurrojnë gjithnjë e më shumë me blerësit evropianë për furnizimet nga SHBA-ja, India dhe vende të tjera.
Kjo do të thotë se një ndërprerje në një rajon mund të kufizojë furnizimin në të gjithë botën, teksa flukset tregtare përshtaten me situatën e re.
Marzhet e rafinimit, të cilat ndikojnë në çmimet finale të karburanteve, ndodhen në nivele të larta.
Sipas Reuters, ngarkesat e benzinës Eurobob E5 u tregtuan me një premium prej 62.07 dollarësh për fuçi mbi kontratat e ardhshme të Brent-it, vetëm pak nën rekordin prej 62.10 dollarësh të qershorit 2022.
Në të njëjtën kohë, kontratat e ardhshme të dieselit evropian arritën të martën një premium rekord prej 78.91 dollarësh për fuçi mbi Brent-in, përpara se të zbresin në rreth 77 dollarë të mërkurën.
Marzhi i rafinimit mat diferencën mes vlerës së benzinës apo dieselit dhe çmimit të naftës bruto që përdoret për prodhimin e tyre.
Kjo do të thotë se në çmimin e një litri karburant të blerë në një pikë furnizimi përfshihet shumë më tepër sesa vetëm kostoja e naftës bruto.
Ilustrimi i mëposhtëm përdor tregues të fundit të tregut dhe të BE-së për të treguar se si çmimi i naftës bruto, rafinimi, shpërndarja dhe taksat mund të kombinohen në çmimin e një litri përfaqësues benzine. Bëhet fjalë për një ilustrim dhe jo për një ndarje të matur të çmimit mesatar në të gjithë BE-në.
Në Evropë, rafineritë po punojnë me kapacitete të larta, ndërkohë që rezervat mbeten të ulëta.
Të dhënat e kompanisë holandeze të konsulencës Insights Global treguan se rezervat e benzinës të mbajtura nga operatorë të pavarur në qendrën Amsterdam-Rotterdam-Antwerp ranë në 752,000 tonë në fund të gushtit, niveli më i ulët që prej shtatorit 2021, përpara se të rikuperoheshin javën pasuese.
Rafineritë në Evropë dhe SHBA tashmë po operojnë me ritme të larta. Ritolia tha se aktiviteti i rafinerive evropiane ishte pranë nivelit më të lartë të tre deri katër viteve të fundit, ndërsa shfrytëzimi i kapaciteteve të rafinimit në SHBA arriti rreth 98% në javën e fundit të gushtit.
Kjo do të thotë gjithashtu se ka shumë pak kapacitete rezervë rafinimi për t’iu përgjigjur një ndërprerjeje të mundshme të furnizimit.
Gelder përmendi gjithashtu afrimin e sezonit të mirëmbajtjes së vjeshtës dhe rrezikun që uraganet të ndërpresin aktivitetin e rafinerive në bregdetin amerikan të Gjirit të Meksikës.
Ai tha se marzhet e larta mund t’i nxisin operatorët të shtyjnë punimet e mirëmbajtjes, por paralajmëroi se shtyrja e tyre për një periudhë tepër të gjatë mund të krijojë probleme besueshmërie dhe të rrisë rrezikun e ndërprerjeve të paplanifikuara.
Për sa kohë mund të mbeten të larta çmimet e karburanteve?
Çmimet e benzinës mund të marrin një farë lehtësimi sezonal me rënien e kërkesës për udhëtime pas përfundimit të verës dhe kalimin nga karburanti më i shtrenjtë i standardit veror, sipas Ritolia-s.
“Dieseli nuk ka të njëjtin mekanizëm sezonal lehtësues, veçanërisht teksa afrohet kërkesa e dimrit dhe specifikimet bëhen më të rrepta, ndaj marzhet e dieselit mund të mbeten të larta gjatë vjeshtës dhe deri në dimër”, tha ai.
Furnizimi me diesel është veçanërisht i cenueshëm sepse mirëmbajtja e rafinerive gjatë vjeshtës mund të ulë prodhimin pikërisht në momentin kur tregu kalon në karburantin e standardit dimëror dhe nis të rritet kërkesa për ngrohje.
Sipas analistëve, rritja e eksporteve kineze të dieselit mund të sjellë njëfarë lehtësimi, megjithëse çështja kryesore është nëse këto eksporte mund të vazhdojnë, duke pasur parasysh prirjen e Kinës për t’i dhënë përparësi sigurisë së furnizimit të tregut të brendshëm.
Ritolia shtoi se India mund të furnizojë Evropën me më shumë karburant, pasi ka si kapacitete rafinimi, ashtu edhe produkte të disponueshme për eksport.
Edhe nëse çmimet e naftës bruto bien, kjo nuk do të sillte domosdoshmërisht dhe menjëherë një ulje të ndjeshme të çmimeve në pikat e karburantit.
Pengesat kryesore aktualisht janë kapacitetet e kufizuara rezervë të rafinimit, mungesat e produkteve të gatshme dhe rezervat e ulëta.
Të dy ekspertët thanë se një rihapje e qëndrueshme e Ngushticës së Hormuzit dhe rimëkëmbja e eksporteve të karburanteve nga Lindja e Mesme do të ishin të rëndësishme për uljen e çmimeve.
“Vazhdimi i konflikteve thjesht vazhdon t’i shtyjë çmimet lart, sepse kërkesa globale ende po rritet më shpejt sesa oferta globale”, tha Gelder.
“Nëse kjo situatë zgjatet, e vetmja mënyrë që tregu botëror të rikthehet në ekuilibër është që kërkesa të frenohet përmes çmimeve edhe më të larta.”
Ai tha se tregjet mund të reagonin shpejt ndaj një marrëveshjeje politike të besueshme dhe rikthimit të transportit detar përmes Ngushticës.
“Nëse Ngushtica hapet, çmimi i naftës bruto ndoshta do të binte mjaft fort”, tha Gelder. “Premiumi i dieselit do të ulej pak më ngadalë, por gjithsesi do të shihnim një rënie të çmimeve.”
Që konsumatorët evropianë të ndiejnë një lehtësim të konsiderueshëm, analistët bien dakord se duhet të ndodhin disa zhvillime njëkohësisht: të rikuperohen eksportet e produkteve të naftës nga Lindja e Mesme dhe Rusia, rafineritë të vazhdojnë të operojnë me kapacitete të larta, të rriten eksportet nga furnizues alternativë si India dhe Kina dhe, në fund, të rindërtohen rezervat.
“Pa këto zhvillime, konkurrenca për ngarkesat e disponueshme të dieselit ka të ngjarë të mbetet e fortë”, tha Ritolia. /Përshtati nga Euronews, ekofin.al
