Rreth 13% e pensionistëve në Bashkimin Evropian vazhdojnë të punojnë edhe pasi kanë dalë në pension. Edhe pse për shumë prej tyre puna mbetet një zgjedhje për të qëndruar aktivë dhe të integruar në shoqëri, për një pjesë të konsiderueshme arsyeja kryesore është nevoja ekonomike. Ekspertët theksojnë se, përveç të ardhurave të pamjaftueshme nga pensionet, në këtë prirje ndikojnë edhe ndryshimet demografike, mungesa e fuqisë punëtore dhe ndryshimi i qëndrimeve ndaj punës pas pensionit.
Pensionet mbulojnë vetëm pak më shumë se gjysmën e të ardhurave nga puna
Në shumicën e vendeve evropiane, të ardhurat nga pensioni janë dukshëm më të ulëta sesa paga që individët përfitonin në fund të karrierës së tyre. Sipas të dhënave të Eurostat, në vitin 2023 një person që kishte fituar 100 euro në periudhën kur ishte 50–59 vjeç, merrte mesatarisht vetëm 58 euro pension në moshën 65–74 vjeç.
Kjo diferencë e madhe e bën të vështirë ruajtjen e të njëjtit standard jetese pas daljes në pension. Aktualisht, pothuajse një në gjashtë pensionistë në Bashkimin Evropian konsiderohet në rrezik varfërie.
Pse vazhdojnë të punojnë pensionistët?
Arsyet janë të ndryshme. Më shumë se një e treta (36,3%) deklarojnë se vazhdojnë të punojnë sepse e pëlqejnë punën dhe dëshirojnë të mbeten aktivë e produktivë. Megjithatë, për 28,6% të tyre arsyeja kryesore është domosdoshmëria financiare.
Estonia kryeson, Rumania në fund të listës
Sipas Eurostat, në gjysmën e parë të vitit pas marrjes së pensionit të parë të pleqërisë, mesatarisht 12,9% e pensionistëve në BE vazhdojnë të punojnë.
Dallimet mes vendeve janë shumë të mëdha. Estonia renditet e para, ku 54,9% e pensionistëve vijojnë aktivitetin profesional edhe pas pensionit. Pas saj vijnë Letonia – 44,2%, Lituania – 43,7%, Suedia – 41,7%; Norvegjia – 37,7%; Qipro – 29,7%; Finlanda – 28,5%.
Në anën tjetër të renditjes ndodhen: Rumania – vetëm 1,7%, Greqia – 4,2%, Spanja – 4,5% dhe Kroacia – 5%.
Profesori Platon Tinios, nga Universiteti i Pireut, shpjegon se Greqia për shumë vite kishte rregulla tepër kufizuese për pensionistët që dëshironin të punonin. Sipas tij, reformat e viteve të fundit dhe ndryshimet ligjore të miratuara në vitin 2022 kanë rritur ndjeshëm numrin e pensionistëve që punojnë, por kjo ende nuk pasqyrohet plotësisht në statistikat e Eurostat.
Në cilat vende puna pas pensionit është një domosdoshmëri ekonomike?
Në disa shtete, shumica e pensionistëve që vazhdojnë të punojnë e bëjnë këtë sepse pensioni nuk u mjafton.
Përqindja e atyre që deklarojnë se punojnë për arsye financiare varion nga vetëm 9,4% në Suedi deri në 68,5% në Qipro.
Sipas Dr. Olga Rajevska, nga Universiteti Riga Stradins, kur një numër i madh pensionistësh deklarojnë se punojnë për nevoja ekonomike, kjo tregon se sistemi i pensioneve nuk arrin t’u sigurojë të ardhura të mjaftueshme për një jetesë dinjitoze.
Mbi gjysma e pensionistëve që vazhdojnë të punojnë deklarojnë se e bëjnë këtë për arsye financiare në Qipro – 68,5%, Rumani – 54,3%, Bullgari – 53,6%.
Përqindje të larta regjistrohen gjithashtu në Kroaci – 48,2%, Letoni – 47,9%, Portugali – 39%, Hungari – 38,1%, Francë – 37,7%, Gjermani – 35,8%.
Ndër katër ekonomitë më të mëdha të Bashkimit Evropian, Spanja ka përqindjen më të ulët (19,6%), ndërsa Italia regjistron 29,7%, pak mbi mesataren evropiane.
Në fund të listës renditen Suedia (9,4%), Norvegjia (9,8%), si edhe Çekia dhe Luksemburgu, ku më pak se 15% e pensionistëve që punojnë e bëjnë këtë për arsye financiare.
Sa pensionistë punojnë realisht sepse janë të detyruar?
Kur kombinohen dy treguesit – përqindja e pensionistëve që vazhdojnë të punojnë dhe ajo e atyre që e bëjnë këtë për nevoja ekonomike – rezulton se 3,7% e të gjithë pensionistëve në Bashkimin Evropian punojnë për shkak të vështirësive financiare.
Edhe këtu dallimet janë të mëdha Letonia – 21,2%, Qipro – 20,3%, Estonia – 17,3%, Lituania – mbi 10%.
Në Bullgari (8,9%), Hungari (7,7%) dhe Sllovaki (7,5%), të paktën një në trembëdhjetë pensionistë vazhdon të punojë sepse pensioni nuk i mjafton.
Nga ekonomitë e mëdha evropiane, Gjermania regjistron nivelin më të lartë (4,5%), ndërsa Franca përputhet me mesataren e BE-së (3,7%). Italia mbetet nën mesatare me 2,8%, ndërsa Spanja ka vetëm 1%.
Pensionistët e sotëm janë më të shëndetshëm dhe më të arsimuar
Profesori Kène Henkens, nga Instituti Ndërdisiplinor Demografik i Holandës (NIDI), vëren se puna pas pensionit nuk lidhet vetëm me nivelin e pensioneve.
Sipas tij, pensionistët e sotëm janë më të shëndetshëm, më të arsimuar dhe ruajnë një lidhje më të fortë me tregun e punës sesa brezat e mëparshëm. Për këtë arsye, shumë prej tyre zgjedhin të punojnë jo vetëm për të ardhura shtesë, por edhe për kënaqësi personale, integrim shoqëror dhe ruajtjen e një stili aktiv jetese.
Ndryshojnë edhe qëndrimet e punëdhënësve
Henkens thekson se në vende si Holanda po ndryshon edhe perceptimi i kompanive ndaj punonjësve në moshë pensioni.
Sipas tij, plakja e popullsisë dhe mungesa kronike e fuqisë punëtore kanë bërë që pensionistët të shihen si një burim i rëndësishëm i punonjësve me përvojë, të cilët mund të ndihmojnë në plotësimin e boshllëqeve në tregun e punës.
Jo të gjithë ata që duan të punojnë gjejnë një vend pune
Ekspertët paralajmërojnë se statistikat përfshijnë vetëm pensionistët që kanë arritur të punësohen. Në vendet me ekonomi më të dobëta mund të ketë shumë pensionistë që do të dëshironin të vazhdonin punën për të siguruar të ardhura shtesë, por nuk arrijnë të gjejnë një vend pune.
Edhe profesori Platon Tinios thekson se mundësia për të punuar pas pensionit është një element i rëndësishëm i strategjive për plakje aktive, pasi lehtëson kalimin gradual nga puna me kohë të plotë drejt pensionit, ndërsa i jep shoqërisë mundësinë të përfitojë nga përvoja dhe aftësitë e brezit të tretë.
“Nevoja financiare” nuk ka të njëjtin kuptim në çdo vend
Profesori Lauri Leppik, nga Universiteti i Talinit, nënvizon se koncepti i “nevojës financiare” është relativ dhe nuk lidhet domosdoshmërisht me nivelin absolut të pensionit.
Sipas tij, motivet ekonomike mbeten një faktor i rëndësishëm që i shtyn pensionistët të vazhdojnë punën, por marrëdhënia mes nivelit të pensioneve dhe punësimit në moshën e pensionit është shumë më komplekse sesa mund të duket në pamje të parë. Në këtë fenomen ndikojnë njëkohësisht kushtet ekonomike, shëndeti, niveli i arsimimit, kultura e punës dhe kërkesa e tregut për fuqi punëtore. /Përshtati nga Euronews, ekofin.al
Nevoja financiare si arsye për të punuar (2023)
