Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) ka lançuar së fundmi një iniciativë të re të madhe, duke i nxitur vendet të rrisin çmimet reale të duhanit, alkoolit dhe pijeve me sheqer me të paktën 50% deri në vitin 2035 përmes taksave shëndetësore, në një masë të hartuar për të frenuar sëmundjet kronike dhe për të gjeneruar të ardhura publike thelbësore. Iniciativa “3 nga 35” vjen në një kohë kur sistemet shëndetësore janë nën një presion të madh nga rritja e sëmundjeve jongjitëse (NCDs), tkurrja e ndihmës për zhvillim dhe rritja e borxhit publik.
Konsumi i duhanit, alkoolit dhe pijeve të ëmbla është një ndër faktorët kryesorë të epidemisë së NCD-ve. Këto sëmundje – përfshirë sëmundjet e zemrës, kancerin dhe diabetin – përbëjnë mbi 75% të vdekjeve në nivel global. Një raport i fundit tregon se një rritje e njëhershme prej 50% e çmimeve të këtyre produkteve mund të parandalojë 50 milionë vdekje të parakohshme në 50 vitet e ardhshme.
Objektiva ambiciozë: 1 trilion dollarë në 10 vitet e ardhshme
Qëllimi i nismës është të gjenerojë 1 trilion dollarë amerikanë në një dekadë. Midis viteve 2012 dhe 2022, rreth 140 vende rritën taksat mbi duhanin, duke çuar në një rritje mesatare reale të çmimeve prej mbi 50%, duke treguar se ndryshimi në shkallë të gjerë është i mundur.
Nga Kolumbia deri në Afrikën e Jugut, vendet që kanë zbatuar taksa shëndetësore kanë përjetuar ulje të konsumit dhe rritje të të ardhurave. Megjithatë, shumë shtete ende ofrojnë lehtësi fiskale për industri të dëmshme, përfshirë industrinë e duhanit. Marrëveshjet afatgjata me industrinë që kufizojnë rritjen e taksave mbi duhanin mund të dëmtojnë objektivat kombëtare shëndetësore, paralajmëron OBSH, duke nxitur qeveritë të rishikojnë dhe shmangin përjashtimet e tilla për të mbrojtur shëndetin publik.
Partneriteti global në zemër të nismës
Nisma “3 deri në 35” udhëhiqet nga OBSH dhe mbështetet nga partnerë globalë që ofrojnë ekspertizë teknike, këshilla politike dhe përvojë praktike. Ata synojnë të rrisin ndërgjegjësimin për përfitimet e taksave shëndetësore dhe të ndihmojnë vendet në zbatimin e reformave në nivel kombëtar.
Shumë vende janë të interesuara të kalojnë drejt sistemeve shëndetësore të vetëfinancuara, duke kërkuar udhëzime nga OBSH.
Fushat kryesore të veprimit të nismës për vendet përfshijnë rritjen e çmimeve përmes taksave për duhanin, alkoolin dhe pijet me sheqer për të ulur konsumin, kostot shëndetësore dhe vdekjet e parandalueshme; mobilizimin e burimeve të brendshme publike për të mbështetur programe jetike, përfshirë mbulimin shëndetësor universal, si dhe përfshirjen e ministrive të financave dhe shëndetësisë, deputetëve, shoqërisë civile dhe akademisë për të dizajnuar dhe zbatuar politika të suksesshme.
OBSH u bën thirrje vendeve, shoqërisë civile dhe partnerëve ndërkombëtarë që të mbështesin nismën “3 deri në 35” dhe të angazhohen për një sistem taksimi më të mençur dhe më të drejtë, që mbron shëndetin dhe përshpejton përmbushjen e Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm./ekofin.al
