Nga Patris Poshnjari
Duke marrë rastin e paralajmërimit të fundit të lëshuar për qytetarët shqiptarë në lidhje me mashtrimin TXEX, nuk mund të mos reflektojmë më thellë rreth asaj pse njerëzit vazhdojnë të bien në të njëjtat kurthe, dekadë pas dekade. Përtej fakteve dhe shifrave, ekziston një model shqetësues emocional që duket se përsëritet me kalimin e kohës, një cikël sjelljeje aq i vazhdueshëm sa është i parashikueshëm.
Asnjë paralajmërim, asnjë ligj, asnjë ndalim nuk mund ta mbrojë plotësisht dikë të vendosur të besojë në pasuri të lehtë. Në vitin 1997, Shqipëria përjetoi një traumë kombëtare të shkaktuar nga skemat piramidale që çuan në humbjen e kursimeve të jetës. Ato u përhapën nga besimi, nga shpresa, nga emocioni. Sot, nuk është ndryshe. Vetëm se tani, piramida ka Wi-Fi dhe një grup Telegram. Njerëzit nuk janë “homo oeconomicus”. Ne nuk jemi makina llogaritëse që veprojnë vetëm me logjikë të ftohtë. Ne jemi emocionalë, impulsivë, shpresëplotë. Vuajmë nga ajo që ekonomistët e sjelljes e quajnë paragjykim konfirmimi, sjellje tufe, vetëbesim të tepruar dhe ndoshta më e rrezikshmja, sindroma “nuk do të më ndodhë mua”.
Shpesh flasim për paragjykime emocionale dhe njohëse, shkurtesa mendore dhe impulse që i largojnë njerëzit nga vendimet racionale. Dikush mund të supozojë se pasi të ekspozohen, këto paragjykime mund të korrigjohen. Por ky është një iluzion i rrezikshëm. Paragjykimi emocional nuk është korrigjues. Kjo nuk ndodh sepse njerëzit janë injorantë ose budallenj. Përkundrazi, shumë viktima të mashtrimeve janë të informuar mirë. Por emocioni nuk kërkon leje nga dija. Asnjë sasi edukimi vetëm nuk mund ta shërojë këtë. Paralajmërimet, pavarësisht sa të forta ose të shpeshta, shpesh bëhen zhurmë në sfond. Premtimi i mashtruesit, në të kundërt, luan si muzikë për veshin. Sot, vetëm emrat kanë ndryshuar, teknologjia ka përparuar, por mekanika themelore mbetet e njëjtë. Mashtruesit premtojnë “kthime të garantuara” dhe njerëzit zgjedhin të besojnë.
Schopenhauer tha:
“Paraja është lumturia njerëzore në abstrakt.”
Dhe në nxitimin për të gjetur lumturinë, shumë harrojnë se abstraksionet mund të jenë kurthe.
Ne rregullojmë, paralajmërojmë, hetojmë. Por ne gjithashtu i njohim kufizimet e mjeteve tona.
Ky nuk është një dështim i rregullimit, është një përballje me natyrën njerëzore. Në mbështetje të misionit tonë për të mbrojtur investitorët me pakicë nga mashtrimet, ne lëshojmë paralajmërimin e mëposhtëm:
Mos investoni paratë tuaja në platforma si TXEX ose ndonjë tjetër që premton kthime pa rrezik, të shpejta dhe jashtëzakonisht të larta. Këto nuk janë subjekte financiare të licencuara, ato nuk mbikëqyren nga asnjë autoritet rregullator.
Pra, nëse merrni një gjë nga kjo, le të jetë kjo: Bëni pyetje, prisni para se të klikoni, dyshoni në premtim, para se të besoni në mundësinë. Nëse nuk mund të përgjigjeni me siguri, zgjedhja më e sigurt është të mos angazhoheni.
Sepse, ndërsa ne rregullojmë tregjet, vetëm ju mund të rregulloni emocionet tuaja!!
