Shqipëria hyn në vitin 2026 me një profil investimi më selektiv dhe më të pjekur krahasuar me vitet e fundit, duke ofruar mundësi reale për kapitalin vendas dhe të huaj, por njëkohësisht duke kërkuar qasje më të kujdesshme, projekte të strukturuara dhe menaxhim aktiv të riskut. Kjo është panorama që del nga studimi i fundit i qendrës kërkimore ALTAX, e cila analizon zhvillimet makroekonomike, sektorët prioritarë dhe sfidat strukturore që ndikojnë drejtpërdrejt vendimmarrjen e investitorëve për periudhën 2025–2026.
Sipas vlerësimeve të përdorura në studim, ekonomia shqiptare pritet të ruajë një ritëm rritjeje relativisht të qëndrueshëm, rreth 3.5–3.6% në vit, e nxitur nga konsumi i brendshëm, investimet publike, ndërtimi dhe investimet e huaja direkte, të cilat në vitet e fundit kanë arritur nivele rekord. Në të njëjtën kohë, inflacioni mbetet i kontrolluar dhe borxhi publik ndodhet në trajektore rënëse, duke e bërë vendin më të parashikueshëm nga këndvështrimi fiskal. Megjithatë, ky stabilitet makroekonomik nuk përkthehet automatikisht në një klimë investimi pa rreziqe, pasi sfida si informaliteti, siguria juridike, emigracioni i fuqisë punëtore dhe rreziqet klimatike vazhdojnë të ndikojnë ndjeshëm mjedisin e biznesit.
Në këtë kontekst, turizmi dhe hoteleria mbeten sektori me fizibilitetin më të lartë për investime në vitin 2026. Pas rritjes shumë të shpejtë të flukseve turistike në vitet 2022–2024, tregu ka hyrë në një fazë më të qëndrueshme, ku fokusi po zhvendoset nga turizmi masiv drejt segmenteve me vlerë të shtuar më të lartë, si resortet luksoze, eco-turizmi, agroturizmi dhe projektet mixed-use. Studimi thekson se, edhe pse ritmi i rritjes së numrit të vizitorëve është ngadalësuar, potenciali për kthime mbetet i lartë për investitorët që synojnë segmente premium dhe modele të qëndrueshme biznesi, duke përfituar edhe nga incentivat fiskale dhe statusi i investitorit strategjik. Në të kundërt, projektet që mbështeten vetëm në çmime të ulëta dhe turizëm sezonal përballen me presion konkurrues dhe rrezik më të lartë.
Një tjetër sektor me fizibilitet të lartë është energjia e rinovueshme dhe infrastruktura energjetike. Shqipëria po përpiqet të diversifikojë prodhimin e saj energjetik, tradicionalisht të varur nga hidrocentralet, përmes investimeve në energjinë diellore dhe atë të erës. Mekanizmat si ankandet, kontratat afatgjata të blerjes së energjisë dhe mbështetja nga institucionet financiare ndërkombëtare reduktojnë ndjeshëm riskun për investitorët dhe ofrojnë kthime relativisht të qëndrueshme. Në këtë sektor, sfidat lidhen kryesisht me rreziqet mjedisore, procedurat administrative dhe kapacitetet e rrjetit, por ato konsiderohen të menaxhueshme për projekte të strukturuara mirë.
Infrastruktura fizike, transporti dhe logjistika paraqesin një fizibilitet të lartë deri mesatar, veçanërisht për investime afatgjata dhe projekte të mbështetura nga partneritete publik–private. Investimet në rrugë, porte, hekurudha dhe aeroporte krijojnë mundësi të rëndësishme, por studimi paralajmëron se rreziqet nga vonesat, pasiguria kontraktuale dhe problematikat e qeverisjes e ulin atraktivitetin për investitorët privatë që nuk kanë kapacitet për të përballuar këto sfida.
Teknologjia dhe digitalizimi shihen si sektorë me potencial të lartë, por selektiv. Shërbimet IT, zhvillimi i software-it, fintech dhe outsourcing ofrojnë avantazhe konkurruese për shkak të kostove relativisht të ulëta dhe incentivave fiskale, por suksesi varet ndjeshëm nga aksesimi i talenteve të kualifikuara dhe aftësia për shkallëzim në tregjet ndërkombëtare. Emigracioni i lartë i të rinjve dhe profesionistëve mbetet një nga pengesat kryesore për këtë sektor.
Pasuritë e paluajtshme dhe ndërtimi ofrojnë kthime të larta afatshkurtra, por vlerësohen me fizibilitet mesatar për shkak të rreziqeve të mbinxehjes së tregut, informalitetit dhe problematikave të pronësisë. Studimi thekson se vetëm projektet e lidhura ngushtë me turizmin, zhvillimet urbane të strukturuara dhe partneritetet me sektorin publik ofrojnë perspektivë më të qëndrueshme.
Bujqësia dhe agro-përpunimi paraqesin potencial afatgjatë, por mbeten sektorë me fizibilitet mesatar deri të ulët në afat të shkurtër. Fragmentimi i tokës, mungesa e fuqisë punëtore, informaliteti dhe ndikimet klimatike kufizojnë atraktivitetin, përveç rasteve kur investimet janë të integruara, të orientuara drejt produkteve niche, agroturizmit dhe përpunimit me vlerë të shtuar.
Në përfundim, studimi i ALTAX nënvizon se viti 2026 nuk është një vit për investime spekulative në Shqipëri, por për projekte të menduara mirë, partneritete të kujdesshme dhe sektorë me bazë reale prodhimi dhe shërbimi. Fitues do të jenë investitorët që kuptojnë realitetin institucional, menaxhojnë rreziqet ligjore dhe klimatike dhe ndërtojnë strategji afatgjata në përputhje me procesin e integrimit evropian dhe nevojën për zhvillim ekonomik të qëndrueshëm. /ekofin.al
