Një raport i ri i Komisionit Evropian, i publikuar të martën, tregon se çmimet e banesave në Portugali janë ndër më të lartat në Europë, me turizmin dhe krizën në sektorin e ndërtimit si faktorët kryesorë.
Çmimet e shtëpive janë rritur ndjeshëm në të gjithë Bashkimin Europian gjatë dhjetë viteve të fundit, dhe Portugalia ndodhet në listën e vendeve ku pronat janë më të mbivlerësuara.
Kështu thuhet në raportin e Komisionit Evropian “Banimi në Bashkimin Evropian: zhvillimet e tregut, faktorët bazë dhe politikat”.
Midis viteve 2014 dhe 2024, çmimet e shtëpive në BE u rritën mesatarisht me 50%, “por në Hungari, Lituani, Çeki, Portugali, Estoni, Bullgari dhe Poloni, rritja nominale e çmimeve të banesave ka tejkaluar 200%”, thuhet në raport.
Arsyet pas gjendjes aktuale të tregut të banesave në BE përfshijnë normat më të larta të interesit, kërkesën për strehim nga familjet më të pasura dhe investitorët, rritjen e qirave afatshkurtra dhe mungesën e ndërtimit të ri.
Në disa zona, çmimet e banesave janë shkëputur nga vlera e tyre reale. Studiuesit vlerësuan se mbiçmimi i pronave është më i theksuar në Portugali.
“Çmimet vlerësohen të jenë të mbivlerësuara me rreth 35% në Portugali, e cila është i vetmi vend ku mbivlerësimi është rritur ndjeshëm deri në vitin 2024.”
Turizmi dhe qiratë afatshkurtra
Ekzistojnë disa arsye për çmimet e fryra të banesave në Portugali, dhe disa faktorë janë më të theksuar se të tjerët. Sipas raportit të Komisionit Evropian, turizmi dhe qiratë afatshkurtra janë ndër më kryesorët.
“Rritja e qirave afatshkurtra në zonat turistike lidhet ngushtë me rritjen e çmimeve dhe qirave të banesave”, përfundojnë studiuesit.
Rritja e platformave të ndarjes së banesave, si Airbnb, ka tronditur tregun tradicional të pasurive të paluajtshme, pasi ka kontribuar në uljen e ofertës për qira afatgjata.
“Ka gjithnjë e më shumë dëshmi empirike që sugjerojnë se rritja e turizmit në përgjithësi dhe zgjerimi i platformave të ndarjes së banesave në veçanti kanë ndikuar në rritjen e qirave dhe çmimeve të banesave në disa zona të frekuentuara, si qendrat historike të qyteteve,” përfundon studimi.
Sipas raportit, Portugalia është vendi i BE-së ku turizmi ka pasur ndikimin më të madh në rritjen e çmimeve të banesave.
Ky fenomen është gjithashtu problematik edhe në vende si Spanja, ku mbingopja turistike po ndikon qytetet e mëdha si Barcelona.
Investimet institucionale
Në Portugali, përqindja e banesave publike është ndër më të ulëtat në Europë. Sipas një studimi të Institutit Universitar të Lisbonës (ISCTE), pronat rezidenciale në pronësi, menaxhim apo subvencionim të shtetit apo autoriteteve lokale përbëjnë vetëm rreth 2% të totalit.
Raporti i Komisionit Evropian thekson se: “Në disa zona urbane, një pjesë e fondit të banesave zotërohet nga kompani, dhe periudha e gjatë e normave të ulëta të interesit ka nxitur kërkesën nga investitorët institucionalë.”
Sipas raportit, investitorët institucionalë si kompanitë e sigurimeve dhe fondet e pensioneve “kanë luajtur një rol të rëndësishëm në rritjen e çmimeve të pasurive gjatë dekadës së fundit, veçanërisht në kryeqytetet globale.”
Në Portugali, fondet e pensioneve kanë ekspozim të konsiderueshëm ndaj tregut të banesave.
Problemet me lëshimin e lejeve të ndërtimit po kufizojnë rritjen e nevojshme të fondit të banesave publike. Në vende si Portugalia, Kroacia, Spanja dhe Greqia, “licencat e ndërtimit janë afër niveleve historikisht më të ulëta,” thuhet në raport.
Një ndër arsyet kryesore është burokracia e gjatë. “Në shumicën e vendeve të BE-së, ekzistojnë afate fikse për lëshimin e një licence, që variojnë nga 3 javë në Lituani deri në 31 javë në Portugali.”
Gjithashtu, “procesi i licencimit në disa vende rëndohet nga kërkesat komplekse për dokumentacion, që mund të krijojnë vonesa dhe ngarkesa administrative të panevojshme.” Sipas studimit, thjeshtimi i këtyre procedurave “mund të kontribuojë në efikasitet më të madh.”
Pronat bosh
Numri i pallogaritshëm i banesave të pashfrytëzuara kufizon gjithashtu ofertën e disponueshme në Portugali.
Raporti vëren: “Çështja e pronave bosh përbën një sfidë të rëndësishme në të gjithë BE-në, me rreth një në gjashtë prona që vlerësohet se është bosh.”
Edhe këtu, Portugalia shfaqet në krye të listës së vendeve me më shumë banesa bosh, së bashku me Bullgarinë, Rumaninë, Maltën, Qipron dhe Hungarinë.
Portugalia dhe kriza e banesave
Çështja e banesave është bërë temë e vazhdueshme në politikën portugeze, duke vendosur qeveritë e fundit nën kritika të ashpra, ndërsa protestat për qiratë në rritje dhe mungesën e strehimit të përballueshëm janë bërë të zakonshme.
Masat e propozuara për të adresuar problemin përfshijnë një nxitje të re fiskale për ndërtim, të kërkuar prej kohësh nga sektori.
TVSH-ja do të ulet në 6% për ndërtimet deri në 648,000 euro, dhe e njëjta normë do të zbatohet për qiratë deri në 2,300 euro. Me fjalë të tjera, incentiva do të vlejë për ndërtimet e destinuara për qira që nuk e kalojnë këtë vlerë.
Sa i përket kufirit prej 2,300 euro për qiratë, kryeministri Luís Montenegro shpjegoi se kjo bazohet në “zonat me presion më të madh”, si Lisbona, Porto dhe bashkitë e tjera ku nivelet mesatare janë më të larta.
Shumica e masave janë të lidhura me tatimet dhe kërkojnë miratimin e parlamentit, por përfshijnë edhe ndryshime në tregun e qirave.
Në qershor, Komisioni Evropian paralajmëroi se qeveritë portugeze nuk po përgjigjen në mënyrë efektive ndaj krizës së strehimit dhe rekomandoi masa konkrete, si kontrolli i qirave ose kufizime për disa lloje qirash./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
