Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, njoftoi të mërkurën se Kanadasë i është ofruar mundësia të bëhet “anëtare e asociuar” e parë e Bashkimit Evropian.
Ajo e bëri njoftimin gjatë fjalimit të saj për Gjendjen e Bashkimit 2026 në Strasburg, para një audience ku përfshiheshin jo vetëm eurodeputetët, por edhe kryeministri kanadez Mark Carney, i cili mori pjesë në fjalim në mes të një lufte tregtare me Shtetet e Bashkuara.
Që nga fundi i gushtit, kanadezët kanë bërë përpjekje të mëdha që evropianët të ndërtojnë një marrëdhënie më të ngushtë me ta, megjithëse anëtarësimi i plotë në BE nuk është një mundësi, pasi Kanadaja nuk është shtet evropian.
Gjatë fjalimit të saj para eurodeputetëve të mërkurën, von der Leyen e ftoi Kanadanë të bëhej “anëtarja e parë e asociuar e Bashkimit Evropian”.
“Ne ndajmë një oqean, një tërësi vlerash dhe një mënyrë të përbashkët për ta parë botën. Dhe tani do të ndërtojmë edhe të ardhmen tonë të përbashkët”, shtoi ajo.
Një status i ri
Pritshmëritë kishin qenë të larta gjatë javës së fundit, pasi Carney kishte folur për ndërtimin e një “aleance unike” me BE-në.
Kanadaja nuk është gjeografikisht një shtet evropian, por ajo ndan të njëjtat vlera me BE-në – të drejtat e njeriut, demokracinë dhe shtetin e së drejtës – të cilat janë kritere të nevojshme për t’u bërë shtet anëtar.
Ekzistojnë tashmë disa mundësi për vendet që nuk kanë anëtarësim të plotë. Norvegjia, për shembull, është pjesë e tregut të përbashkët, hapësirës pa kufij të BE-së për lëvizjen e lirë të mallrave, njerëzve, shërbimeve dhe kapitalit. Osloja dhe Brukseli bashkëpunojnë gjithashtu në iniciativa të përbashkëta të mbrojtjes.
Zvicra gjithashtu ka qasje në tregun e përbashkët përmes disa marrëveshjeve. Ndërkohë, në vitet pas Brexit-it, Mbretëria e Bashkuar dhe BE-ja kanë siguruar marrëveshjen më të madhe dhe më gjithëpërfshirëse të tregtisë dhe bashkëpunimit në historinë e bllokut, e cila mbulon një gamë të gjerë sektorësh. Mbretëria e Bashkuar tani merr pjesë në disa programe të BE-së, si Horizon Europe, programi i BE-së për kërkimin shkencor dhe inovacionin.
Euronews ka mësuar se Otava është tashmë në bisedime me Brukselin për t’iu bashkuar programit të shkëmbimit Erasmus+, programeve të financimit të kërkimit Horizon Europe dhe sistemit të njohjes reciproke të kualifikimeve të punonjësve.
Megjithatë, “anëtarësimi i asociuar” është një status krejtësisht i ri dhe pyetjet kryesore ende nuk kanë marrë përgjigje – mbi të gjitha, nëse Kanadaja do të ketë të drejtë vote në institucionet e BE-së. Pavarësisht harmonizimit të rregullave të tyre me bllokun, Norvegjia dhe Zvicra nuk kanë të drejtë të ndikojnë në legjislacionin e BE-së.
Një aleancë e re me Otavën
Kancelari gjerman Friedrich Merz hodhi idenë në maj të kaluar për një “anëtarësim të asociuar” për Ukrainën, e cila po përpiqet me urgjencë të anëtarësohet në BE.
Në një letër drejtuar liderëve të BE-së, ai argumentoi se ky status do t’i jepte Ukrainës qasje në organet vendimmarrëse – Këshillin Evropian, Komisionin Evropian dhe Parlamentin Evropian – pa të drejtë vote dhe pa një portofol të dedikuar.
Ai do t’i lejonte gjithashtu vendit të përfitonte nga programe të caktuara të financuara nga BE-ja në mënyrë “hap pas hapi”.
Është e vështirë të shihet Kanadaja në të njëjtën kategori me Ukrainën, një vend që ndodhet në luftë, por njoftimi i von der Leyen të mërkurën dërgoi gjithsesi një sinjal të fortë politik në një botë të paqëndrueshme, ku aleancat historike po ndryshojnë.
“Evropa dhe Kanadaja besojnë te demokracia. Pushteti nuk u përket më të fortëve, më të pasurve apo atyre që flasin më fort – por të gjithë neve”, tha ajo. “Demokracitë kanë lirinë të zgjedhin me kë dëshirojnë të bashkëpunojnë.”
Ajo bëri gjithashtu thirrje për një aleancë të re me Otavën, e cila mund të përfshijë teknologjinë, mbrojtjen, projekte të përbashkëta në Arktik, por edhe energjinë, mineralet kritike dhe inteligjencën artificiale.
“Ne do të kalojmë nga CETA drejt një Aleance për të Ardhmen, për të krijuar një hapësirë të përbashkët prosperiteti dhe sigurie ekonomike”, tha ajo, duke iu referuar marrëveshjes tregtare BE-Kanada të vitit 2016, e cila hoqi barrierat tarifore mes të dyja palëve dhe që është zbatuar përkohësisht.
Bashkëpunimi ekonomik dhe i sigurisë mes dy partnerëve pritet të zgjerohet më tej gjatë një samiti në Montreal në tetor./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
