Nga Mirilda Tili
Të dhënat më të fundit të publikuara nga INSTAT konfirmojnë një realitet që prej vitesh po bëhet gjithnjë e më i dukshëm: Shqipëria po përballet me rënie të lindjeve e tashmë madje edhe me një rritje natyrore negative të popullsisë. Kjo pasi numri i vdekjeve po tejkalon numrin e lindjeve, ndërsa plakja e popullsisë po merr ritme shqetësuese.
Sociologu Gëzim Tushi, e ka komentuar këtë situatë për Ekofin.al duke e konsideruar pasojë të transformimeve të thella sociale, ekonomike dhe kulturore që ka kaluar shoqëria shqiptare gjatë tri dekadave të fundit.
Sipas tij, në këto 35 vite tranzicion, Shqipëria ka përjetuar ndryshime të mëdha në mënyrën e jetesës, në konceptin për familjen dhe në raportin që individët kanë me cilësinë e jetës.
“Plakja e popullsisë dhe kalimi nga një shoqëri demografikisht vitale në një popullsi të plakur është një problem shumë i madh, ku përfshihen pasoja ekonomike, sociale dhe kulturore”, shprehet Tushi.
Ai thekson se ritmi me të cilin po plaket shoqëria shqiptare është shumë më i shpejtë krahasuar me vendet europiane. Në vetëm tre dekada, mosha mesatare e popullsisë shqiptare është rritur nga 27 në 44 vjeç.
“Ka vende europiane që kanë të njëjtët tregues, por atyre u është dashur gati një shekull për të arritur në këtë fazë. Shqipëria po e përjeton këtë proces me ritme të jashtëzakonshme dhe shqetësuese”, nënvizon sociologu.
Një nga treguesit më domethënës, sipas tij, është rënia drastike e lindshmërisë. Nga një model tradicional familjar me 6 deri në 7 fëmijë për grua, sot norma e fertilitetit ka rënë në rreth 1.2 fëmijë për grua, shumë poshtë nivelit të nevojshëm për zëvendësimin e popullsisë.
Tushi argumenton se modernizimi i shoqërisë ka sjellë një tjetër qasje ndaj familjes dhe prindërimit. Sot, çiftet nuk synojnë më familje të mëdha, por investojnë te cilësia e jetës dhe edukimit të fëmijëve.
“Shoqëria moderne nuk e sheh më anën numerike të fëmijëve, por cilësinë e rritjes së tyre dhe suksesin në jetë. Po shkojmë drejt modelit të familjes me një fëmijë”, thotë ai.
Një faktor tjetër që ka ndikuar ndjeshëm në uljen e lindshmërisë është emigracioni. Sipas Tushit, largimi masiv i të rinjve, veçanërisht i moshave riprodhuese, ka bërë që shumë fëmijë të lindin jashtë Shqipërisë, duke përkeqësuar bilancin demografik të vendit.
Po ashtu, sociologu ndalet edhe te ndryshimet që kanë ndodhur në institucionin e familjes. Rënia e numrit të martesave, rritja e divorceve dhe shtimi i individëve që zgjedhin të jetojnë vetëm apo në bashkëjetesë pa martesë, sipas tij, kanë ndikim të drejtpërdrejtë në uljen e lindjeve.
“Martesa është fabrika sociale që sjell fëmijë të natyrshëm, me atësi të sigurt dhe mëmësi të rregullt. Ulja e nukrit të martesave sjell padiskutim renie të numrit të lindshmërisë”, shprehet Tushi.
Ai shton se zgjerimi i lirive individuale, ndryshimi i perceptimit për martesën, konfliktet sociale dhe pasiguria ekonomike kanë ndikuar në dobësimin e modelit tradicional familjar.
Megjithatë, sociologu beson se situata nuk është pa zgjidhje. Sipas tij, nevojiten politika të forta sociale dhe ekonomike që mbështesin familjen dhe nxisin lindshmërinë.
“Bonuset financiare nuk mjaftojnë. Duhet një strategji e re kombëtare për familjen dhe demografinë. Punësimi, rritja e pagave, çerdhet, kopshtet, siguria sociale, garantimi i vendit të punës për nënat dhe shërbimet më cilësore shëndetësore janë faktorë që mund ta zbusin situatën”, thekson ai.
Në përfundim, Gëzim Tushi kërkon që qeveria të rrisë ndjeshëm investimet për familjen dhe mbështetjen sociale, në mënyrë që të frenohet tendenca e plakjes së popullsisë dhe të rikthehet ekuilibri demografik në vend. /ekofin.al
Artikull i Ekofin.al
Ky artikull gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”. Artikulli mund të ripublikohet nga mediat e tjera vetëm duke
cituar “Ekofin.al”, shoqëruar me linkun e artikullit origjinal.
