Raporti i Qendrës Ndërkombëtare për Zhvillimin e Politikave të Migracionit (ICMPD) shpalos një analizë të tendencave të fundit të migracionit dhe politikave dhe ofron një këndvështrim mbi zhvillimet dhe ngjarjet që duhen pasur parasysh në vitin 2025.
Pavarësisht natyrës komplekse dhe të shumëanshme të migracionit, brishtësia e shtetit dhe konflikti i dhunshëm do të mbeten shtytësit kryesorë të tendencave të migracionit në vitin 2025, si në vitet e mëparshme. Sipas UNHCR-së, numri i njerëzve të zhvendosur me forcë ishte rritur në rreth 122.6 milionë deri në mesin e vitit 2024, duke shënuar një rritje prej 11.5% krahasuar me vitin 2023. Dy miliardë njerëz jetojnë në zonat e prekura nga konflikti. Në nivel global, këto zona janë zgjeruar me 65% që nga viti 2021, me Afrikën Sub-Sahariane që përjeton rritjen më të rëndësishme. Të gjithë treguesit sugjerojnë se ky trend do të vazhdojë deri në vitin 2025, potencialisht i përkeqësuar nga përshkallëzimi i konflikteve globale dhe i ndikuar nga ngjarje të mëdha gjeopolitike si zgjedhjet e fundit presidenciale në SHBA ose rënia e regjimit të Asadit në Siri.
Zbulimet e kalimeve të parregullta kufitare
Në vitin 2024, Frontex regjistroi gjithsej 239,000 kalime të parregullta në kufijtë e jashtëm të BE-së. Kjo shifër korrespondonte me një rënie të ndjeshme prej gati 38% në krahasim me vitin 2023 dhe një rënie prej përafërsisht. 28% në krahasim me vitin 2022. Ky numër është dukshëm më i ulët se shifrat e regjistruara gjatë dy viteve të fundit, por mbetet ende mbi mesataren totale të regjistruar gjatë periudhës pas kulmit historik të krizës së refugjatëve dhe para përfundimit të kufizimeve në lëvizje lidhur me COVID-19 në 2021.
Reduktimi i dukshëm i numrit të përgjithshëm të ndalimit u shoqërua me një rishpërndarje të konsiderueshme midis rrugëve kryesore migratore të parregullt. Në vitin 2024, vazhdoi tendenca e vërejtur në vitin 2023 e një zhvendosjeje nga Rruga e Mesdheut Qendror dhe Rruga e Ballkanit Perëndimor drejt Rrugës së Mesdheut Lindor. Në itinerarin e Mesdheut Qendror, numri i zbulimeve të kalimeve të parregullta u ul me 59% (në një total prej 66,766 raste) dhe me një 78% edhe më të habitshëm në Rrugën e Ballkanit Perëndimor (në një total prej 21,520 raste). Ndërsa rreth 257,000 raste u regjistruan në këto dy linja në vitin 2023, shifra për të njëjtën periudhë në 2024 kishte qenë vetëm rreth 88,000.
Kërkimi i “zgjidhjeve inovative” për migracionin e parregullt
Në përgjithësi, grupet më të mëdha të aplikantëve për azil të vitit 2023 (Siria, Afganistani, Venezuela, Turqia, Kolumbia, Bangladeshi dhe Peru) përbënin shumicën e aplikimeve edhe në vitin 2024.
Në vitin 2025, BE dhe Shtetet Anëtare të saj do të fokusohen në zbatimin e Paktit të ri të Migracionit. Megjithatë, shqetësimet u ngritën tashmë vitin e kaluar se paketa e re legjislative dështoi në disa fusha, duke kërkuar masa shtesë për të adresuar ardhjet e parregullta. Kjo çoi në thirrje për “zgjidhje inovative”, të cilat kryesisht u fokusuan në eksternizimin e procedurave të azilit, por si një theks të ri edhe në krijimin e “qendrave të kthimit” në vendet e treta.
Përvojat e modeleve të eksternalizimit, si memorandumi Itali-Shqipëri, kanë nxjerrë në pah një sërë sfidash ligjore, operacionale dhe politike. Qeveria italiane u përball me sfida ligjore lidhur me trajtimin e emigrantëve sipas konceptit të vendit të tretë të sigurt dhe çështjen nëse ligji i BE-së ka përparësi ndaj legjislacionit kombëtar në këtë drejtim. Kjo do të thoshte se grupet e para të emigrantëve që u kapën në det dhe u transferuan në një strukturë shqiptare për përpunim të përshpejtuar duhej të ktheheshin në Itali për t’iu nënshtruar procedurës standarde të azilit. Zhvillimi i fundit në këtë kontekst ishte një vendim i Gjykatës së Kasacionit, të cilin qeveria e interpretoi si mbështetje të qëndrimit të saj, duke çuar në njoftimin se plani i Shqipërisë do të rifillonte në janar 2025.
Duke pasur parasysh sfidat edhe më të mëdha me të cilat do të përballeshin qendrat e kthimit, mbetet për t’u parë nëse qendra të tilla mund të krijohen dhe të bëhen funksionale deri në vitin 2025. Megjithatë, koncepti do të vazhdojë të jetë një prioritet politik, me ndryshime ligjore si ndërprerja e “kriterit të lidhjes” duke krijuar bazat e nevojshme politike dhe ligjore. /ekofin.al
