Nga Jorge Liboreiro, korrespondent politik i Euronews
Zhurma dhe pritshmëritë e larta janë gjithmonë të rrezikshme. Në diplomaci, ato mund të jenë edhe fatale.
Mjafton të pyesim Donald Trumpin, i cili mbërriti në Shenzhen të Kinës mes ceremonive madhështore dhe pritshmërive jashtëzakonisht të larta për një samit historik trepalësh me homologët e tij kinezë dhe rusë. Por le të shohim se çfarë ndodhi në të vërtetë.
Takimi ishte pagëzuar si “Jalta 2.0”, duke krijuar një paralele interesante me konferencën e vitit 1945, e cila përcaktoi ndarjen e botës në sfera influence mes fituesve të Luftës së Dytë Botërore: Shteteve të Bashkuara, Britanisë së Madhe dhe Rusisë Sovjetike.
Por, siç rezultoi, kjo nuk ishte aspak Jalta. Ishte më tepër një kopje e dobët e saj. Dhe udhëheqësi i ekonomisë më të madhe në botë, i cili në disa momente dukej sikur po dremiste gjatë takimit, ishte ai që pati më pak rezultate konkrete për të treguar pas largimit nga qendra teknologjike e Kinës.
Për Trumpin, përfitimi kryesor, ndoshta i vetmi, ishte mundësia për të bërë një fotografi me dy liderët e tjerë dhe vëmendja e madhe mediatike që ajo gjeneroi. Por Trumpi e ka kuptuar prej kohësh politikën si një çështje imazhi dhe, me sa duket, vetëm fotografia mund t’i ketë mjaftuar.
Deklarata e përbashkët kundër luftës bërthamore ishte po aq domethënëse sa thirrja për paqe botërore e një konkurrenteje të Miss World në një konkurs bukurie të organizuar nga Trumpi, një format që ai dikur e zotëronte dhe për të cilin di jo pak.
Për Vladimir Putinin, bilanci ishte më i përzier.
Presidenti rus u la dukshëm në hije gjatë darkës që i parapriu samitit, duke u ulur në një tavolinë të kategorisë së dytë, ndërsa Trumpi dhe Xi Jinping qëndronin së bashku në një atmosferë miqësore.
Edhe përpjekja e tij këmbëngulëse për ta vendosur në krye të agjendës luftën e Rusisë kundër Ukrainës dështoi. Konflikti mungonte dukshëm në dokumentin e publikuar pas takimit 80-minutësh mes tre vendeve, i cili mbante titullin ironik “Deklarata drejt Paqes”.
Takimi i dha Putinit mundësinë të krijonte iluzionin se Rusia, një ekonomi afërsisht sa ajo e Italisë, meriton të qëndrojë në të njëjtin nivel me Shtetet e Bashkuara dhe Kinën. Por kjo është vetëm një mirazh. E vërteta është se Rusia e Putinit është një vend në rënie.
Prej gati pesë vitesh, Moska po zhvillon një luftë shkatërruese kundër fqinjit të saj, duke shkaktuar vuajtje të jashtëzakonshme njerëzore, ndërsa nuk ka arritur objektivat e saj kryesore: rrëzimin e qeverisë në Kiev dhe pushtimin e plotë të vendit.
Sa i përket Xi Jinpingut, i cili është i etur të përfitojë nga përçarja e Shteteve të Bashkuara me aleatët e tyre perëndimorë, samiti ishte një sukses i plotë.
Si mikpritës, presidenti kinez përcaktoi ritmin dhe kontrolloi skenën. Ai foli me tone madhështore, duke i krahasuar armët bërthamore me “një shpatë të Damokleut që qëndron mbi njerëzimin” dhe duke u bërë thirrje “fuqive të mëdha të jetojnë në harmoni”.
Më e rëndësishmja, ai shfrytëzoi këtë takim për të përforcuar mesazhin e tij kryesor: një alternativë ndaj rendit botëror të udhëhequr nga Perëndimi është e mundur dhe Kina synon të ndihmojë në ndërtimin e saj.
Pra, a ishte vërtet Jalta 2.0? Apo thjesht tre burra në moshë të thyer të ulur rreth një tavoline? Është një pyetje me vend: së bashku, ata janë 227 vjeç.
“Sa i përket një Jalte të re, çfarë kishte aq të keqe te Jalta?”, tha Putini në përfundim të bisedimeve. “Jalta formalizoi realitetet ekzistuese dhe edhe në konfliktet e sotme do të duhet të pajtohemi me realitetet në terren.”
Është e panevojshme të thuhet se Putini kishte më shumë për të fituar nga organizimi i një përsëritjeje të konferencës së Jaltës të vitit 1945, ku Bashkimi Sovjetik i Stalinit doli mes fituesve të Luftës së Dytë Botërore. Xi, përkundrazi, u bëri thirrje liderëve të “braktisin mentalitetin e Luftës së Ftohtë”, një qëndrim disi paradoksal, duke qenë se pikërisht Jalta ndihmoi në hapjen e rrugës drejt Luftës së Ftohtë.
Për evropianët, megjithatë, momenti rezultoi çuditërisht i favorshëm.
Vetëm pak orë pas samitit në Shenzhen, ata u mblodhën në Berlin për një takim të ri të Koalicionit të të Gatshmëve. Kjo u dha mundësinë të shfaqnin unitet, të demonstronin se po merrnin vetë në dorë çështjet dhe, ndoshta më e rëndësishmja, të tregonin se po vazhdonin punën pa u shqetësuar nga zhurma që vinte nga vende të tjera.
Konferenca përmbyllëse për shtyp i tha të gjitha. Për ta thënë troç, reagimi i tyre ishte një indiferencë kolektive.
“Një format i stilit të Jaltës nuk do të sjellë paqe”, deklaroi kancelari gjerman Friedrich Merz.
“Në Jaltë, Evropa u nda. U copëtua. Dhe ne nuk do të lejojmë që diçka e tillë të ndodhë sërish.”
Duke qëndruar pranë tij, presidenti francez Emmanuel Macron sugjeroi se takimi në Shenzhen nuk kishte legjitimitetin e nevojshëm për të rishkruar rendin botëror.
“Evropianët kanë marrë vendimet e tyre. Ata kanë vendosur të përcaktojnë vetë fatin e tyre”, tha ai. “Evropa nuk është një subjekt që mund të vendoset në tryezën e diskutimeve, por një bashkësi fuqish që dëshirojnë të ndërtojnë të ardhmen e tyre.”
Duhet pranuar se në kryeqytetet evropiane ndihej një lehtësim i dukshëm.
Për dy vitet e fundit, evropianët kanë qenë në ankth, nga frika se Trumpi do të humbiste durimin dhe do të arrinte një marrëveshje të fshehtë me Putinin për Ukrainën, pa marrë parasysh mendimin e Kievit.
Ata janë bërë më të aftë për t’i rezistuar, ose për të ndërtuar qëndrueshmëri, siç thuhet në Bruksel, ndaj këtij lloj mendimi fatalist. Por mbeten ende shumë të cenueshëm nga prirja e Trumpit për të shkaktuar tronditje politike.
Në fakt, muaji i fundit ka qenë një përpjekje e koordinuar për ta mbajtur procesin diplomatik në rrugën e duhur.
Zyrtarë evropianë, ukrainas dhe amerikanë janë takuar në Majami, Oslo, Bruksel, Abu Dhabi dhe Berlin, duke krijuar një grup të ngushtë pune për hartimin e garancive të sigurisë dhe planeve të rimëkëmbjes për Ukrainën, pasi lufta të përfundojë.
Kjo përbën një ndryshim të madh krahasuar me vitin 2025, kur Uashingtoni e mbajti qëllimisht Evropën jashtë procesit dhe gazetarët, përfshirë edhe autorin e këtij shkrimi, shkruanin nekrologji për “vendin e munguar” të Evropës në tryezën e negociatave.
Tani, Uashingtoni po i bën thirrje aktivisht Moskës që të përfshihet në bisedime të drejtpërdrejta me Evropën, diçka që Rusia e ka refuzuar vazhdimisht, pavarësisht interesimit të saj të pandërprerë për të riformësuar arkitekturën e sigurisë evropiane.
Në biseda private, zyrtarët evropianë e shohin nxitjen e Shteteve të Bashkuara për bisedime shumëpalëshe të paqes si një dëshmi se Uashingtoni më në fund ka pranuar një realitet themelor: pavarësisht formës që do të marrë marrëveshja, Evropa do të duhet të përfshihet si në negociimin e saj, ashtu edhe në zbatimin e saj.
Megjithatë, ata nuk ushqejnë iluzione. Të gjithë e dinë se procesi është dhe do të mbetet i paqëndrueshëm. Askush nuk mund të thotë se çfarë do të ndodhë më pas. Deri më tani, ka pak shenja që tregojnë se Putini është i gatshëm për negociata serioze.
Në një tjetër tregues të mungesës së vullnetit të Moskës për t’u përfshirë në negociata, Putini i ftoi liderët evropianë në Moskë për të diskutuar pjesëmarrjen e tyre në bisedime, një ofertë që vështirë se ngjall besim. Ai gjithashtu deklaroi se negociatat me Ukrainën kishin përfunduar, si kundërpërgjigje ndaj sulmit ndaj urës së tij të preferuar dhe të mbrojtur fuqishëm, Urës së Krimesë.
Dhe ja ku jemi.
Pavarësisht gjithë pasigurisë, evropianët duket se po pranojnë gjithnjë e më shumë se zgjidhja e luftës mund të jetë më pranë sesa dukej dikur. Kjo do të thotë se po afrohet momenti për të marrë vendime të vështira, potencialisht të dhimbshme.
Pyetja nuk është më thjesht nëse Evropa do të ketë një vend në tryezën e negociatave, por nëse do të jetë e gatshme t’i marrë këto vendime kur të vijë momenti.
Mbi të gjitha, evropianët duan të sigurohen se janë ata, dhe jo të tjerët, që do të përcaktojnë zgjedhjet të cilat do të vendosin të ardhmen e Ukrainës.
Kryeministri britanik Andy Burnham, i cili ishte gjithashtu i pranishëm në Berlin, u shpreh me një sinqeritet të pazakontë, duke e cilësuar luftën si një situatë ku “të gjitha palët humbasin”.
“Ne e kemi të qartë se çfarë do të pranojmë dhe çfarë nuk do të pranojmë”, tha ai.
“Por e kemi gjithashtu të qartë se qëndrojmë përkrah Ukrainës sot, nesër dhe për aq kohë sa të jetë e nevojshme, deri në përfundimin e kësaj lufte të padrejtë.”/Përshtati nga Euronews, ekofin.al
