Dy ligje të miratuara këtë të enjte nga Kuvendi i japin kompetenca dhe përgjegjësi të reja Agjencisë së Administrimit të Pasurive të Sekuestruara dhe të Konfiskuara (AAPSK), duke e kthyer atë në institucionin qendror për administrimin, zhvillimin dhe shitjen e pasurive të konfiskuara, përfshirë ndërtimet pa leje dhe asetet në monedha virtuale. Ndryshimet vijnë pas një periudhe dyvjeçare të drejtimit të Agjencisë nga Risena Xhaja, gjatë së cilës janë ndërmarrë hapa për rritjen e transparencës, zgjerimin e ripërdorimit social të pronave dhe forcimin e bashkëpunimit ndërinstitucional e ndërkombëtar.
Kuvendi i Shqipërisë miratoi ditën e enjte, më 29 tetor, dy nisma ligjore që zgjerojnë ndjeshëm fushën e veprimtarisë dhe përgjegjësitë e Agjencisë së Administrimit të Pasurive të Sekuestruara dhe të Konfiskuara.
Ndryshimet në ligjin nr. 34/2019, “Për administrimin e pasurive të sekuestruara dhe të konfiskuara”, dhe në ligjin nr. 66/2023, që rregullon administrimin e objekteve të konfiskuara si ndërtime pa leje, synojnë të krijojnë një model të unifikuar administrimi, duke përqendruar në një institucion kompetenca që deri më tani ishin të shpërndara ndërmjet disa strukturave shtetërore.
Në thelb të reformës qëndron kalimi nga një model ku Agjencia kishte kryesisht funksione administrimi dhe ruajtjeje të pasurive, drejt një modeli më të gjerë, ku ajo merr përgjegjësi të drejtpërdrejta për zhvillimin, vlerësimin, shitjen, monitorimin dhe përdorimin e tyre për interes publik.
Sipas relacioneve që shoqërojnë dy nismat, ndryshimet synojnë të eliminojnë mbivendosjen e kompetencave, të shkurtojnë procedurat burokratike dhe të shmangin amortizimin e pasurive që mbeten për periudha të gjata pa u përdorur.
Agjencia merr në dorë të gjithë ciklin e administrimit dhe shitjes
Një nga ndryshimet më të rëndësishme lidhet me kompetencën e AAPSK-së për të kryer vetë procedurat e shitjes së pasurive të konfiskuara që ka në administrim.
Deri më tani, përfshirja e institucioneve të tjera në këtë proces kishte krijuar vonesa në përfundimin e shitjeve dhe kalimin e të ardhurave në buxhetin e shtetit.
Me ndryshimet e reja, Agjencia do të jetë përgjegjëse për procedurat e shitjes, përfshirë organizimin e ankandeve publike sipas legjislacionit përkatës.
Relacioni i projektligjit argumenton se kjo zgjidhje shmang dublikimin institucional dhe ul kostot administrative, duke krijuar një zinxhir më të qartë përgjegjësie, nga marrja në administrim e pasurisë deri te shitja e saj.
Një tjetër risi është zgjerimi i kategorive të pasurive që mund të administrohen nga Agjencia.
Përveç pasurive të sekuestruara dhe të konfiskuara nga organet e drejtësisë, në fushën e veprimtarisë së saj përfshihen edhe pasuritë e sekuestruara apo të konfiskuara nga organet administrative të pushtetit qendror dhe njësitë e vetëqeverisjes vendore.
Po ashtu, ligji parashikon shprehimisht administrimin e monedhave virtuale të sekuestruara apo të konfiskuara nga organet e drejtësisë, sipas vendimit të gjykatës ose urdhrit të prokurorit.
Rregullat e hollësishme për administrimin e këtyre aseteve do të përcaktohen me akte nënligjore, duke krijuar një kuadër të posaçëm për një kategori pasurish që po shfaqet gjithnjë e më shumë në procedimet penale dhe hetimet financiare.
Ndërtimet pa leje, kompetenca të përqendruara tek AAPSK
Ndryshimet në ligjin nr. 66/2023 përbëjnë një tjetër zgjerim të rëndësishëm të përgjegjësive të Agjencisë.
AAPSK përcaktohet si institucioni përgjegjës për administrimin dhe zhvillimin e objekteve të konfiskuara si ndërtime pa leje, duke marrë funksione që më parë ushtroheshin nga disa struktura.
Me kuadrin e ri ligjor, Agjencia do të mund të organizojë procesin e vlerësimit teknik dhe financiar të objekteve, të ndjekë procedurat për zhvillimin dhe përshtatjen e tyre, të propozojë destinacionin për interes publik ose strehim social, si dhe të realizojë procedurat e shitjes pas miratimeve përkatëse.
Pranë saj parashikohet ngritja e një grupi të përhershëm pune, i cili do të vlerësojë gjendjen e objekteve të konfiskuara dhe mundësitë për përdorimin e tyre.
Një element i rëndësishëm është krijimi i një fondi të veçantë për ndërtimet pa leje, i cili do të shërbejë për financimin e ndërhyrjeve, përfundimin e punimeve, përshtatjen dhe administrimin e objekteve të konfiskuara.
Kjo synon të adresojë një nga problematikat e evidentuara në zbatimin e legjislacionit ekzistues: ekzistencën e objekteve të konfiskuara që mbeten të papërfunduara ose amortizohen për shkak të mungesës së financimit dhe paqartësive institucionale.
Ligji parashikon gjithashtu dispozita për mbrojtjen e të drejtave të pronarëve të truallit dhe të personave të tretë që kanë marrëdhënie kontraktuale të dokumentuara me zhvilluesit e objekteve.
Transparenca, një nga shtyllat e reformës së re
Një vëmendje e veçantë në ndryshimet ligjore i kushtohet transparencës së administrimit të pasurive të konfiskuara.
Ligji parashikon që të gjitha aktet dhe vendimet që lidhen me administrimin e objekteve të konfiskuara të publikohen elektronikisht në faqen zyrtare të AAPSK-së.
Kjo dispozitë përforcon një praktikë transparence që Agjencia ka nisur ta zhvillojë gjatë dy viteve të fundit, nën drejtimin e kryeadministratores Risena Xhaja.
Publikimi i katalogëve të pasurive të sekuestruara dhe të konfiskuara ka krijuar mundësi më të mëdha informimi për publikun dhe subjektet e interesuara lidhur me pasuritë që administrohen nga shteti.
Kjo qasje synon ta bëjë më të dukshëm aktivitetin e institucionit, duke rritur njëkohësisht mundësitë për kontroll publik mbi mënyrën se si administrohen dhe përdoren pasuritë.
Në relacionin e ndryshimeve ligjore, mungesa e një regjistri transparent dhe publik të objekteve të konfiskuara identifikohet si një prej problematikave të sistemit të mëparshëm.
Për këtë arsye, formalizimi i detyrimeve për publikimin elektronik përbën një hap drejt institucionalizimit të transparencës.
Dy vite nën drejtimin e Risena Xhajës, zgjerim i aktivitetit dhe ripërdorimit social
Zgjerimi i kompetencave të AAPSK-së vjen në një periudhë kur institucioni ka shënuar zhvillime në administrimin ekonomik dhe social të pasurive të sekuestruara dhe të konfiskuara.
Gjatë dy viteve të drejtimit nga Risena Xhaja, Agjencia ka ndërmarrë iniciativa për forcimin e kapaciteteve administrative, rritjen e transparencës dhe zgjerimin e përdorimit të pasurive në funksion të komunitetit.
Një nga treguesit e ecurisë financiare është rritja e të ardhurave nga qiratë e pasurive që administron institucioni.
Sipas të dhënave të raportuara më parë, të ardhurat nga qiratë u rritën nga rreth 81 milionë lekë në vitin 2023, në 159 milionë lekë në vitin 2024, ose një rritje prej rreth 96%, për të vijuar me rritje të mëtejshme në vitin 2025 dhe në vitin aktual 2026.
Kjo rritje tregon potencialin financiar që ka administrimi aktiv i pasurive, në vend të mbajtjes së tyre të papërdorura për periudha të gjata.
Një tjetër drejtim i rëndësishëm ka qenë zgjerimi i ripërdorimit social të pasurive të sekuestruara dhe të konfiskuara.
Agjencia ka shtuar vëmendjen ndaj kalimit të pasurive në përdorim të organizatave dhe institucioneve që zhvillojnë aktivitete me interes publik, duke synuar që asetet e përfituara nga veprimtari të paligjshme të kthehen në shërbim të shoqërisë.
Në shtator të këtij viti, AAPSK raportoi se vlera e pasurive të sekuestruara dhe të konfiskuara kishte tejkaluar 35 miliardë lekë, ndërsa objektivi i shpallur ishte që 50% e tyre të orientoheshin drejt ripërdorimit social.
Ky objektiv përfaqëson një ndryshim të rëndësishëm në filozofinë e administrimit të pasurive, duke e vendosur theksin jo vetëm te ruajtja e vlerës ekonomike, por edhe te përfitimi që mund të krijohet për komunitetin.
Paralelisht, gjatë kësaj periudhe është synuar forcimi i bashkëpunimit ndërkombëtar dhe shkëmbimi i përvojave me institucionet homologe, në funksion të përmirësimit të standardeve të administrimit dhe ripërdorimit të pasurive.
Ndryshimet e reja ligjore i japin Agjencisë një rol edhe më të gjerë për të konsoliduar këto procese.
Nga pasuritë e krimit te strehimi social dhe shërbimet publike
Një nga aspektet më të rëndësishme të dy ligjeve është lidhja më e drejtpërdrejtë ndërmjet konfiskimit të pasurive dhe përdorimit të tyre për nevoja publike.
Ligji nr. 34/2019, i ndryshuar, përcakton shprehimisht se qëllimi i administrimit përfshin rikthimin në komunitet të pasurive të fituara në mënyrë të paligjshme, përdorimin për iniciativa shtetërore, masa sociale dhe kompensimin financiar të viktimave të krimit.
Ndërkohë, ndryshimet në ligjin nr. 66/2023 krijojnë mekanizma më të qartë për destinimin e objekteve të konfiskuara si ndërtime pa leje për strehim social dhe interes publik.
Këto objekte mund të kalojnë në pronësi, përdorim ose përgjegjësi administrimi të institucioneve publike dhe njësive të vetëqeverisjes vendore, sipas procedurave të përcaktuara.
Njëkohësisht, parashikohet që Agjencia të monitorojë pasuritë e dhëna në përdorim, duke ruajtur përgjegjësi edhe pas transferimit të tyre te përfituesit institucionalë.
Kjo synon të shmangë situatat kur pasuritë e konfiskuara kalojnë në administrim të institucioneve të tjera, por nuk përdoren për qëllimin për të cilin janë destinuar.
Më shumë përgjegjësi, por edhe nevojë për kapacitete të reja
Zgjerimi i kompetencave përbën një hap të rëndësishëm institucional, por njëkohësisht shton përgjegjësitë administrative, teknike dhe financiare të AAPSK-së.
Administrimi i kriptomonedhave, zhvillimi i ndërtimeve të konfiskuara, organizimi i ankandeve, trajtimi i marrëdhënieve me pronarët e truallit dhe personat e tretë, si dhe menaxhimi i fondit të posaçëm kërkojnë kapacitete të specializuara.
Në relacionet shoqëruese të dy ligjeve theksohet se ndryshimet nuk parashikojnë efekte financiare shtesë për buxhetin e shtetit.
Për ndërtimet pa leje, financimi do të mbështetet në fondin e dedikuar, i cili do të ushqehet nga të ardhurat e shitjes dhe qiradhënies së objekteve, financime të ligjshme vendase ose të huaja dhe buxheti i shtetit.
Ndërkohë, një pjesë e zbatimit të reformës do të varet nga miratimi i akteve nënligjore, për të cilat parashikohen afate deri në 6 muaj për ndryshimet e ligjit nr. 66/2023 dhe deri në 12 muaj për rregullat e administrimit të monedhave virtuale.
Për AAPSK-në, kjo do të thotë se periudha në vijim do të jetë vendimtare për përkthimin e kompetencave të reja ligjore në rezultate konkrete.
Me dy ligjet e miratuara, Agjencia kalon në një fazë të re të zhvillimit institucional, duke marrë një rol më të madh në administrimin e pasurive që kalojnë në duart e shtetit.
Pas zhvillimeve të dy viteve të fundit në drejtim të transparencës, rritjes së të ardhurave nga administrimi dhe zgjerimit të ripërdorimit social, sfida e radhës për institucionin e drejtuar nga Risena Xhaja do të jetë menaxhimi i këtij portofoli më të gjerë kompetencash. /ekofin.al
