Nga Aina Hoti
Nga nostalgjia e origjinës te ekonomia e markës kombëtare
Në raftet e një dyqani shqiptar në Zvicër, Gjermani, Itali, Austri apo në Britaninë e Madhe, një shishe uji nga Shqipëria, një kavanoz mjalti, një çaj mali, një verë Kallmeti, vaj ulliri apo një produkt artizanal nuk janë thjesht mallra konsumi. Ato janë kujtesë, identitet dhe lidhje e gjallë me vendin e origjinës. Për diasporën shqiptare, blerja e një produkti shqiptar shpesh është më shumë se një zgjedhje ekonomike: është një akt besimi dhe afërsie me atdheun.
Pikërisht këtu nis një potencial i madh për ekonominë shqiptare: diaspora si treg thithës, si urë shpërndarjeje dhe si ambasadore e produkteve “Made in Albania”. Në një kohë kur tregjet europiane janë konkurruese dhe kërkojnë standard, origjinë dhe histori, shqiptarët jashtë vendit mund të jenë porta e parë e hyrjes për shumë prodhues vendas.
Nga remitancat te konsumi i organizuar
Roli financiar i diasporës shqiptare është i njohur prej vitesh. Remitancat kanë ndihmuar familje, kanë mbështetur konsumin dhe kanë mbajtur lidhje të forta ekonomike me vendin. Sipas Bankës Botërore, remitancat personale në Shqipëri arritën në 8.4% të PBB-së në vitin 2024. Por sot sfida nuk është vetëm sa para dërgohen në atdhe; pyetja më strategjike është si mund të kthehet kjo lidhje në konsum, investim, eksport dhe rrjet ekonomik të qëndrueshëm.
Diaspora nuk duhet parë vetëm si burim remitancash, por si treg real. Ajo jeton në vende me fuqi të lartë blerëse, ka kontakte me konsumatorin lokal, njeh rregullat e tregut dhe ka një kapital besimi ndaj produktit shqiptar. Ky kombinim e bën diasporën një instrument ekonomik me vlerë të dyfishtë: konsumon vetë, por edhe e rekomandon produktin te të tjerët.
Nostalgjia hap derën; cilësia, ambalazhimi dhe vazhdimësia e furnizimit e mbajnë produktin në treg.
Produkti shqiptar si histori ekonomike
Produktet agro-ushqimore janë sektori ku ky potencial duket më qartë. Shqipëria ka klimë të favorshme, traditë kulinare mesdhetare, burime natyrore dhe një gamë produktesh që lidhen fort me origjinën: ujë mineral, verë, vaj ulliri, fruta e perime të përpunuara, produkte blegtorale, bimë medicinale, çajra, mjaltë, ëmbëlsira tradicionale dhe artizanat. AIDA e vlerëson industrinë e ushqimit dhe pijeve si komponent të rëndësishëm të ekonomisë shqiptare, me potencial për eksport dhe promovim ndërkombëtar.
Në këtë kuptim, çdo produkt shqiptar që del jashtë kufijve nuk përfaqëson vetëm një kompani. Ai përfaqëson një territor, një traditë, një familje prodhuese dhe një imazh kombëtar. Nëse produkti është i certifikuar, i paketuar mirë dhe i treguar me dinjitet, ai mund të kalojë nga rafti i diasporës në raftin e konsumatorit europian.
Diaspora si rruga e parë e eksportit
Për një prodhues të vogël apo të mesëm shqiptar, hyrja direkte në një treg të madh europian mund të jetë e vështirë. Duhen njohje ligjore, logjistike, certifikime, kontakte dhe kapacitet furnizimi. Por diaspora mund të krijojë hyrjen e parë. Një restorant shqiptar në Zyrih, një market ballkanik në Milano, një aktivitet kulturor në Lozanë, një panair biznesi në Frankfurt apo një rrjet sipërmarrësish në Londër mund të shërbejë si vitrinë fillestare për produktin shqiptar.
Kjo vitrinë teston shijen e konsumatorit, vlerëson çmimin, mat reagimin ndaj paketimit dhe krijon histori suksesi. Nëse produkti pranohet nga komuniteti, hapi tjetër është zgjerimi drejt miqve, klientëve, restoranteve lokale dhe dyqaneve të specializuara. Kështu diaspora funksionon si laborator eksporti: fillimisht me treg të afërt emocionalisht, pastaj me treg më të gjerë ekonomikisht.
