Diaspora shqiptare mbetet një nga realitetet më të mëdha demografike dhe socio-ekonomike të vendit, me një peshë që, në raport me popullsinë rezidente, e vendos Shqipërinë ndër vendet me shkallë shumë të lartë emigrimi. Një publikim i përditësuar i INSTAT, “Diaspora e Shqipërisë në shifra”, sjell një panoramë të re mbi përmasat, strukturën dhe shpërndarjen e diasporës, si edhe mbi disa tregues të integrimit dhe dinamikave të saj në vendet pritëse.
Sipas vlerësimeve të tërthorta të INSTAT për vitin 2025, diaspora e re (emigrantët pas viteve 1990) llogaritet rreth 2.25 milionë shtetas jashtë vendit, ose afërsisht 49% e shtetasve shqiptarë gjithsej. Ky vlerësim bazohet te krahasimi mes popullsisë së regjistrit civil (që përfshin shtetasit shqiptarë pavarësisht vendbanimit) dhe popullsisë vendbanuese të llogaritur nga INSTAT (rezidentët e zakonshëm në vend, 12 muaj ose më shumë).
Në terma absolutë, INSTAT e përllogarit diasporën e re në 2,256,346 individë jashtë territorit të Shqipërisë, ku 1,177,529 janë meshkuj dhe 1,078,817 femra. Struktura moshore tregon një diasporë relativisht të re: rreth 18% janë 0–14 vjeç, rreth 77% 15–64 vjeç dhe afërsisht 5% mbi 65 vjeç—pra një profil kryesisht ekonomikisht aktiv, me potencial të lartë kontributi në tregjet e punës të vendeve pritëse, por edhe me peshë të rëndësishme për zhvillimin në vendin e origjinës.
Publikimi sjell edhe një fotografi të stokut të shqiptarëve në Evropë, përmes të dhënave të Census Hub 2021 dhe vlerësimeve të Eurostat për popullsinë më 1 janar 2024. Në 31 vende të Evropës, stoku i individëve të lindur në Shqipëri vlerësohet rreth 1.1 milionë, ndërsa stoku i shtetasve shqiptarë rreth 939 mijë. Vendet me numër të lartë shtetasish shqiptarë dhe/ose rezidentësh të lindur në Shqipëri mbeten Italia, Greqia, Gjermania, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar.
Vetëm për të dhënë disa sinjale domethënëse nga tabelat e publikuara: në Itali, të lindur në Shqipëri janë 507,812 (Census Hub 2021), ndërsa shtetas shqiptarë 419,987; ndërsa vlerësimet Eurostat për 1 janar 2024 e çojnë numrin e të lindurve në Shqipëri në 557,064 dhe shtetasit shqiptarë në 416,229. Në Greqi, Census Hub 2021 raporton 425,081 të lindur në Shqipëri dhe 374,927 shtetas shqiptarë; në Gjermani 89,870 të lindur në Shqipëri dhe 80,130 shtetas shqiptarë (Census Hub 2021), ndërsa vlerësimet Eurostat për 1 janar 2024 japin 109,108 shtetas shqiptarë.
Një tjetër dimension i rëndësishëm është dinamika e shtetësisë. INSTAT nënvizon se shtetësia është karakteristikë e ndryshueshme dhe se numri real i popullsisë me origjinë shqiptare mund të jetë më i lartë, për shkak të një pjese që nuk rezulton e regjistruar pranë gjendjes civile në Shqipëri, apo për shkak të atyre që heqin dorë nga shtetësia shqiptare në vende që nuk lejojnë dyshtetësinë. Në vitet 2021–2023, Italia dhe Greqia janë shtetet ku shqiptarët kanë fituar më së shumti shtetësi, me Italia që shënon 22,493 (2021), 38,129 (2022) dhe 31,728 (2023), ndërsa Greqia 7,736 (2021), 9,631 (2022) dhe 9,943 (2023).
Nga ana tjetër, për lejet e qëndrimit në BE/EFTA, raporti evidenton se në vitin 2024, arsyeja kryesore e lejeve të qëndrimit për shtetasit shqiptarë në 27 vendet e BE-së lidhet me bashkimin familjar (47.6%), e ndjekur nga punësimi (29.1%), arsyet e tjera (22.4%) dhe studimi (rreth 1%). Ky kompozim tregon se migrimi shqiptar vijon të ketë një komponent të fortë familjar, krahas dimensionit ekonomik.
Një kapitull më vete i kushtohet diasporës në SHBA, ku të dhënat e Anketës së Komunitetit Amerikan (ACS) 2023 raportojnë 206,520 shqiptarë gjithsej: 94,616 në gjeneratën e parë (të lindur në Shqipëri) dhe 111,904 në gjeneratën e dytë (me prejardhje shqiptare, por jo të lindur në Shqipëri). Raporti jep edhe shpërndarjen e tyre kryesore në shtete si New York, Michigan, Massachusetts, Florida dhe Illinois, si edhe disa tregues arsimorë e të punësimit.
Në planin ekonomik, raporti sjell gjetje nga Anketa e Migracionit pranë Njësive Ekonomike Familjare në Shqipëri (2024), e realizuar nga INSTAT në bashkëpunim me Bankën Botërore, ku theksohet se migrimi shqiptar udhëhiqet kryesisht nga arsye ekonomike: rreth 70% e migrantëve largohen “në kërkim të mundësive më të mira ekonomike”, ndërsa motivet familjare përbëjnë 16% dhe arsimi 6%. Në të njëjtën kohë, remitancat vijojnë të jenë jetike për shumë familje, me gati gjysmën e migrantëve që transferojnë një pjesë të të ardhurave të tyre në Shqipëri; megjithatë, një element kritik është përdorimi i kanaleve informale, ndërsa kanalet formale (banka dhe operatorë transferimi parash) përdoren si metodë kryesore vetëm në 30% të rasteve.
Përtej shifrave, mesazhi kryesor është i qartë: diaspora shqiptare nuk është vetëm një realitet demografik; ajo është edhe një faktor ekonomik, social dhe zhvillimor—qoftë përmes remitancave, qoftë përmes kapitalit njerëzor, aftësive dhe rrjeteve që krijon jashtë vendit. Por njëkohësisht, raporti evidenton kufizimet e matjes: vlerësimet e tërthorta mbulojnë “diasporën e re”, ndërsa komunitetet e hershme dhe pjesë të popullsisë me origjinë shqiptare që nuk figurojnë në regjistrat përkatës mund ta bëjnë panoramën reale edhe më të gjerë./ekofin.al
