Çmimet e ushqimeve janë rritur ndjeshëm në të gjithë Evropën gjatë pesë viteve të fundit, por pagat minimale janë rritur edhe më shpejt në shumicën e 26 vendeve të analizuara nga Euronews Business.
Malta është një nga përjashtimet. Një punonjës me pagë minimale atje mund të blejë rreth 6% më pak ushqime me pagën e tij bruto sesa mund të blinte pesë vjet më parë, pavarësisht rritjes së pagave. Punonjësit me pagë minimale në Spanjë dhe Francë gjithashtu kanë humbur fuqi blerëse.
Çmimet e ushqimeve dhe pijeve joalkoolike u rritën me 34% në të gjithë Bashkimin Evropian midis gushtit 2021 dhe gushtit 2026, sipas Eurostat. Hungaria shënoi rritjen më të lartë në bllok, me 57%, e ndjekur nga Bullgaria (54%) dhe Rumania (53%). Qiproja pati rritjen më të ulët, me 21%.
Në grupin më të gjerë prej 35 vendeve evropiane, Zvicra regjistroi rritjen më të ulët, me 5%.
Turqia ishte një rast i veçantë: çmimet e ushqimeve dhe pijeve joalkoolike u rritën me 752% gjatë së njëjtës periudhë.
Rritja e jashtëzakonshme në Turqi pasqyron vite me inflacion të lartë, të nxitur pjesërisht nga një rënie e fortë e lirës turke, e cila rriti koston e mallrave dhe inputeve të importuara. Rënia e lirës u ndikua pjesërisht nga një seri uljesh të normave të interesit që nisën në vitin 2021, edhe pse inflacioni po rritej. Normat më të ulëta të interesit e bënë monedhën më pak tërheqëse për t’u mbajtur, duke shtuar presionin mbi vlerën e saj. Turqia e përmbysi këtë politikë në vitin 2023 dhe i rriti ndjeshëm normat e interesit, por çmimet vazhduan të rriteshin.
Në të gjithë Bashkimin Evropian, çmimet e ushqimeve kishin filluar të rriteshin që përpara pushtimit të Ukrainës nga Rusia në shkurt 2022. Lufta shtoi presionin duke rritur kostot e energjisë, plehrave kimike dhe transportit, si dhe duke shkaktuar ndërprerje në tregjet bujqësore. Këto kosto u reflektuan më pas në çmimet e supermarketeve.
Ndër ekonomitë më të mëdha të Bashkimit Evropian, çmimet e ushqimeve u rritën me 25% në Francë, 30% në Itali, 34% në Gjermani dhe 35% në Spanjë midis gushtit 2021 dhe gushtit 2026.
Si krahasohen pagat minimale?
Pagat minimale mujore bruto u rritën gjithashtu gjatë së njëjtës periudhë në shumë vende evropiane që kanë një pagë minimale të përcaktuar me ligj.
Hungaria regjistroi rritjen më të madhe në Bashkimin Evropian, me 93%, ndërsa paga minimale u rrit me 46% në Gjermani, 29% në Spanjë dhe 20% në Francë. Këto ndryshime maten në monedhat vendase.
Turqia regjistroi rritjen më të madhe ndër vendet e krahasuara, me 823% gjatë pesë viteve. Pagat minimale u rritën gjithashtu me më shumë se dyfish në Serbi (103%) dhe Mal të Zi (102%).
Por pagat më të larta nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht se punonjësit mund të përballojnë më shumë ushqime. Krahasimi mat sasinë e ushqimeve që një pagë minimale mujore bruto mund të blinte në gusht 2021 dhe në gusht 2026. Ai nuk tregon se sa para u mbeteshin punonjësve për ushqime pas taksave, qirasë dhe shpenzimeve të tjera.
Thjesht zbritja e rritjes së çmimeve të ushqimeve nga rritja e pagës minimale mund të jetë çorientuese, veçanërisht kur inflacioni është i lartë, si në Turqi. Krahasimi i asaj që paga mund të blinte në secilën periudhë jep një pamje më të qartë.
Në tre nga 26 vendet e krahasuara, punonjësit me pagë minimale humbën fuqi blerëse kur ajo matet në raport me çmimet e ushqimeve.
Malta regjistroi rënien më të madhe, me 6%. Një punonjës me pagë minimale që mund të blinte 100 shporta ushqimesh në gusht 2021, mund të blinte vetëm 94 në gusht 2026. Pas Maltës renditen Spanja dhe Franca, me rënie përkatësisht 5% dhe 4%.
Serbia dhe Mali i Zi regjistruan rritjet më të mëdha në sasinë e ushqimeve që mund të blihet me një pagë minimale, me 37%. Një punonjës me pagë minimale që mund të blinte 100 shporta ushqimesh në gusht 2021, mund të blinte 137 në gusht 2026.
Kroacia, Shqipëria, Rumania, Hungaria, Bullgaria dhe Lituania gjithashtu shënuan rritje prej më shumë se 20%.
Fuqia blerëse për ushqime u rrit me 10% në Irlandë, 9% në Gjermani, 7% në Greqi, 6% në Belgjikë dhe Holandë, dhe 3% në Portugali.
Grafiku i mësipërm, i indeksuar në 100 në gusht 2021, tregon se si ndryshoi gjatë pesë viteve sasia e ushqimeve që një punonjës me pagë minimale mund të blejë.
Rasti i Turqisë
Në Turqi, paga minimale u rrit me 823%, ndërsa çmimet e ushqimeve u rritën me 752%. Diferenca është 71 pikë përqindjeje, por rritja e fuqisë blerëse për ushqime ishte vetëm 8%. Si pagat, ashtu edhe çmimet e ushqimeve u rritën ndjeshëm në lira, ndërsa pagat u rritën pak më shpejt.
Grafiku i mësipërm ndjek pagën minimale dhe çmimet e ushqimeve në Turqi, të dyja të indeksuara në 100 në gusht 2021. Ai tregon se punonjësit me pagë minimale humbën terren në periudha të caktuara gjatë viteve 2021 dhe 2022, kur çmimet e ushqimeve u rritën më shpejt se pagat e tyre.
Që nga janari 2024, paga minimale ka qëndruar mbi çmimet e ushqimeve, duke bërë që punonjësit të mund të blejnë më shumë ushqime sesa në periudhën fillestare të krahasimit./Përshtati nga Euronews, ekofin.al





