Komisioni Evropian vlerëson se do të kushtojë midis 2.8 dhe 5.4 miliardë euro për të vënë në funksion euro-n digjitale në të gjithë zonën e euros.
Nëse do të lançohet, euroja digjitale do të jetë “fitimprurëse” për ofruesit e shërbimeve të pagesave, siguroi eurodeputetët të enjten Piero Cipollone, anëtar i bordit ekzekutiv të Bankës Qendrore Evropiane (BQE).
“Nuk kemi përshtypjen se ky projekt do të jetë me humbje. Mendoj se ky është një supozim që duhet të vërtetohet,” u tha Cipollone anëtarëve të komisionit për çështjet ekonomike të Parlamentit Evropian në Bruksel. “Nga çfarë dimë, adoptimi i euros digjitale nuk do të jetë aq i madh sa të vërë në rrezik stabilitetin financiar, por do të jetë i mjaftueshëm për t’i dhënë një sinjal bankës qendrore që të paguajë për infrastrukturën dhe të kompensojë aktorët kryesorë për investimin,” shtoi ai.
Sipas vlerësimeve të Komisionit, integrimi i euros digjitale në sistemin e euros do të kushtonte midis 2.8 dhe 5.4 miliardë euro. “Kemi parë shifra gjashtë apo dhjetë herë më të larta se kjo. Besueshmëria e këtij numri mund të vihet në pikëpyetje, për të mos thënë më shumë,” paralajmëroi Cipollone.
Si para publike, euroja digjitale do të ishte falas për t’u përdorur dhe do të pranohej kudo, por për ta bërë të leverdishme shpërndarjen për bankat dhe ofruesit e tjerë, Eurosistemi po propozon një model kompensimi që synon të mbulojë kostot dhe të ruajë stimujt e drejtë. Aktualisht, BQE është në fazën përgatitore për një monedhë digjitale me pakicë të bankës qendrore (CBDC), e menduar për të plotësuar paranë cash. Por përpara se të vendoset për hedhjen në treg të euros digjitale, vendet anëtare dhe Parlamenti Evropian duhet të bien dakord mbi kuadrin ligjor. Për momentin, Parlamenti është në ngërç.
Vizita e Cipollone ishte e pesta nga 14 shkëmbime të planifikuara me komisionin ekonomik që prej qershorit 2023, kur Komisioni paraqiti propozimin. Më 9 shkurt 2024, raportuesi i atëhershëm Stefan Berger (Gjermani/Partia Popullore Evropiane) paraqiti raportin e tij paraprak. Që atëherë nuk është mbajtur asnjë votim dhe në dhjetor 2024, Berger dha dorëheqjen si raportues kryesor për këtë çështje. Ai u pasua nga eurodeputeti spanjoll i PPE, Fernando Navarrete, i cili publikoi një dokument 27-faqësh të titulluar “A kemi vërtet nevojë për euron digjitale: një zgjidhje për cilin problem saktësisht?”.
Në dokument, Navarrete, ekonomist shtetëror, argumenton se euroja digjitale nuk është përgjigjja ndaj problemeve si varësia e bllokut nga ofruesit jo-evropianë të pagesave si Visa dhe Mastercard. “Mungesa e CBDC-ve tërësisht funksionale me pakicë në ekonomitë e tjera kryesore nuk pasqyron mungesë kapacitetesh teknike. Përkundrazi, është dëshmi e një kujdesi kolektiv të bazuar në vlerësime të matur të implikimeve sistemike,” shkruan ai, duke përmendur rreziqe për stabilitetin financiar, kërkesë të ulët nga konsumatorët dhe përfitime të pasigurta si arsyet pse juridiksione të tjera i kanë braktisur, shtyrë apo shmangur projekte të tilla. Në vend të kësaj, eurodeputeti spanjoll bën thirrje për fokusim tek një CBDC me shumicë, duke argumentuar se rrethanat kanë ndryshuar që kur projekti me pakicë u propozua për herë të parë. Ai shton se roli i BQE-së duhet të “evoluojë drejt atij të një mundësuesi neutral.”
BQE: Cash-it i duhet një mbështetje digjitale
BQE paralajmëron se Evropa duhet të lëvizë më shpejt për euron digjitale, pasi njerëzit po i largohen gjithnjë e më shumë parasë cash. “Sot cash-i është e vetmja mbështetje e vërtetë, por meqë shoqëria po largohet gjithnjë e më shumë prej tij, na duhet ta plotësojmë me një version digjital,” tha Cipollone. Pagesat me cash në zonën e euros kanë rënë në vetëm pesë vjet — nga 68% në 40% të të gjitha transaksioneve, dhe nga 40% në vetëm 24% të vlerës së tyre.
Cipollone argumentoi se euroja digjitale mund të shërbejë si rrjet sigurie gjatë krizave, duke u dhënë qytetarëve një alternativë publike të besueshme nëse sistemet private dështojnë. Në një botë me tensione gjeopolitike në rritje dhe sulme kibernetike gjithnjë e më të sofistikuara, tha ai, një mbështetje e tillë është kritike. “Kur shërbimet kritike ndërpriten, qytetarët presin që autoritetet publike të sigurojnë vazhdimësinë,” tha ai. “Shërbimet e pagesave nuk janë luks — ato janë po aq thelbësore sa energjia elektrike apo uji i pijshëm për jetën e përditshme të qytetarëve tanë.”
Diskutimet mes ministrave të financave të BE-së po përshpejtohen gjithashtu, me presidencën daneze që synon një qëndrim të përbashkët deri në fund të vitit 2025. Por rruga përpara është e vështirë. Disa qeveri thonë se nevojitet më shumë punë teknike përpara se të jepet drita jeshile. “Duhet të gjejmë një model të drejtë kompensimi dhe kushte të mira shpërndarjeje për bankat dhe, natyrisht, duhet t’u ofrojmë qytetarëve një nivel të lartë mbrojtjeje të privatësisë që nga dita e parë,” tha në korrik gjermani Lars Klingbeil.
Privatësia, kompensimi i bankave dhe shpërndarja nuk janë pengesat e vetme. Ministrat janë gjithashtu të ndarë mbi ndikimin në vendet jo-euro, kufijtë se sa euro digjitale mund të mbajnë qytetarët dhe madje edhe se kush duhet të ketë fjalën e fundit për të vendosur nëse projekti do të nisë apo jo./ Përshtati nga Euronews, ekofin.al
