Borxhi publik i Shqipërisë vijon tendencën zbritëse, duke zbritur në 53.45% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) në fund të shtatorit 2025, nga 54.21% në fund të vitit 2024 dhe 57.6% një vit më parë. Të dhënat zyrtare të Ministrisë së Financave, të përfshira në Buletinin Statistikor të Borxhit për tremujorin e tretë 2025, tregojnë se ky është niveli më i ulët i borxhit publik që prej vitit 2008, duke reflektuar disiplinë fiskale dhe rritje të qëndrueshme ekonomike.
Në terma nominalë, stoku i borxhit të përgjithshëm të qeverisë qendrore, përfshirë borxhin e garantuar, arriti në 1.400,7 miliardë lekë, ndërkohë që PBB-ja vjetore e parashikuar për vitin 2025 llogaritet në 2.620,7 miliardë lekë.
Rënia e borxhit, reflektim i rritjes së PBB-së dhe kursit të këmbimit
Dy janë faktorët kryesorë që kanë ndikuar në uljen e raportit borxh/PBB: rritja e qëndrueshme e ekonomisë kombëtare dhe forcimi i lekut ndaj euros. Sipas të dhënave të Ministrisë së Financave, PBB-ja u rrit me rreth 4% në krahasim me vitin 2024, duke vijuar trendin e konsolidimit të rritjes reale, të mbështetur nga performanca pozitive në sektorët e ndërtimit, shërbimeve dhe turizmit.
Në të njëjtën kohë, kursi mesatar i këmbimit ALL/EUR ra në 96.8 lekë, nga 98.1 në fund të vitit 2024, çka ka ulur automatikisht vlerën në lekë të borxhit të jashtëm, i cili përbën rreth 42% të totalit.
Në terma strukturorë, borxhi i jashtëm përbën 22.6% të PBB-së, ndërsa borxhi i brendshëm 30.9%, duke ruajtur balancën e brendshme që minimizon riskun nga kursi i këmbimit dhe normat e interesit ndërkombëtar.
Borxhi i brendshëm rritet lehtë, ai i jashtëm stabilizohet
Në vlera absolute, borxhi i brendshëm arriti në 808.4 miliardë lekë, me një rritje të moderuar prej 2.5% kundrejt fundvitit 2024, ndërsa borxhi i jashtëm qëndroi në 592.3 miliardë lekë, me një rritje minimale pas një viti të shlyerjeve të konsiderueshme ndaj huave me maturim afatmesëm dhe afatgjatë.
Kjo dinamikë tregon një orientim të qeverisë drejt financimit të brendshëm, përmes tregut të letrave me vlerë, i cili është bërë më i thellë dhe më efektiv në absorbimin e nevojave për huamarrje.
Të dhënat tregojnë se pjesa e borxhit me interes fiks në portofolin e brendshëm është rritur në më shumë se 96%, duke reduktuar ndjeshëm ekspozimin ndaj goditjeve nga luhatjet e normave të interesit.
Menaxhim më i kujdesshëm dhe ulje e riskut të rifinancimit
Treguesit e riskut në borxhin publik reflektojnë përmirësim të dukshëm. Koha mesatare e maturimit të borxhit është zgjeruar në 2.86 vite, nga 2.56 vite në fund të vitit 2024, ndërkohë që përqindja e borxhit që maturohet brenda një viti ka rënë në 40.7% nga 44.7% një vit më parë.
Kjo tregon një politikë më të qëndrueshme të menaxhimit të detyrimeve, duke ulur presionin e rifinancimit dhe përmirësuar profilin kohor të borxhit.
Nga ana tjetër, risku i kursit të këmbimit ka zbritur në 41.6%, si rezultat i rritjes së pjesës së borxhit në monedhë kombëtare, që tashmë përbën pothuajse 60% të totalit.
Konsolidim fiskal dhe besueshmëri më e lartë ndaj tregjeve
Zbritja e raportit borxh/PBB, pavarësisht shpenzimeve të konsiderueshme për investime publike dhe rritjes së interesave në tregjet ndërkombëtare, dëshmon për një qasje të kujdesshme fiskale të qeverisë.
Njëkohësisht, ulja e kostove të interesit për borxhin e jashtëm dhe rritja e pjesëmarrjes së investitorëve vendas në ankandet e letrave me vlerë kanë forcuar besimin në stabilitetin makrofiskal të vendit.
Të ardhurat buxhetore gjatë 9-mujorit kanë vijuar mbi pritshmëritë, duke mbështetur redukimin gradual të nevojës për huamarrje të re, ndërsa niveli i shërbimit të borxhit (principal dhe interesa) është ulur në 3.55% të PBB-së, nga 3.77% në fund të vitit 2024.
Shqipëria po hyn në një fazë të re të konsolidimit fiskal, ku borxhi publik po afrohet me kufirin e qëndrueshmërisë afatmesme prej 50% të PBB-së, në linjë me objektivat e qeverisë për reduktimin e detyrimeve dhe ruajtjen e hapësirës fiskale për investime produktive.
Nëse trendi aktual ruhet, viti 2026 mund të shënojë uljen e parë të borxhit publik nën nivelin 53% të PBB-së, duke i dhënë Shqipërisë një profil më të fortë kreditor dhe më shumë fleksibilitet ndaj goditjeve të jashtme. /ekofin.al
