Një përplasje e re mes Bankers Petroleum Albania (BPAL) dhe Administratës Doganore është përshkallëzuar në një bllokim të menjëhershëm të aktivitetit prodhues në vendburimin më të madh naftëmbajtës të vendit, Patos-Marinëz, duke ngritur shqetësime serioze për sigurinë teknike të fushës, stabilitetin e prodhimit të naftës dhe impaktin ekonomik për shtetin shqiptar.
Në një deklaratë zyrtare për media, BPAL denoncon se me urdhër të Drejtorit të Përgjithshëm të Doganave është bllokuar infrastruktura nxjerrëse e vendburimit, në mënyrë që kompania e cilëson “arbitrare dhe në tejkalim të procedurave ligjore”, pavarësisht se çështja ndodhet ende në proces gjyqësor dhe pa një vendim të formës së prerë.
Një çështje e vjetër: akciza mbi holluesin
Në qendër të konfliktit qëndron taksimi me akcizë i holluesit të naftës, një lëndë e parë që përdoret për përzierjen me naftën e rëndë të Patos-Marinëzës për të mundësuar nxjerrjen dhe transportin e saj. Sipas BPAL-së, holluesi nuk konsumohet në territorin shqiptar, por injektohet në puse dhe del bashkë me naftën bruto, e cila më pas eksportohet e gjitha jashtë vendit.
Për këtë arsye, kompania argumenton se nuk ekziston detyrimi për pagesë akcize, në përputhje me legjislacionin shqiptar që prej vitit 2012 dhe me direktivat e Bashkimit Evropian, të cilat parashikojnë akcizë vetëm në rast konsumi të produkteve energjetike brenda territorit kombëtar.
Dogana, nga ana tjetër, ka vendosur një detyrim të pretenduar prej rreth 3 miliardë lekësh për akcizë, si dhe një gjobë trefish të këtij detyrimi, pavarësisht se çështja është objekt shqyrtimi gjyqësor.
Paralajmërimi teknik: rrezik për vetë vendburimin
Dimensioni më kritik i situatës lidhet me pasojat teknike të ndërprerjes së prodhimit. Agjencia Kombëtare e Burimeve Natyrore (AKBN), institucioni përgjegjës për mbikëqyrjen e sektorit të hidrokarbureve, ka sqaruar zyrtarisht se procesi i nxjerrjes së naftës në Patos-Marinëz duhet të zhvillohet në mënyrë të pandërprerë, 24 orë në ditë, 7 ditë në javë.
Sipas AKBN-së, nafta bruto e këtij vendburimi është shumë viskoze dhe e rëndë; nëse ftohet, ajo ngurtësohet në tubacione dhe depozita, duke u bërë e papërdorshme. Ndërprerja e prodhimit për periudha të gjata rrezikon jo vetëm dëmtimin e tubacioneve dhe depozitave, por edhe mbylljen e pakthyeshme të qindra puseve të naftës.
Në këtë kontekst, AKBN i ka kërkuar Ministrisë së Financave ndërhyrje për të shmangur bllokimin e operacioneve, duke theksuar rrezikun e pasojave të pakthyeshme për fushën naftëmbajtëse.
Kosto ekonomike dhe sociale me efekt zinxhir
Sipas BPAL-së, pasojat e bllokimit shkojnë shumë përtej kompanisë. Rreth 420 punonjës të drejtpërdrejtë të BPAL-së dhe afro 5.000 punonjës të kompanive nënkontraktore, ofruesve të shërbimeve dhe partnerëve të biznesit rrezikojnë të mbeten pa punë. Ndërkohë, edhe rreth 1.300 punonjës të Albpetrol sh.a., e cila varet nga prodhimi para-ekzistues i dorëzuar nga BPAL, preken drejtpërdrejt nga ndalimi i operacioneve.
Në rrezik janë gjithashtu investime të konsiderueshme që janë në pronësi të shtetit shqiptar: mbi 12 kilometra tubacione nafte, depozita naftëmbajtëse, më shumë se 1.000 puse nafte dhe impiante përpunimi, të cilat kërkojnë mirëmbajtje të pandërprerë.
Një paradoks fiskal
Një element që e bën edhe më kompleks debatin është fakti se, sipas Vendimit të Këshillit të Ministrave nr. 726, datë 12.11.2014, nëse BPAL paguan akcizë për holluesin, kjo kosto konsiderohet 100% e rikuperueshme. Në praktikë, kjo do të thotë se efekti neto ekonomik për shtetin shqiptar dhe për kompaninë do të ishte zero.
Megjithatë, pavarësisht këtij mekanizmi, administrata doganore ka zgjedhur të ndjekë një qasje ndëshkuese, duke bllokuar aktivitetin dhe duke vendosur penalitete të rënda financiare, përpara përfundimit të procesit gjyqësor.
Përmasa ligjore dhe sinjali për investitorët
BPAL thekson se kjo nuk është hera e parë që përballet me akte të tilla, duke nënvizuar se në rastet e mëparshme ka fituar çdo proces gjyqësor. Kompania ka depozituar tashmë një kallëzim penal pranë SPAK ndaj funksionarëve përgjegjës dhe ka aktivizuar klauzolën e Forcës Madhore, për shkak të “veprimeve qeveritare”, sipas Marrëveshjes së Hidrokarbureve të vitit 2004.
Përtej konfliktit konkret, çështja ngre pikëpyetje më të gjera mbi sigurinë juridike, parashikueshmërinë fiskale dhe mënyrën se si trajtohen investimet strategjike në sektorë të ndjeshëm si hidrokarburet. Një bllokim administrativ, pa pritur vendimin e gjykatës, rrezikon të krijojë një precedent problematik për klimën e investimeve në Shqipëri.
Ndërsa priten zhvillimet ligjore dhe institucionale, situata në Patos-Marinëz mbetet një test real për balancën mes mbledhjes së të ardhurave, sigurisë teknike, interesit publik dhe respektimit të shtetit të së drejtës. /ekofin.al
