Ekspertët thonë se frika rreth politikës së paparashikueshme po krijon krizë besimi në bonot amerikane që dikur shiheshin si “pa rrezik”.
Mes pasojave globale nga njoftimi tarifor i “ditës së çlirimit” të Donald Trump, duket se askund nuk është i sigurt. Rënia e çmimeve të aksioneve, shitja e obligacioneve dhe kaosi i monedhës që fshin triliona dollarë pasuri në pak ditë.
Të premten, dollari ra me më shumë se 1% në krahasim me një shportë monedhash të tjera për të arritur nivelin e tij më të ulët në tre vjet, duke shtuar një rrëshqitje pothuajse 10% që nga fillimi i vitit. Në harkun kohor të një jave, ajo ka humbur rreth 3 cent kundrejt paundit dhe 4 cent kundrejt euros.
Edhe pas kthesës së pjesshme të presidentit – ngrirja e tarifave në 10% për të gjitha importet e SHBA-së, përveç atyre nga Kina për 90 ditë – tregjet u zhvendosën nga një rritje e lehtësimit në një krizë të re, ndërsa investitorët vunë në pikëpyetje dikur të pamendueshmen: a mundet që dollari amerikan të humbiste statusin e tij të paprekshëm të strehës së sigurt?
“Dëmi është bërë,” tha George Saravelos, kreu i kërkimit të këmbimit valutor në Deutsche Bank. “Tregu po rivlerëson atraktivitetin strukturor të dollarit si valutë rezervë globale në botë dhe po kalon një proces de-dollarizimi të shpejtë”. Ndryshe nga një shitje tipike në treg, rrëzimi i Trump ka përfshirë aksionet amerikane, obligacionet qeveritare, të njohura si thesare, dhe dollarin duke humbur vlerën në sinkron. Kjo është e pazakontë për shkak se investitorët normalisht futen në dollarë dhe bono thesari në periudha pasigurie dhe shqetësimesh financiare.
Për 80 vitet e fundit, dollari ka mbajtur një status si monedha rezervë kryesore në botë; përdoret si depozitë me vlerë në mbarë globin dhe si mjet këmbimi në tregti. Trump po e ndryshon gjithçka, pasi ka vendosur tarifa ndëshkuese për aleatët dhe armiqtë tradicionalë të SHBA-së.
Me ndryshimin më drastik javor, që nga viti 1982, yield-i – në fakt norma e interesit – për obligacionet 30-vjeçare të qeverisë amerikane u rrit nga rreth 4.4% në 4.8%. Është rritur edhe yield-i i obligacioneve 10-vjeçare.
Investitorët thonë se ndryshime të mëdha po ndodhin. Ndërkohë që po krijohet një krizë e qartë besimi, turbulencat për dollarin amerikan dhe thesaret reflektojnë gjithashtu dëmin e mundshëm ekonomik që do të shkaktojnë politikat e Trump; duke përfshirë një probabilitet më shumë se 50-50 për një recesion në SHBA dhe mundësinë në rritje që Rezerva Federale të ulë normat e interesit.
Mes trazirave më të gjera të tregut – me më shumë se 5 trilion dollarë (3.8 trilion £) të fshira nga çmimet e aksioneve në SHBA – shitja e obligacioneve reflektoi gjithashtu fondet mbrojtëse që nxitonin të shesin thesaret për të ulur tregtitë e rrezikshme, si dhe investitorët që nxitojnë për para.
Shifrat e përpiluara nga FMN-ja treguan se dollari amerikan është monedha rezervë e zgjedhur për vendet në mbarë botën, duke përbërë pothuajse 60% të rezervave valutore globale. Euro është një e dyta e largët, me rreth 20%, e ndjekur nga jenit japonez me pothuajse 6%. Sterlina – monedha rezervë globale para dominimit të SHBA-së pas Luftës së Dytë Botërore – përbën rreth 5%.
Disa brenda administratës së Trump, megjithatë, e shohin me neveri statusin e dollarit si monedhë rezervë ndërkombëtare, si një tjetër shenjë e ngarkimit të botës nga SHBA.
Presidenti ka kërkuar prej kohësh një dollar më të dobët, me idenë se do të ndihmonte për t’i bërë mallrat amerikane më të lira për blerësit jashtë shtetit, duke mbështetur prodhimin vendas dhe duke ndihmuar në uljen e deficitit tregtar të vendit. Zakonisht deficitet tregtare – kur importet tejkalojnë eksportet – balancohen me kalimin e kohës, pasi ato krijojnë presion në rënie mbi monedhën e një vendi (si rezultat i kërkesës për valutë të huaj që tejkalon atë të monedhës vendase).
Megjithatë, “privilegji i tepruar” i SHBA-së në krye të monedhës rezervë globale – duke garantuar kërkesën për dollarë – i ka mundësuar vendit të ketë një deficit tregtar të vazhdueshëm që nga vitet 1970. Shumë ekonomistë shohin pak problem me këtë; nëse konsumatorët po përfitojnë nga mallrat e importuara më të lira.
Ekziston edhe frika midis investitorëve se SHBA mund të ndjekë një strategji për të detyruar vendet e tjera të paguajnë për “privilegjin e tepruar” të përdorimit të dollarit si monedhë rezervë. Kjo, megjithatë, do të vinte me dëme të rënda për ekonominë botërore, ndërkohë që do të minonte më tej besimin tek dollari. /Përshtati nga The Guardian, ekofin.al
