Nga njëra anë, shteti po mbledh më shumë të ardhura se kurrë më parë. Nga ana tjetër, deficiti po zgjerohet me ritme të shpejta dhe Tatimi mbi Fitimin po jep sinjalet më shqetësuese për ekonominë. Kjo është tabloja që paraqet raporti më i fundit makrofiskal i Qendrës për Studime Fiskale dhe Politika Publike (ALTAX), i cili analizon performancën e buxhetit të shtetit për gjashtëmujorin e parë të vitit 2026.
Sipas raportit, të ardhurat publike arritën në 410.6 miliardë lekë, me një rritje prej 12.2% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2025 dhe rreth 5% mbi planin buxhetor. Edhe investimet publike kanë ecur mbi pritshmëritë, ndërsa shpenzimet janë mbajtur nën nivelin e planifikuar. Megjithatë, ky rezultat nuk është shoqëruar me një përmirësim të ekuilibrave fiskalë, pasi deficiti buxhetor është rritur me 59.5%, duke arritur në 52.8 miliardë lekë.
Në analizë, Altax argumenton se rritja e deficitit nuk lidhet me dobësi në mbledhjen e të ardhurave, por me një politikë fiskale më ekspansive, e orientuar drejt financimit të investimeve publike dhe zgjerimit të mbështetjes sociale. Sipas analizës, sfida nuk është vetë deficiti, por mënyra se si përdoren fondet publike dhe nëse ato arrijnë të gjenerojnë rritje ekonomike në afatgjatë.
Tatimi mbi Fitimin, pika më e dobët e buxhetit
Ndërsa shumica e treguesve fiskalë kanë rezultuar pozitivë, raporti evidenton një dobësi të rëndësishme te Tatimi mbi Fitimin, i cili ka realizuar 5.4 miliardë lekë më pak se plani.
Kjo situatë mund të interpretohet në dy mënyra. Nëse bizneset kanë riinvestuar fitimet, atëherë kemi të bëjmë me një sinjal pozitiv për ekonominë. Nëse, përkundrazi, fitimet janë tkurrur si pasojë e rritjes së kostove dhe uljes së marzheve, atëherë ky është një paralajmërim për ngadalësim të aktivitetit ekonomik.
Për këtë arsye, raporti rekomandon një analizë të menjëhershme sektoriale për të kuptuar nëse bizneset shqiptare po investojnë më shumë apo po fitojnë më pak.
Më shumë para për pensionet, por sfidat mbeten
Raporti evidenton gjithashtu zgjerimin e politikës sociale gjatë vitit 2026. Fondet për sigurimet shoqërore janë rritur me 8.8%, ndërsa janë shtuar financimet edhe për pagesën e papunësisë, bonusin e lindjeve dhe kategori të tjera sociale.
Megjithatë, plakja e popullsisë dhe emigracioni po rrisin presionin mbi skemën e pensioneve. Pa zgjerimin e numrit të kontribuesve dhe rritjen e punësimit formal, financimi i pensioneve do të kërkojë gjithnjë e më shumë mbështetje nga buxheti i shtetit gjatë dekadës së ardhshme.
Investimet publike japin më shumë efekt se transfertat sociale
Një nga konkluzionet më interesante të raportit lidhet me cilësinë e shpenzimeve publike. Duke iu referuar praktikave të FMN-së dhe OECD-së, ALTAX argumenton se investimet publike krijojnë një efekt shumëfishues dukshëm më të madh në ekonomi sesa transfertat sociale.
Sipas modelimit të përdorur në raport, një lek i investuar në projekte publike mund të gjenerojë rreth 1.35 lekë rritje ekonomike, ndërsa i njëjti lek i shpenzuar për transfertat sociale prodhon rreth 0.75 lekë efekt në ekonomi. Për këtë arsye, organizata rekomandon që zgjerimi i deficitit të lidhet me investime produktive dhe jo me rritjen e shpenzimeve korrente.
Shqipëria mbi mesataren rajonale për borxhin
Në analizën krahasuese me vendet e Ballkanit Perëndimor, Shqipëria nuk rezulton të ketë deficitin më të lartë buxhetor, por vazhdon të mbetet ndër vendet me borxhin publik më të lartë, rreth 57–58% të Prodhimit të Brendshëm Bruto.
Ky tregues e bën edhe më të rëndësishme ruajtjen e disiplinës fiskale dhe orientimin e shpenzimeve drejt projekteve që krijojnë produktivitet dhe rritje ekonomike.
Dy rreziqet që mund të ndryshojnë ecurinë e vitit
Për gjashtëmujorin e dytë të vitit, raporti identifikon dy rreziqe kryesore: dobësimin e mëtejshëm të të ardhurave nga Tatimi mbi Fitimin dhe vonesat në financimin e projekteve me fonde të huaja.
Këto janë faktorët që mund të ndikojnë më shumë në realizimin e objektivave fiskalë të vitit 2026 dhe kërkojnë ndërhyrje të menjëhershme nga administrata tatimore dhe institucionet përgjegjëse për investimet publike.
Buxheti i vitit 2026 po performon mirë në mbledhjen e të ardhurave, por prova e vërtetë do të jetë nëse kjo rritje do të shndërrohet në zhvillim ekonomik të qëndrueshëm. Për ALTAX, sfida nuk është vetëm të mblidhen më shumë taksa, por të krijohet një ekonomi ku bizneset rrisin fitimet, investimet gjenerojnë produktivitet dhe borxhi publik mbetet nën kontroll. /ekofin.al
