Mesazhi i investitorëve këtë muaj për industrinë e softuerëve, menaxhimit të pasurisë, shërbimeve ligjore dhe logjistikës ka qenë i qartë: inteligjenca artificiale po vjen për biznesin tuaj.
Publikimi i mjeteve të reja, gjithnjë e më të fuqishme të AI-së, ka përkuar me një rënie në tregjet e aksioneve, që ka përfshirë sektorë të ndryshëm si shpërndarja e barnave, pasuritë e paluajtshme komerciale dhe faqet e krahasimit të çmimeve. Përparimet teknologjike po i japin gjithnjë e më shumë besueshmëri parashikimeve se AI mund t’i bëjë miliona vende pune “white-collar” të tepërta – ose, të paktën, të gërryejë fitimet e kompanive të konsoliduara.
Carl Benedikt Frey, autor i How Progress Ends dhe profesor i asociuar për AI dhe punën në Universitetin e Oksfordit, thotë se investitorët po rivlerësojnë vlerën e kompanive që mbështeten fort në shitjen e softuerëve ose njohurive të specializuara. “AI e shndërron ekspertizën dikur të rrallë në një produkt më të lirë, më të shpejtë dhe gjithnjë e më të krahasueshëm, duke ngushtuar marzhet shumë përpara se të zhduken vende të plota pune.”
Frikërat për humbje masive të vendeve të punës u përforcuan këtë javë nga një ese virale, e shkruar nga sipërmarrësi i AI-së Matt Shumer, me titull: Something big is happening (“Diçka e madhe po ndodh”). Në të, Shumer pretendon t’i shpjegojë botës jashtë Silicon Valley se modelet e reja do të zëvendësojnë punët e programimit dhe më pas “gjithçka tjetër”, duke e krahasuar momentin aktual me muajin shkurt përpara pandemisë së Covid-19. Postimi u pa 80 milionë herë në X, duke nxitur frikë dhe zemërim – përfshirë nga ata që theksuan se Shumer ka një histori ekzagjerimesh për AI-në. (Më parë ai kishte entuziazmuar internetin duke njoftuar publikimin e “modelit më të mirë open-source në botë”, gjë që nuk rezultoi e vërtetë.)
Shumer dhe tregjet po reagonin ndaj aftësive të modeleve të publikuara së fundmi, si Claude Opus 4.6 i Anthropic dhe GPT-5.3-Codex i OpenAI, të dyja përmirësime të produkteve të mëparshme tashmë të fuqishme. Por ka edhe arsye të tjera për nervozizmin aktual, jo më pak vetë kompanitë që po i ndërtojnë këto modele.
“Hipershkallëzuesit” e AI-së – term që përdoret për gjigantët amerikanë të teknologjisë në këtë fushë – planifikojnë kolektivisht të shpenzojnë 660 miliardë dollarë këtë vit. Kjo vjen pas një viti marrëveshjesh kolosale, shpesh rrethore, mes kompanive më të mëdha teknologjike në botë.
Megjithatë, kanë nisur të shfaqen çarje në këto shifra, si dhe pyetje për domethënien reale të tyre. Nvidia dhe OpenAI duket se kanë hequr dorë nga një marrëveshje prej 100 miliardë dollarësh, duke e zëvendësuar me një angazhim më të vogël ende të papërcaktuar. Ndërkohë, asnjë nga ndërtuesit e modeleve – as OpenAI, xAI apo Anthropic – nuk ka një rrugë të qartë drejt të ardhurave gjigante që do ta justifikonin këtë nivel shpenzimesh; të ardhurat e gjithë sektorit global të softuerëve këtë vit parashikohet të jenë vetëm 780 miliardë dollarë.
Këtë javë është dukur se të dy narrativat për AI-në – se është një bum i paqëndrueshëm ose se paralajmëron një revolucion shkatërrues për punët “white-collar” – janë marrë seriozisht nga disa investitorë, pasi aksionet e Alphabet (kompania mëmë e Google) dhe Meta e Mark Zuckerberg janë prekur nga shqetësimet për një flluskë shpenzimesh.
Në mënyrë të drejtpërdrejtë, investitorët presin që këto kompani ta rikuperojnë investimin përmes masave të individëve dhe bizneseve që paguajnë për mjetet e tyre, sepse ato lejojnë që disa detyra dhe punë të kryhen nga më pak njerëz ose në më pak orë. Ose, në zhargonin ekonomik, përmes një bume produktiviteti.
“Dy temat janë të lidhura në thelb, por jo domosdoshmërisht kundërthënëse,” thotë Jason Borbora-Sheen, menaxher portofoli në firmën e menaxhimit të investimeve Ninety One. Fillimisht, investitorët mbështetën shpenzimet e “hipershkallëzuesve” në fazën e parë të etheve të arit të AI-së. Tani shqetësimet janë zhvendosur te djegia e parasë dhe përmasa e madhe e investimeve të nevojshme për të mbetur konkurrues, ndërkohë që çmimet e aksioneve të menaxherëve të pasurisë dhe të tjerëve janë ndikuar nga perceptimi se AI “tashmë është këtu, do të evoluojë dhe mund të zëvendësojë”.
Disa kompani kanë përmendur AI-në si faktor në planet e shkurtimeve të vendeve të punës, përfshirë British American Tobacco këtë javë, por ende nuk ka pasur një valë përçarjeje të përgjithshme. Greg Thwaites, drejtor kërkimi në think-tankun britanik Resolution Foundation dhe profesor i asociuar në Universitetin e Nottingham, thotë se provat për një ndikim të prekshëm të AI-së në punësim në ekonomitë e mëdha perëndimore janë “deri tani mjaft të paqarta”./Përshtati nga The Guardian, ekofin.al
