Fëmijët mund t’i anashkalojnë kontrollet e moshës përmes rivendosjes së telefonit në parametrat e fabrikës, përdorimit të dyqaneve alternative të aplikacioneve ose duke hyrë në rrjetet sociale nga kompjuterët desktop.
Ndërsa Europa debaton nëse duhet të kufizojë aksesin e fëmijëve në rrjetet sociale, gjigantët e teknologjisë kanë një propozim: t’u japin dyqaneve të aplikacioneve përgjegjësinë për këtë kontroll.
Meta argumenton se prindërit duhet të kenë mundësinë të miratojnë ose refuzojnë kërkesat e fëmijëve të tyre për të shkarkuar aplikacione të rrjeteve sociale dhe që mosha e tyre të verifikohet gjatë këtij procesi. Sipas Snap Inc., verifikimi përmes dyqaneve të aplikacioneve do të siguronte “sinjale më të qëndrueshme të moshës” nga pajisja, duke ndihmuar në mbajtjen e përdoruesve nën moshë larg aplikacioneve që nuk duhet t’i përdorin.
Por kjo qasje, e vetme, nuk mjafton për të krijuar një mjedis më të sigurt online, thonë ekspertët për Euronews Next.
“Kontrolli prindëror … jep përshtypjen e të qenit në kontroll, por nuk adreson problemet sistemike dhe veçoritë që krijojnë varësi,” tha Simeon Debrouwer, këshilltar politikash në European Digital Rights.
Kufizimet e kontrollit nga dyqanet e aplikacioneve
Edhe pse ekzistojnë shumë dyqane aplikacionesh, dy dominojnë tregun global: App Store i Apple dhe Play Store i Google. Të dy tashmë ofrojnë mjete për kontroll prindëror.
Funksioni “Ask to Buy” i Apple njofton prindin kur një fëmijë përpiqet të shkarkojë ose blejë një aplikacion, duke i lejuar ata ta miratojnë ose refuzojnë kërkesën. Prindërit mund gjithashtu të krijojnë një llogari për fëmijë që ndan grupmoshën me aplikacionet për të aktivizuar mbrojtjet e integruara, ose të vendosin kufizime sipas moshës, në mënyrë që aplikacionet për 13+ ose për të rritur të mos shfaqen fare.
Family Link i Google u lejon prindërve të vendosin kufizime për kohën e përdorimit të ekranit, filtra për përmbajtjen në kërkim dhe në YouTube, si dhe të monitorojnë vendndodhjen e fëmijës përmes telefonit.
Por autoriteti i prindërve zakonisht përfundon në momentin e shkarkimit të aplikacionit, tha Serge Egelman, drejtor kërkimi në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley.
“Sapo shkarkimi miratohet, shumë nga kontrollet prindërore përfundojnë … nuk ka shumë mënyra për të kontrolluar çfarë ndodh brenda aplikacionit,” tha ai.
Ai shtoi se prindërit mund të mos dinë si t’i përdorin këto mjete në mënyrë efektive dhe mund të miratojnë aksidentalisht aplikacione që nuk duhet.
Kufizimet e dyqaneve të aplikacioneve gjithashtu krijojnë presion mbi prindërit, të cilët shpesh mbështeten tek fëmijët për çështje teknologjike, sipas Ekaterina Hertog, profesore e asociuar e inteligjencës artificiale në Oxford Internet Institute.
“Këto kufizime duhet të funksionojnë për familje në situata të ndryshme, për prindër që janë më shumë ose më pak të disponueshëm dhe më shumë ose më pak të sigurt në përdorimin e internetit,” tha ajo.
“Djalli fshihet në detaje”
Fëmijët mund të gjejnë mënyrat e tyre për t’i anashkaluar kufizimet, si për shembull duke miratuar kërkesat direkt nga telefoni i prindërve pa leje ose duke i shmangur kontrollet plotësisht.
“Më e njohura është thjesht rivendosja e telefonit në parametrat e fabrikës,” tha Debrouwer.
“Thjesht shtyp gjatë butonin … dhe kur arrin te ekrani i konfigurimit, e konfiguroni telefonin pa kontroll prindëror.”
Fëmijët me njohuri teknologjike mund të shkojnë edhe më tej duke instaluar një sistem tjetër operativ pas rivendosjes, një që nuk mbështetet në softuerin e Apple ose Google. Kjo mund t’u japë akses më të lehtë në dyqane alternative si F-Droid, që ofron aplikacione falas dhe me kod të hapur.
“Fëmija mund, teorikisht, të instalojë aplikacionin që dëshiron nga një dyqan tjetër,” tha Debrouwer. “Këto sisteme alternative nuk janë të rrezikshme, por as nuk është e nevojshme t’i përdorësh për të anashkaluar kontrollet prindërore.”
Kufizimet sipas moshës në dyqanet e aplikacioneve gjithashtu nuk e adresojnë faktin nëse fëmijët mund të hyjnë në rrjetet sociale nga kompjuterët.
Për të ditur nëse kufizimet sipas moshës do të funksiononin, “djalli fshihet në detaje”, tha Hertog.
“Nuk kemi folur ende se si do të bëhej verifikimi i moshës, nëse përmes imazheve apo skanimit të fytyrës,” tha ajo, duke shtuar se fëmijët mund të përdorin imazhe të rreme për të anashkaluar kufizimet.
A mund ta bëjë Evropa këtë?
Disa shtete amerikane, si Utah, Louisiana, California dhe Texas, kanë miratuar ose po shqyrtojnë ligje që kërkojnë verifikimin e moshës në dyqanet e aplikacioneve për përdoruesit nën 18 vjeç. Ligji në Texas u bllokua nga një gjykatës federal për shkak të shqetësimeve mbi lirinë e shprehjes.
Një ligj federal në SHBA, App Store Accountability Act, po shqyrtohet nga Senati dhe mund të detyrojë dyqanet e aplikacioneve të verifikojnë moshën e përdoruesve kur hapin llogari.
Në Bashkimin Evropian, megjithatë, rregullatorët nuk kanë bazë ligjore për të rregulluar drejtpërdrejt dyqanet e aplikacioneve, tha Debrouwer. Para fundit të vitit 2026, do të hyjë në fuqi Akti për Drejtësi Digjitale (Digital Fairness Act), i cili synon të rrisë mbrojtjen e konsumatorëve online duke adresuar veçoritë e dëmshme të dizajnit në platformat digjitale.
Ai shtoi se rregullatorët mund të përdorin këtë ligj dhe legjislacionin ekzistues, si Aktin për Shërbimet Digjitale (DSA), për të reduktuar rreziqet pa ndaluar plotësisht përdorimin e rrjeteve sociale nga fëmijët.
Sipas tij, qeveritë duhet gjithashtu të ndryshojnë mënyrën si e masin suksesin, duke mos u fokusuar vetëm te kufizimi i fëmijëve, por te përmirësimi i platformave për të gjithë.
“Ndalimi i fëmijëve nga këto platforma, në vend që t’i bëjmë ato të sigurta për fëmijët dhe për të gjithë, do të thotë në thelb t’i lirojmë platformat nga përgjegjësia për dëmet që shkaktojnë,” përfundoi ai./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
