Synimi ambicioz i Malit të Zi për t’u bërë anëtari i 28-të i Bashkimit Evropian deri në vitin 2028 mund të vihet në rrezik nëse nuk zgjidh së shpejti mosmarrëveshjet e mbetura dypalëshe me Kroacinë.
Brukseli u detyrua të shtynte të martën një konferencë ndërqeveritare të planifikuar paraprakisht me vendin kandidat që kryeson procesin e anëtarësimit, pasi Kroacia përsëriti kundërshtimin e saj për mbylljen e disa kapitujve të negociatave për shkak të mosmarrëveshjeve në vazhdim.
Podgorica ka mbyllur tashmë 18 kapituj negociatash dhe synon të përfundojë punën për 15 kapitujt e mbetur deri në fund të muajit. Më pas, do t’u mbetet vendeve anëtare t’i miratojnë ato.
Por mosmarrëveshjet e hershme me Kroacinë rrezikojnë të prishin të gjithë procesin. Sipas diplomatëve me njohuri të drejtpërdrejta për negociatat, afati i fundit i vitit që Mali i Zi i ka vendosur vetes është ende i arritshëm, por koha në dispozicion po ngushtohet me shpejtësi.
Kërkesat e Zagrebit përfshijnë kompensimin për të mbijetuarit e kampeve të luftës, bashkëpunimin e Malit të Zi për gjetjen e 14 personave që ende rezultojnë të zhdukur nga Lufta për Pavarësinë e Kroacisë, ndjekjen penale për krimet e luftës dhe zgjidhjen e kërkesave të pazgjidhura pronësore të familjeve kroate në Mal të Zi.
“Në përpjekjet për të gjetur një rrugë përpara në marrëdhëniet tona dhe për të zgjidhur çështjet e hapura, Kroacia në fund të vitit 2024 përsëriti thirrjen ndaj Malit të Zi për dialog, për të trajtuar çështjet e hapura që duhet të përmbyllen në mënyrë që të mos rëndojnë fazën kyçe dhe përfundimtare të procesit të anëtarësimit”, tha Ministria e Punëve të Jashtme dhe Çështjeve Evropiane e Kroacisë në një deklaratë në korrik.
Kroacia kërkon gjithashtu ndryshimin e emrit të një pishine të quajtur Zoran Gopçeviq, ish-lojtar jugosllav i vaterpolit, të cilin pala kroate e lidh me kampin e ndalimit të Morinjit, si dhe zgjidhjen e mosmarrëveshjes për kufirin detar dhe kthimin e anijes-shkollë Jadran.
Bisedimet dypalëshe janë zhvilluar në nivel ministror gjatë javëve të fundit, me mbështetjen e Komisionit Evropian, por ende nuk është gjetur një zgjidhje. Për këtë arsye, Kroacia vazhdoi të bllokojë mbylljen e kapitullit 14 për politikën e transportit në një takim teknik të martën.
Zagrebi po bllokon aktualisht edhe kapitujt për politikën e jashtme dhe të sigurisë, gjyqësorin dhe të drejtat themelore, si dhe drejtësinë, lirinë dhe sigurinë.
Një takim dypalësh pritet të zhvillohet në Zagreb në fillim të tetorit. Nëse arrihet përparim i mjaftueshëm, pritet që një konferencë ndërqeveritare të mbyllë kapituj të tjerë të negociatave më 12 ose 13 tetor.
Shpresat janë që një marrëveshje mes dy ministrive të jashtme të mund të zhbllokojë situatën brenda dy muajve të ardhshëm, megjithëse, duhet pranuar, jo të gjitha çështjet e ngritura janë njësoj komplekse.
“Është thjesht çështje kohe”, tha një zyrtar për Euronews, duke folur në kushte anonimiteti për shkak të ndjeshmërisë së bisedimeve. “Të dyja palët duhet të vazhdojnë diskutimet. Por këto negociata nuk mund të kenë një afat të përcaktuar.”
Koha, megjithatë, është pikërisht ajo që mund t’i mungojë Malit të Zi nëse synon të përmbushë afatin ambicioz dyvjeçar, ndërkohë që përpiqet të ruajë ritmin e procesit përpara zgjedhjeve të qershorit 2027.
Komisioni Evropian është i shqetësuar se mosmarrëveshjet dypalëshe në vazhdim mund të ngadalësojnë ndjeshëm përparimin e vendit kandidat që konsiderohet më përpara në proces dhe ka luajtur një rol ndërmjetësues për të ndihmuar në arritjen e një marrëveshjeje.
Ndërkohë, pas një konference ndërqeveritare në korrik, komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, u përpoq të siguronte se edhe nëse Mali i Zi nuk do t’i mbyllte të gjithë kapitujt këtë vit, ai sërish mund të anëtarësohej në vitin 2028.
Në këtë rast, Podgorica do të duhej të shpresonte për një ratifikim të shpejtë, një proces që ndërlikohet nga zgjedhjet e ardhshme në vende kyçe anëtare, si Franca dhe Spanja, ku forcat e djathta në rritje priren të jenë skeptike ndaj zgjerimit.
“Pika vendimtare do të jetë se sa shpejt do të zhvillohet procesi i ratifikimit në të gjitha vendet anëtare”, tha Kos. /Përshtati nga Euronews, ekofin.al
