Shqipëria po kalon nga një fazë “kapjeje të ritmit” drejt ndërtimit të arkitekturës financiare: nga digjitalizimi bazë drejt “open banking”, pagesave të shpejta, afrimit me standardet europiane dhe një ekosistemi startup-esh më të dukshëm. Kjo e bën atë një nga tregjet më interesante të vogla fintech në Europën Juglindore.
Edhe pse ende nuk tërheq vëmendjen e qendrave më të mëdha europiane, vendi me rreth 2.75 milionë banorë po ndërton gradualisht infrastrukturën institucionale që ka rëndësi për sektorin financiar. Ky transformim është i lidhur jo vetëm me inovacionin, por edhe me modernizimin ekonomik dhe procesin e integrimit në Bashkimin Europian. Banka Botërore vlerëson se Prodhimi i Brendshëm Bruto (PBB) i Shqipërisë kaloi 27 miliardë dollarë në vitin 2024, ndërsa PBB për frymë arriti në rreth 11,378 dollarë.
Digjitalizimi, fintech dhe “open banking”
Ky zhvillim ekonomik ka rëndësi sepse transformimi digjital-financiar po ndodh në një vend ende relativisht të vogël, por gjithnjë e më të lidhur, të orientuar drejt shërbimeve dhe reformave. Në të njëjtën kohë, Banka e Shqipërisë po e shtyn tregun drejt infrastrukturave më moderne.
Banka e Shqipërisë e ka cilësuar veten si një pionier rajonal në “open banking” pas reformave të ngjashme me PSD2, ndërsa në nëntor 2024 dha licencën e parë për “open banking” për një institucion financiar, duke shënuar një hap praktik dhe jo vetëm një ambicie rregullatore.
Për këtë arsye, tregu fintech në Shqipëri në vitin 2026 kuptohet më mirë duke parë fillimisht infrastrukturën dhe më pas startup-et. Zhvillimet më të rëndësishme nuk kanë qenë histori “unicorn”-ësh, por ndërtimi gradual i sistemeve që mund të mbështesin inovacionin në të ardhmen. Raporti i Komisionit Europian për Shqipërinë në vitin 2025 vuri në dukje se transaksionet e para mes ofruesve të shërbimeve të inicimit të pagesave (PIS) dhe bankave u realizuan në tremujorin e parë të vitit të kaluar, duke e bërë funksional “open banking”.
I njëjti raport theksoi se Shqipëria iu bashkua zonës gjeografike të skemave SEPA në nëntor 2024, ndërsa pagesat elektronike u rritën me 24% në gjysmën e parë të vitit të kaluar, të nxitura nga pagesat online dhe me karta. Raporti gjithashtu theksoi se Banka e Shqipërisë nisi në janar 2025 zhvillimin e një sistemi kombëtar pagesash të menjëhershme, bazuar në një kopje të sistemit TARGET Instant Payment System (TIPS).
Kjo nismë për pagesat e menjëhershme është një nga treguesit më të qartë të drejtimit ku po shkon Shqipëria. Në janar të vitit të kaluar, Banka e Shqipërisë iu bashkua një iniciative të Ballkanit Perëndimor, ku Banka e Italisë do të ofrojë një sistem pagesash të menjëhershme të bazuar në një kopje të TIPS. Sipas Bankës së Shqipërisë, platforma e re do të mundësojë pagesa në monedhat e vendeve pjesëmarrëse dhe do të mbështesë integrimin më të ngushtë me sistemin financiar europian. Praktikisht, kjo tregon se Shqipëria po synon të ndërtojë një treg pagesash më të shpejtë, më të lirë dhe më të ndërveprueshëm.
Banka e Shqipërisë e ka paraqitur inovacionin edhe në një kuptim më të gjerë. Në një fjalim vitin e kaluar, guvernatori Gent Sejko deklaroi se inovacioni teknologjik po transformon peizazhin financiar në Shqipëri duke zgjeruar shërbimet, nxitur përfshirjen financiare dhe krijuar mundësi të reja për bizneset dhe konsumatorët. Ai theksoi veçanërisht transformimin digjital në pagesa dhe bankë si një nga ndryshimet më të dukshme në treg.
Ekosistem fintech i vogël, por në rritje
Nga këndvështrimi i tregut, ekosistemi mbetet modest, por po bëhet më konkret. Ka vlerësime se në Shqipëri operojnë rreth 22 kompani fintech gjatë këtij viti. Bëhet fjalë për një ekosistem të vogël, por në rritje, të institucioneve të licencuara të pagesave dhe parasë elektronike.
Iute, e cila operon në nivel rajonal dhe jo vetëm në Shqipëri, është një nga kompanitë e njohura për modelin e saj digjital të financimit të konsumatorit dhe shërbimet e kreditimit e pagesave përmes aplikacioneve.
EasyPay është një institucion i licencuar i parasë elektronike me më shumë se 580 pika shërbimi dhe me një rol të rëndësishëm në pagesat në kohë reale, remitancat dhe shërbimet financiare digjitale.
Një tjetër shembull është Pago, platforma financiare digjitale e lançuar nga Rubicon Sh.a., e cila fokusohet tek pagesat tregtare dhe infrastruktura e përpunimit të pagesave.
Përfshirja financiare po përmirësohet, edhe pse ende nuk është e plotë. Të dhënat publike të Bankës Botërore tregojnë se Shqipëria ka të dhëna për zotërimin e llogarive bankare për vitin 2024, ndërsa drejtimi i tregut tregon një popullsi më të bankarizuar dhe më aktive digjitalisht krahasuar me një dekadë më parë. Përdorimi po rritet: raportimet mbi të dhënat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se pagesat me karta përbënin rreth 67% të totalit të pagesave bankare vitin e kaluar, ndërsa pagesat me para elektronike po bëhen gjithnjë e më shumë tregues i sjelljes digjitale të konsumatorëve. Sfida tashmë është më pak prezantimi i pagesave digjitale dhe më shumë zgjerimi i përdorimit të tyre të përditshëm nga familjet, bizneset dhe ndërmarrjet e vogla e të mesme.
Ajo që Shqipërisë mund t’i mungojë në madhësi tregu, po përpiqet ta kompensojë përmes ndërtimit të ekosistemit. Evente si “Future of Fintech”, i pozicionuar si forumi kryesor i fintech dhe financës digjitale në Shqipëri, tregojnë një përpjekje më të qëllimshme për të lidhur rregullatorët, bankat, sipërmarrësit dhe investitorët.
Në këtë kuptim, ekosistemi fintech në Shqipëri në vitin 2026 ende nuk përcaktohet nga madhësia apo thellësia e kapitalit, por nga drejtimi që po merr. “Open banking” është tashmë funksional. Integrimi me SEPA ka avancuar. Pagesat e menjëhershme po ndërtohen. Pagesat elektronike po rriten. Dhe kompanitë vendase fintech po bëhen më të dukshme në një ekosistem ende të vogël, por më të strukturuar. Nuk është ende një histori e përfunduar suksesi, por është qartësisht një treg që po hyn në fazën e tij të ardhshme të zhvillimit./Përshtati nga The Fintech Times, ekofin.al
