Në të gjithë Evropën, pjesa e kostove të punës që merret nga taksat dhe kontributet sociale ndryshon ndjeshëm. Mbretëria e Bashkuar renditet ndër vendet me nivelin më të ulët, por kjo shifër fsheh dallime më të gjera në mënyrën se si tatohet puna në kontinent.
Barra tatimore mbi punën luan një rol vendimtar në atë se sa para marrin realisht punonjësit — por ajo nuk bie vetëm mbi ta. Edhe punëdhënësit përballen me kosto të larta përmes taksave mbi pagat dhe kontributeve sociale.
Këtu hyn në lojë koncepti i “tax wedge” (hendeku tatimor).
Ai mat pjesën e kostos totale të punës që shkon për shtetin — përmes taksave dhe kontributeve — dhe jo për punonjësin si pagë neto.
Hendeku tatimor në Gjermani dhe Francë është rreth 50% më i lartë se në Mbretërinë e Bashkuar. Ky krahasim tregon qartë dallimet e mëdha brenda Evropës.
Pra, cilat vende tatojnë më shumë punën? Dhe pse ndryshimet janë kaq të mëdha?
Çfarë është hendeku tatimor?
Ai përfshin tre komponentë: tatimin mbi të ardhurat personale, kontributet sociale të punëmarrësit dhe kontributet sociale të punëdhënësit. Me pak fjalë, ai pasqyron jo vetëm sa fiton një punonjës në letër, por edhe koston shtesë që paguan punëdhënësi mbi pagën bruto.
Sipas raportit të vitit 2026 nga Tax Foundation, hendeku tatimor varion nga 26.4% në Qipro deri në 50.8% në Belgjikë, në 28 vende evropiane (shtetet e BE-së dhe Mbretëria e Bashkuar). Këto shifra i referohen taksave të vitit 2025 për një punonjës beqar pa fëmijë me pagë mesatare. Normat ndryshojnë sipas situatës familjare dhe nivelit të të ardhurave.
Pse është më i ulët në Mbretërinë e Bashkuar?
Dallimet lidhen kryesisht me mënyrën se si qeveritë financojnë shërbimet publike dhe sistemet e mirëqenies.
Gjermania dhe Franca përdorin modele të bazuara në sigurimet shoqërore, ku shëndetësia, pensionet, papunësia dhe përfitimet e tjera financohen kryesisht përmes kontributeve të detyrueshme, të ndara mes punëdhënësve dhe punëmarrësve. Kjo rrit hendekun tatimor.
Gjermania ka hendekun e dytë më të lartë me 46.6%, ndërsa Franca ndjek me 44.6%. Në Mbretërinë e Bashkuar ai është vetëm 29.2%, i treti më i ulët nga 28 vendet.
Italia (42.5%) dhe Spanja (40.1%) janë gjithashtu mbi nivelin 40%.
Kjo do të thotë se hendeku tatimor në Gjermani është 59.4% më i lartë se në Mbretërinë e Bashkuar, ndërsa në Francë 52.7% më i lartë.
Sipas ekonomistit Alex Mengden nga Tax Foundation, kjo lidhet edhe me faktin që qeveria britanike shpenzon një pjesë më të ulët të PBB-së për shërbime publike dhe mbrojtje sociale krahasuar me ekonomitë e tjera të mëdha evropiane.
Roli i TVSH-së dhe taksave vendore në Mbretërinë e Bashkuar
Mengden thekson se një pjesë e madhe e shpenzimeve në Mbretërinë e Bashkuar financohet përmes deficitit buxhetor — rreth 5.4% e PBB-së në vitin 2025 — dhe jo vetëm nga të ardhurat aktuale nga taksat.
Gjithashtu, TVSH-ja dhe taksat vendore mbi pronën përbëjnë një pjesë më të madhe të të ardhurave fiskale, duke lejuar një barrë më të lehtë mbi punën.
Ai vëren gjithashtu se sistemi gjerman është më pak progresiv, duke shpërndarë barrën mbi një bazë më të gjerë dhe duke mbajtur më shumë se gjysmën e familjeve si kontribuues neto në financat publike.
Ku qëndrojnë vendet e tjera?
Belgjika është i vetmi vend ku hendeku tatimor kalon 50%. Ndërkohë, Qipro, Malta, Mbretëria e Bashkuar, Irlanda, Kroacia dhe Greqia janë nën një të tretën.
Mesatarja e BE-së dhe Mbretërisë së Bashkuar është 38.9%, ndërsa në shumicën e vendeve të BE-së hendeku është mbi 40%.
Përbërja e hendekut ka rëndësi
Hendeku tatimor tregon totalin që merr shteti nga kostot e punës, por mënyra si ndahet barra mes punonjësve dhe punëdhënësve ndryshon shumë.
Për shembull, Danimarka ka normën më të lartë të tatimit mbi të ardhurat personale (35.3%), por një hendek total më të ulët, falë përfitimeve në para dhe kontributeve shumë të ulëta sociale (më pak se 1%).
Në anën tjetër, kontributet e punëmarrësve janë shumë të larta në disa vende, duke arritur në 34.2% në Rumani. Kontributet e punëdhënësve kalojnë 25% në vende si Sllovakia.
Kjo tregon se shifra totale e hendekut tregon vetëm një pjesë të historisë — përbërja e tij tregon kush e mban realisht barrën: punonjësi, punëdhënësi apo të dy.
Zvicra me barrën më të ulët në Evropë
Sipas të dhënave të OECD, që përfshijnë edhe vende jashtë raportit të Tax Foundation, Turqia ka një hendek prej 40.3% dhe Norvegjia 36.4%. Zvicra, me 23%, ka nivelin më të ulët në Evropë.
Konkurrenca fiskale mes kantoneve dhe bashkive është një faktor i rëndësishëm në këtë nivel të ulët.
Vlerësimet e Tax Foundation janë zakonisht më të ulëta se ato të OECD, për shkak të metodologjive të ndryshme, sidomos në mënyrën si maten progresiviteti dhe përfitimet./Përshtati nga Euronews, ekofin.al


