Një sërë dispozitash në kuadër të rregullores së BE-së për inteligjencën artificiale do të hyjnë në fuqi, duke përfshirë mbikëqyrjen kombëtare, penalitetet dhe modelet e inteligjencës artificiale me qëllim të përgjithshëm.
Ndryshime të rëndësishme në lidhje me mbikëqyrjen dhe penalitetet po afrohen për furnizuesit e IA-së në Evropë, ndërsa dispozitat e reja të Aktit të BE-së për Inteligjencën Artificiale hyjnë në fuqi më 2 gusht.
Ja çfarë do të ndryshojë këtë muaj në lidhje me rregulloren e BE-së për IA, e cila është në fuqi prej një viti këtë muaj, por që është zbatuar në mënyrë graduale.
Mbikëqyrja kombëtare
Më 2 gusht, shtetet anëtare do të duhet të njoftojnë Komisionin Evropian se cilat autoritete për mbikëqyrjen e tregut ata emërojnë për të mbikëqyrur përputhshmërinë e bizneseve me Aktin për IA.
Kjo do të thotë se furnizuesit e sistemeve të inteligjencës artificiale do t’i nënshtrohen mbikëqyrjes që nga ai moment.
Euronews raportoi në maj se, me vetëm tre muaj deri në afatin e fillim-gushtit, në të paktën gjysmën e shteteve anëtare mbetej e paqartë se cili autoritet do të emërohej.
Ekzekutivi i BE-së nuk deshi të komentonte në mars për vendet që janë tashmë gati, por pritshmëritë janë se shtetet që sapo kanë kaluar zgjedhje do të vonohen në ngritjen e këtyre rregullatorëve.
Sipas një zyrtari të Komisionit, disa njoftime tashmë janë marrë dhe janë në shqyrtim.
Laura Lázaro Cabrera, drejtoreshë e programit për Barazi dhe të Dhëna në Qendrën për Demokraci dhe Teknologji, i tha Euronews se shumë shtete anëtare pritet të mos e përmbushin afatin e 2 gushtit për të emëruar autoritetet e tyre rregullatore.
Ajo tha se është “thelbësore” që autoritetet kombëtare të emërohen sa më shpejt të jetë e mundur dhe “që ato të jenë kompetente dhe të pajisura siç duhet për të mbikëqyrur gamën e gjerë të rreziqeve që paraqesin sistemet e IA-së, përfshirë edhe ato ndaj të drejtave themelore”.
Artur Bogucki, studiues i asociuar në Qendrën për Studime të Politikave Evropiane (CEPS), përsëriti pritshmëritë për vonesa.
“Kjo nuk është befasuese kur merr parasysh kompleksitetin e madh të asaj që kërkohet. Vendet duhet të krijojnë autoritete mbikëqyrëse të tregut, të caktojnë trupat njoftuese, të përcaktojnë regjime sanksionesh dhe disi të gjejnë staf me ekspertizë që përfshin IA-në, kompjuterikën e të dhënave, sigurinë kibernetike, të drejtat themelore dhe njohuritë sektoriale. Kjo është shumë për të kërkuar në tregun konkurrues të talenteve teknologjike të sotme,” tha ai.
Bogucki tha se sfidat nuk mbarojnë këtu, pasi mbetet për t’u parë se si duhet të bashkërendohen shumë struktura si në nivelin kombëtar ashtu edhe në atë të BE-së.
“Kjo kompleksitet bëhet edhe më sfiduese kur merr parasysh se si Akti për IA duhet të ndërveprojë me rregullore ekzistuese si GDPR, Akti për Shërbimet Digjitale dhe Akti për Tregjet Digjitale. Tashmë po shohim mundësi për mbivendosje dhe konflikte, të ngjashme me mënyrën se si autoritetet për mbrojtjen e të dhënave në Evropë kanë ndjekur qasje të ndryshme në rregullimin e kompanive teknologjike,” tha ai.
Penalitetet
Gjithashtu hyjnë në fuqi dispozitat që mundësojnë ndëshkimin. Kompanitë mund të gjobiten deri në 35 milionë euro për shkelje të Aktit për IA, ose deri në 7% të xhiros vjetore globale, cilado që është më e lartë.
Vendet e BE-së do të duhet të miratojnë ligje zbatuese që përcaktojnë gjobat për shkeljet dhe që i japin autoriteteve të tyre fuqinë përkatëse. Për ndërmarrjet më të vogla, do të aplikohen gjoba më të ulëta.
Akti për IA përcakton një tavan, jo një prag minimal për gjobat. Sipas Lázaro Cabrera, ka shumë mundësi që të ketë “ndryshime të ndjeshme në mënyrën se si shtetet anëtare vendosin të gjobisin autoritetet e tyre publike për mosrespektimin e Aktit për IA – nëse e bëjnë fare.”
Ajo tha se, edhe pse do të ketë disa mospërputhje në nivelin e gjobave të vendosura nga shtetet anëtare, “tregtia e gjobave” në këtë kontekst ka kufizimet e veta.
“Autoritetet mbikëqyrëse të tregut kanë juridiksion për të vepruar në lidhje me çdo produkt që hyn në tregun e BE-së si një tërësi, dhe gjobat janë vetëm një nga shumë mjetet në dispozicionin e tyre,” tha ajo.
Bogucki tha se struktura e qeverisjes gjithashtu duhet të përballet me pyetje në lidhje me praktikat e ndaluara të IA-së, për shembull në rastet e identifikimit biometrik.
“Shtete të ndryshme anëtare mund të kenë oreks politik shumë të ndryshëm për zbatimin e këtyre çështjeve, dhe pa mekanizma të forta koordinimi në nivel të BE-së, mund të shohim të njëjtën fragmentarizim që ka penguar zbatimin e GDPR-së,” tha ai.
GPAI
Së fundmi, hyjnë në fuqi rregullat për sistemet e inteligjencës artificiale me qëllim të përgjithshëm – të cilat përfshijnë modele të mëdha gjuhësore si Grok i X, Gemini i Google dhe ChatGPT i OpenAI.
Në korrik, Komisioni publikoi një Kod Vullnetar të Praktikës për GPAI-në, i cili është diskutuar shumë. Ky grup rregullash vullnetare që prekin transparencën, të drejtën e autorit dhe çështjet e sigurisë dhe mbrojtjes, synon të ndihmojë furnizuesit e modeleve GPAI të përputhen me Aktin për IA.
Komisioni ka deklaruar së fundmi se ata që nuk e nënshkruajnë kodin do të përballen me një mbikëqyrje më të rreptë, ndërsa nënshkruesit do të konsiderohen të përputhur me Aktin për IA. Por kompanitë që e nënshkruajnë kodin gjithsesi do të duhet të respektojnë plotësisht rregulloren.
Gjiganti amerikan i teknologjisë Meta tha javën e kaluar se nuk do ta nënshkruajë, duke kritikuar rregullat për frenimin e inovacionit, ndërsa të tjerë si Google dhe OpenAI kanë deklaruar se do ta nënshkruajnë.
Për ta bërë edhe më të ndërlikuar, të gjitha produktet që janë hedhur në treg para 2 gushtit kanë një periudhë dyvjeçare për të zbatuar rregullat, ndërsa të gjitha mjetet e reja të lëshuara pas kësaj date duhet të përputhen menjëherë.
Akti për IA i BE-së vijon të zbatohet me faza, secila me detyrime të reja për ofruesit dhe përdoruesit. Dy vjet nga tani, më 2 gusht 2027, Akti për IA do të jetë plotësisht i zbatueshëm.
A është Evropa gati të mbikëqyrë inteligjencën artificiale? Mbikëqyrja dhe sanksionet nisin së shpejti
Një sërë dispozitash në kuadër të rregullores së BE-së për inteligjencën artificiale do të hyjnë në fuqi, duke përfshirë mbikëqyrjen kombëtare, penalitetet dhe modelet e inteligjencës artificiale me qëllim të përgjithshëm.
Ndryshime të rëndësishme në lidhje me mbikëqyrjen dhe penalitetet po afrohen për furnizuesit e IA-së në Evropë, ndërsa dispozitat e reja të Aktit të BE-së për Inteligjencën Artificiale hyjnë në fuqi më 2 gusht.
Ja çfarë do të ndryshojë këtë muaj në lidhje me rregulloren e BE-së për IA, e cila është në fuqi prej një viti këtë muaj, por që është zbatuar në mënyrë graduale.
Mbikëqyrja kombëtare
Më 2 gusht, shtetet anëtare do të duhet të njoftojnë Komisionin Evropian se cilat autoritete për mbikëqyrjen e tregut ata emërojnë për të mbikëqyrur përputhshmërinë e bizneseve me Aktin për IA.
Kjo do të thotë se furnizuesit e sistemeve të inteligjencës artificiale do t’i nënshtrohen mbikëqyrjes që nga ai moment.
Euronews raportoi në maj se, me vetëm tre muaj deri në afatin e fillim-gushtit, në të paktën gjysmën e shteteve anëtare mbetej e paqartë se cili autoritet do të emërohej.
Ekzekutivi i BE-së nuk deshi të komentonte në mars për vendet që janë tashmë gati, por pritshmëritë janë se shtetet që sapo kanë kaluar zgjedhje do të vonohen në ngritjen e këtyre rregullatorëve.
Sipas një zyrtari të Komisionit, disa njoftime tashmë janë marrë dhe janë në shqyrtim.
Laura Lázaro Cabrera, drejtoreshë e programit për Barazi dhe të Dhëna në Qendrën për Demokraci dhe Teknologji, i tha Euronews se shumë shtete anëtare pritet të mos e përmbushin afatin e 2 gushtit për të emëruar autoritetet e tyre rregullatore.
Ajo tha se është “thelbësore” që autoritetet kombëtare të emërohen sa më shpejt të jetë e mundur dhe “që ato të jenë kompetente dhe të pajisura siç duhet për të mbikëqyrur gamën e gjerë të rreziqeve që paraqesin sistemet e IA-së, përfshirë edhe ato ndaj të drejtave themelore”.
Artur Bogucki, studiues i asociuar në Qendrën për Studime të Politikave Evropiane (CEPS), përsëriti pritshmëritë për vonesa.
“Kjo nuk është befasuese kur merr parasysh kompleksitetin e madh të asaj që kërkohet. Vendet duhet të krijojnë autoritete mbikëqyrëse të tregut, të caktojnë trupat njoftuese, të përcaktojnë regjime sanksionesh dhe disi të gjejnë staf me ekspertizë që përfshin IA-në, kompjuterikën e të dhënave, sigurinë kibernetike, të drejtat themelore dhe njohuritë sektoriale. Kjo është shumë për të kërkuar në tregun konkurrues të talenteve teknologjike të sotme,” tha ai.
Bogucki tha se sfidat nuk mbarojnë këtu, pasi mbetet për t’u parë se si duhet të bashkërendohen shumë struktura si në nivelin kombëtar ashtu edhe në atë të BE-së.
“Kjo kompleksitet bëhet edhe më sfiduese kur merr parasysh se si Akti për IA duhet të ndërveprojë me rregullore ekzistuese si GDPR, Akti për Shërbimet Digjitale dhe Akti për Tregjet Digjitale. Tashmë po shohim mundësi për mbivendosje dhe konflikte, të ngjashme me mënyrën se si autoritetet për mbrojtjen e të dhënave në Evropë kanë ndjekur qasje të ndryshme në rregullimin e kompanive teknologjike,” tha ai.
Penalitetet
Gjithashtu hyjnë në fuqi dispozitat që mundësojnë ndëshkimin. Kompanitë mund të gjobiten deri në 35 milionë euro për shkelje të Aktit për IA, ose deri në 7% të xhiros vjetore globale, cilado që është më e lartë.
Vendet e BE-së do të duhet të miratojnë ligje zbatuese që përcaktojnë gjobat për shkeljet dhe që i japin autoriteteve të tyre fuqinë përkatëse. Për ndërmarrjet më të vogla, do të aplikohen gjoba më të ulëta.
Akti për IA përcakton një tavan, jo një prag minimal për gjobat. Sipas Lázaro Cabrera, ka shumë mundësi që të ketë “ndryshime të ndjeshme në mënyrën se si shtetet anëtare vendosin të gjobisin autoritetet e tyre publike për mosrespektimin e Aktit për IA – nëse e bëjnë fare.”
Ajo tha se, edhe pse do të ketë disa mospërputhje në nivelin e gjobave të vendosura nga shtetet anëtare, “tregtia e gjobave” në këtë kontekst ka kufizimet e veta.
“Autoritetet mbikëqyrëse të tregut kanë juridiksion për të vepruar në lidhje me çdo produkt që hyn në tregun e BE-së si një tërësi, dhe gjobat janë vetëm një nga shumë mjetet në dispozicionin e tyre,” tha ajo.
Bogucki tha se struktura e qeverisjes gjithashtu duhet të përballet me pyetje në lidhje me praktikat e ndaluara të IA-së, për shembull në rastet e identifikimit biometrik.
“Shtete të ndryshme anëtare mund të kenë oreks politik shumë të ndryshëm për zbatimin e këtyre çështjeve, dhe pa mekanizma të forta koordinimi në nivel të BE-së, mund të shohim të njëjtën fragmentarizim që ka penguar zbatimin e GDPR-së,” tha ai.
GPAI
Së fundmi, hyjnë në fuqi rregullat për sistemet e inteligjencës artificiale me qëllim të përgjithshëm – të cilat përfshijnë modele të mëdha gjuhësore si Grok i X, Gemini i Google dhe ChatGPT i OpenAI.
Në korrik, Komisioni publikoi një Kod Vullnetar të Praktikës për GPAI-në, i cili është diskutuar shumë. Ky grup rregullash vullnetare që prekin transparencën, të drejtën e autorit dhe çështjet e sigurisë dhe mbrojtjes, synon të ndihmojë furnizuesit e modeleve GPAI të përputhen me Aktin për IA.
Komisioni ka deklaruar së fundmi se ata që nuk e nënshkruajnë kodin do të përballen me një mbikëqyrje më të rreptë, ndërsa nënshkruesit do të konsiderohen të përputhur me Aktin për IA. Por kompanitë që e nënshkruajnë kodin gjithsesi do të duhet të respektojnë plotësisht rregulloren.
Gjiganti amerikan i teknologjisë Meta tha javën e kaluar se nuk do ta nënshkruajë, duke kritikuar rregullat për frenimin e inovacionit, ndërsa të tjerë si Google dhe OpenAI kanë deklaruar se do ta nënshkruajnë.
Për ta bërë edhe më të ndërlikuar, të gjitha produktet që janë hedhur në treg para 2 gushtit kanë një periudhë dyvjeçare për të zbatuar rregullat, ndërsa të gjitha mjetet e reja të lëshuara pas kësaj date duhet të përputhen menjëherë.
Akti për IA i BE-së vijon të zbatohet me faza, secila me detyrime të reja për ofruesit dhe përdoruesit. Dy vjet nga tani, më 2 gusht 2027, Akti për IA do të jetë plotësisht i zbatueshëm./Përshtati nga Euronews, ekofin.al
