Ndërmarrjet e vogla dhe të mesme (SME) përbëjnë motorin kryesor të ekonomisë shqiptare, duke zënë peshë dominuese në eksportet, vlerën e shtuar bruto dhe punësim. Sipas të dhënave të publikuara nga OECD për periudhën 2020 –2023, Shqipëria shënon ndër përqindjet më të larta në Ballkan sa i përket rolit të SME-ve në ekonomi, duke u renditur përpara shumicës së vendeve fqinje dhe ndjeshëm mbi mesataren e Bashkimit Evropian.
Në totalin e eksporteve, SME-të shqiptare kontribuojnë me 64.3%, një shifër që e pozicionon Shqipërinë në vend të tretë në Ballkanin Perëndimor pas Malit të Zi (76.5%) dhe Kosovës (70.4%).
Në aspektin e vlerës së shtuar bruto (GVA), SME-të në Shqipëri përfaqësojnë 76.2% të totalit, me një rritje domethënëse nga periudha 2014–2016 kur shifra ishte 65.6%. Kjo peshë është ndër më të lartat në rajon, përpara Bosnje-Hercegovinës (64.4%) dhe ndjeshëm mbi mesataren e BE-së (52.3%).
Por treguesi më i fortë për rolin vendimtar të SME-ve në Shqipëri mbetet punësimi. Në periudhën 2020–2023, 82% e të punësuarve në vend janë të angazhuar në ndërmarrje të vogla dhe të mesme – përqindja më e lartë në Ballkanin Perëndimor, madje më e lartë edhe se në Kosovë (80.4%) dhe dukshëm mbi mesataren e BE-së (64.5%).
Situata e përgjithshme në Ballkanin Perëndimor
Sipas raportit të OECD vërehet një përmirësim i performancës së rajonit në treguesit e Lehtësimit të Tregtisë të OECD-së, ku mesatarja është rritur nga 1.16 në 2017 në 1.35 në 2022. Megjithatë, rajoni mbetet prapa mesatares së OECD-së që është 1.76.
Pengesat jotarifore, si mungesa e bashkëpunimit për shkëmbim të dhënash mes autoriteteve doganore, vonesat në përpunimin dhe zhdoganimin e mallrave para mbërritjes, si dhe mungesa e një sistemi tregtar pa letra, vazhdojnë të kufizojnë potencialin tregtar të Ballkanit Perëndimor. Për pasojë, tregtia ndërrajonale ka mbetur në vendnumëro, duke përfaqësuar vetëm 11% të tregtisë totale në periudhën 2016–2023.
Performanca tregtare e rajonit ndikohet gjithashtu nga baza e ulët industriale. Eksportet e mallrave përbënin vetëm 18.7% të PBB-së në 2023, shumë më pak se mesatarja e BE-së prej 38.0%. Përjashtim bën vetëm Maqedonia e Veriut me 44.8%, falë sektorëve të kimisë dhe makinerive. Në Shqipëri (13.2%), Mal të Zi (3.5%) dhe Kosovë (2.8%), eksportet janë të ulëta, ndërsa tregtia dominohet nga shërbimet, veçanërisht turizmi që përbënte 21.5% të punësimit në Shqipëri dhe 25.6% në Mal të Zi në vitin 2023.
Tregtia elektronike ndërkufitare mund të ndihmojë gjithashtu SME-të duke reduktuar kostot e transaksioneve dhe duke lehtësuar logjistikën. Serbia kryeson në përdorimin e e-commerce për shitje me 28.9%, e ndjekur nga Bosnja dhe Hercegovina me 22.9%, që të dyja mbi mesataren e BE-së prej 22.1%. Në vendet e tjera të rajonit, adoptimi i tregtisë elektronike mbetet i ulët, duke sinjalizuar nevojën për politika që nxisin kapacitetin digjital të SME-ve./ekofin.al
