E njëjta shportë blerjesh mund të kushtojë pothuajse katër herë më shumë në varësi të vendit ku ndodheni në Europë. Por cilat janë vendet më të shtrenjta dhe më të lira, dhe si mund të krahasohen në mënyrë të drejtë?
Eurostat-i përdor treguesit e nivelit të çmimeve për të krahasuar koston e mallrave dhe shërbimeve të konsumit në secilin vend me mesataren e Bashkimit Europian (BE).
Me fjalë të thjeshta, nëse e njëjta shportë mallrash dhe shërbimesh kushton mesatarisht 100 euro në BE, sa do të kushtonte ajo në secilin vend?
Për ta bërë krahasimin sa më përfaqësues, Eurostat-i mbështetet në çmimet mesatare vjetore kombëtare për më shumë se 2.000 mallra dhe shërbime.
Ekzistojnë dy mënyra matjeje. Njëra merr parasysh vetëm shpenzimet direkte të familjeve, ndërsa tjetra përfshin edhe shërbimet e financuara nga shteti, si kujdesi shëndetësor dhe arsimi.
Ky artikull përdor matjen më të gjerë, të njohur si Konsumi Individual Faktik (AIC), të cilin Eurostat-i e konsideron më të përshtatshëm për krahasime ndërkombëtare. Në të dhëna përfshihet gjithashtu edhe matja e Shpenzimeve të Konsumit Final të Familjeve (HFCE).
Një indeks çmimesh prej 100 përputhet me mesataren e BE-së. Një vlerë mbi 100 do të thotë se vendi është më i shtrenjtë se mesatarja, ndërsa nën 100 do të thotë se është më i lirë.
Këto shifra krahasojnë vetëm çmimet. Ato nuk marrin parasysh nivelin e të ardhurave, prandaj një vend më i shtrenjtë nuk është domosdoshmërisht më pak i përballueshëm për banorët e tij.
Cilat janë vendet më të shtrenjta dhe më të lira?
Brenda BE-së, diferenca është e madhe. Luksemburgu renditet i pari për çmime të larta, ndërsa Rumania ka çmimet më të ulëta. Çmimet e konsumit në Luksemburg janë rreth 2,5 herë më të larta se në Rumani.
Kur përfshihen edhe vendet kandidate për në BE dhe anëtarët e Shoqatës Europiane të Tregtisë së Lirë (EFTA), Islanda bëhet vendi më i shtrenjtë dhe Maqedonia e Veriut më i liri, duke e zgjeruar diferencën në 3,7 herë.
Në përgjithësi, Europa Perëndimore dhe Veriore ka nivele më të larta çmimesh, ndërsa Europa Qendrore dhe Lindore mbetet më e lirë.
Çmimet dhe të ardhurat tregojnë historinë e plotë
Islanda është 83,7% më e shtrenjtë se mesatarja e BE-së, ndërsa Zvicra 81%.
Profesori Robert Inklaar nga Universiteti i Groningenit shpjegon se këto shifra duhen parë gjithmonë së bashku me të ardhurat:
“Ajo që ka rëndësi për standardin e jetesës nuk është nëse çmimet janë të larta, por çfarë mund të blejë një pagë lokale. Fuqia blerëse është më e rëndësishme se etiketa e çmimit.”
Për shembull, Zvicra duket shumë e shtrenjtë, por pagat e larta bëjnë që fuqia blerëse atje të jetë ndër më të fortat në Europë.
Edhe Danimarka (40,2%), Irlanda (39,6%) dhe Norvegjia (38,4%) janë ndër vendet më të shtrenjta, me çmime rreth 40% mbi mesataren e BE-së.
Pas tyre vijnë Suedia dhe Finlanda, ku çmimet janë respektivisht 28,4% dhe 26,1% më të larta se mesatarja europiane.
Në Holandë, e njëjta shportë që kushton 100 euro në BE kushton 120,4 euro; në Austri 119 euro dhe në Belgjikë 118,1 euro.
Si renditen ekonomitë më të mëdha të Europës?
Ndër katër ekonomitë më të mëdha të BE-së: Gjermania është më e shtrenjta, me çmime 9,1% mbi mesataren e BE-së. Franca është 6,4% mbi mesataren. Italia është pak nën mesatare. Spanja është 8,9% më e lirë se mesatarja.
Kjo do të thotë se për të njëjtën shportë mallrash dhe shërbimesh, një person do të paguante rreth 18 euro më shumë në Gjermani sesa në Spanjë.
Vendet më të lira në Europë
Në Maqedoninë e Veriut, një shportë që kushton 100 euro mesatarisht në BE do të kushtonte vetëm 49,7 euro. Po ashtu: Turqia – 52,2 euro, Bosnja dhe Hercegovina – 55,7 euro, Rumania – 58,9 euro dhe Bullgaria – 60 euro.
Këto vende janë të paktën 40% më të lira se mesatarja e BE-së.
Më tej vijnë Mali i Zi – 61 euro, Serbia – 62,5 euro, Shqipëria – 65,7 euro, Polonia – 71,1 euro dhe Hungaria – 71,6 euro.
Nën mesataren e BE-së renditen gjithashtu: Kroacia – 76,3; Sllovakia – 81,4; Lituania – 81,4; Çekia – 82; Greqia – 84 dhe Portugalia – 85,3.
Çfarë i shkakton këto dallime?
Sipas profesorit Robert Inklaar: “Arsyeja kryesore pse çmimet ndryshojnë në Europë është se pagat ndryshojnë, dhe pagat lidhen me produktivitetin.”
Aty ku punonjësit janë më produktivë, ata fitojnë më shumë. Këto paga më të larta reflektohen drejtpërdrejt në çmimin e shërbimeve vendase si restorantet, parukeritë, dentistët, qiratë, kujdesi për fëmijët.
Ai thekson se kjo nuk vlen vetëm për shërbimet. Edhe mallrat që duken plotësisht të tregtueshme, si ushqimet në supermarket apo veshjet, përmbajnë kosto lokale si qiraja e dyqanit, stafi, transporti dhe shpërndarja.
Përveç pagave, ndikojnë edhe largësia gjeografike, kostot e shpërndarjes, rregulloret, kufijtë, normat e TVSH-së dhe taksat e tjera mbi konsumin.
Profesori i pensionuar Rainer Maurer nga Universiteti i Pforzheimit thekson se nivelet e çmimeve në vendet e Bashkimit Monetar Europian (Zona Euro) kanë një lidhje të qartë me Prodhimin e Brendshëm Bruto (PBB) për frymë.
Me fjalë të tjera, vendet më të shtrenjta të Europës priren të jenë edhe më të pasurat. Prandaj ekonomistët këmbëngulin se çmimet duhet të vlerësohen gjithmonë së bashku me të ardhurat dhe fuqinë blerëse. /Përshtati nga Euronews, ekofin.al
