Komisioni parlamentar për Kulturën, Turizmin dhe Diasporën ka miratuar projektligjin që vendos mbi çdo subjekt prodhues, importues apo tregtar të produkteve që gjenerojnë mbetje pas përdorimit, detyrimin për t’i menaxhuar ato. Ky ligj, që parashikon ngritjen e një skeme të Përgjegjësive të Zgjeruara të Prodhuesit (EPR), u prezantua nga Ministri i Mjedisit, Sofjan Jaupaj, i cili e konsideroi një hap të domosdoshëm në përmbushjen e angazhimeve që Shqipëria ka në kuadër të procesit të anëtarësimit në Bashkimin Evropian.
“Ky është një detyrim që buron nga direktivat evropiane dhe përbën një hap përpara në drejtim të ekonomisë qarkulluese dhe mbrojtjes së mjedisit,” deklaroi ministri Jaupaj gjatë seancës. Ai theksoi se ligji synon të zhvendosë barrën e menaxhimit të mbetjeve nga shteti dhe komunat tek vetë prodhuesit e produkteve që i gjenerojnë, duke i detyruar ata të krijojnë dhe financojnë sistemet për mbledhjen, transportin dhe riciklimin e mbetjeve.
Çfarë parashikon ligji?
Projektligji do të zbatohet për katër rrjedha kryesore të mbetjeve: Ambalazhet dhe mbetjet e tyre; Bateritë dhe akumulatorët; Automjetet në fund të jetës; si edhe pajisjet elektrike dhe elektronike.
Sipas draftit, prodhuesit, importuesit apo tregtarët që vendosin produkte në tregun shqiptar duhet të mbulojnë të gjitha kostot e grumbullimit, transportit dhe përpunimit të mbetjeve që dalin nga përdorimi i produkteve të tyre. Ata duhet gjithashtu të investojnë në infrastrukturën e grumbullimit, si dhe të zhvillojnë fushata informimi, ndërgjegjësimi dhe trajnimi për konsumatorët.
Në këtë mënyrë, ligji synon të vendosë themelet e një ekonomie qarkulluese, ku materialet e përdorura rikthehen në ciklin ekonomik përmes riciklimit dhe ripërdorimit, duke ulur presionin mbi mjedisin dhe burimet natyrore.
Opozita kundër: “Drafti kaloi pa dëgjuar kërkesat tona”
Deputetët e opozitës kanë votuar kundër projektligjit në komision, duke argumentuar se drafti nuk ka marrë parasysh kërkesat e tyre për ndryshime thelbësore. Ata kanë paralajmëruar se mënyra e hartimit aktual mund të krijojë konfuzion dhe barrë të tepërt administrative për bizneset, pa garanci të mjaftueshme për zbatim praktik.
Bizneset kërkojnë rishikim dhe fazë tranzitore
Miratimi i projektligjit ka ngjallur reagime të menjëhershme nga komuniteti i biznesit dhe dhomat e tregtisë, të cilat kërkojnë shtyrje të hyrjes në fuqi dhe përmirësim të dispozitave teknike.
Dhoma Amerikane e Tregtisë (AmCham Albania) ka deklaruar gjatë konsultimit se drafti është miratuar “pa konsultim të mjaftueshëm me sektorin privat” dhe përmban “mangësi të rëndësishme teknike që e bëjnë zbatimin e tij shumë të vështirë”. AmCham ka kërkuar shtyrjen e afateve dhe përfshirjen e ekspertizës së biznesit në hartimin e akteve nënligjore, për të shmangur penalizime apo kosto disproporcionale ndaj operatorëve ekonomikë.
Edhe Dhoma Gjermane e Tregtisë dhe Industrisë ka ngritur shqetësime mbi mungesën e infrastrukturës ekzistuese për riciklim dhe grumbullim, si dhe për rrezikun që kostot e reja mund të transferohen te konsumatori përfundimtar. Përfaqësues të saj kanë theksuar se, pa një sistem të saktë raportimi dhe monitorimi, ligji rrezikon të kthehet në “një barrë financiare më shumë dhe jo në një nxitës real të ekonomisë së gjelbër”.
Një shqetësim i përsëritur është edhe mungesa e kapaciteteve administrative për zbatimin e ligjit, si regjistri kombëtar i prodhuesve apo sistemi i ndjekjes së sasisë së produkteve të vendosura në treg.
Shqipëria ende pa sistem funksional EPR
Aktualisht, Shqipëria është një nga vendet e rajonit që nuk ka ende një sistem të funksionuar të Përgjegjësive të Zgjeruara të Prodhuesit. Sipas analizave të organizatave ndërkombëtare, si GIZ dhe “Switch to Green”, vendi nuk raporton sasinë e ambalazheve të vendosura në treg dhe nuk ka skema funksionale për mbledhjen e mbetjeve elektrike, baterive apo automjeteve të vjetra.
Në këtë kuadër, ligji i ri shihet si një përpjekje për të mbushur boshllëkun ligjor dhe për të përmbushur një nga kriteret kyçe të kapitullit mjedisor të acquis communautaire të BE-së. Por, sipas ekspertëve të mjedisit, pa një fazë tranzitore të qartë dhe financim për infrastrukturën, implementimi mund të mbetet në letër.
Ekonomia qarkulluese dhe sfida e realitetit
Në teori, modeli i EPR nxit ndërtimin e një ekonomie të qëndrueshme, ku prodhuesit kanë përgjegjësi për gjithë ciklin jetësor të produktit. Por në praktikë, bizneset paralajmërojnë se kostot e menjëhershme për krijimin e sistemeve të mbledhjes, raportimit dhe riciklimit mund të jenë të larta, sidomos për ndërmarrjet e vogla e të mesme.
Në mungesë të infrastrukturës së duhur për grumbullim dhe përpunim, ekziston rreziku që ligji të kthehet në një detyrim formal pa efekt real mjedisor, ndërsa barra financiare të rëndojë mbi prodhuesit e ligjshëm, duke favorizuar operatorët informalë.
Perspektiva, balancë mes detyrimit dhe mundësisë
Ekspertët bien dakord se miratimi i këtij ligji është një hap i rëndësishëm për integrimin evropian dhe tranzicionin e gjelbër, por kërkojnë bashkëpunim më të ngushtë midis qeverisë dhe sektorit privat për të siguruar që reformat të jenë të zbatueshme dhe të qëndrueshme në kohë.
Nëse Shqipëria arrin të zbatojë me sukses këtë skemë, vendi mund të përfitojë jo vetëm në drejtim të mjedisit, por edhe në zhvillimin e industrive të riciklimit, inovacionit dhe punësimit të gjelbër — duke e afruar një hap më shumë drejt standardeve të BE-së për menaxhimin modern të mbetjeve. /ekofin.al
