Pas rënies së ndjeshme të regjistruar gjatë vitit 2024, tregtia e Bashkimit Europian me elementet e rralla të tokës (rare earth elements) ka shënuar një rikuperim të fortë gjatë vitit 2025, duke reflektuar rritjen e kërkesës për lëndë të para strategjike që përdoren në teknologjitë moderne dhe industrinë e avancuar.
Sipas të dhënave të publikuara nga Eurostat, importet e Bashkimit Europian të elementeve të rralla të tokës u rritën me 17.1% gjatë vitit 2025, duke arritur në 15.1 mijë tonë. Në të njëjtën kohë, eksportet u rritën me 21.1%, duke kapur nivelin e 6.7 mijë tonëve.
Rritja nuk është reflektuar vetëm në volum, por edhe në vlerën financiare të tregtisë. Vlera e importeve të këtyre mineraleve strategjike u rrit me 23.2%, duke arritur në 124.9 milionë euro, ndërsa eksportet u zgjeruan me 29.9%, duke regjistruar një vlerë prej 124.7 milionë eurosh.
Elementet e rralla të tokës përbëjnë një grup prej 17 metalesh të specializuara, të konsideruara si materiale kritike për ekonominë globale për shkak të rëndësisë së tyre të lartë industriale dhe rrezikut të furnizimit. Ato përdoren gjerësisht në prodhimin e telefonave celularë, kompjuterëve, automjeteve elektrike, magnetëve të fuqishëm, turbinave të erës, si dhe në teknologjitë e avancuara mjekësore dhe ushtarake.
Kina dominon furnizimin e Bashkimit Europian
Edhe gjatë vitit 2025, Kina mbeti partneri kryesor tregtar i Bashkimit Europian për importin e elementeve të rralla të tokës. Sipas Eurostat, 46.8% e totalit të importeve të BE-së, ose rreth 7.1 mijë tonë, u siguruan nga Kina.
Në vendin e dytë renditet Rusia, e cila përfaqësoi 25.9% të importeve totale, me rreth 3.9 mijë tonë, ndërsa Malajzia zuri vendin e tretë me 23.1% të importeve, ose rreth 3.5 mijë tonë.
Ndërkohë, Japonia dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës kishin një peshë shumë më të vogël në furnizimin e tregut europian, duke përfaqësuar respektivisht 1.6% dhe 0.9% të importeve.
Varësia e lartë e Bashkimit Europian nga importet e elementeve të rralla të tokës, veçanërisht nga Kina, vazhdon të konsiderohet një sfidë strategjike për sigurinë ekonomike dhe industriale të bllokut europian. Për këtë arsye, BE-ja po intensifikon përpjekjet për diversifikimin e burimeve të furnizimit dhe zhvillimin e kapaciteteve të brendshme të prodhimit dhe riciklimit të këtyre materialeve kritike, të cilat konsiderohen thelbësore për tranzicionin e gjelbër dhe transformimin dixhital të ekonomisë europiane.
Po Shqipëria ku ndodhet?!
Sa i përket Shqipërisë, vendi nuk figuron aktualisht ndër furnizuesit e Bashkimit Europian për elementet e rralla të tokës. Megjithatë, Shqipëria konsiderohet pjesë e potencialit mineral strategjik të Ballkanit Perëndimor, për shkak të rezervave të njohura të mineraleve si kromi dhe bakri. Në kushtet kur Bashkimi Europian po intensifikon përpjekjet për të diversifikuar burimet e furnizimit me lëndë të para kritike dhe për të reduktuar varësinë nga importet, veçanërisht nga Kina, zhvillimi i kërkimeve gjeologjike për mineralet kritike mund të krijojë mundësi të reja investimi edhe për Shqipërinë në të ardhmen.
