Tregjet e karbonit janë një hap më afër për të qenë pjesë e planeve globale të klimës pas një vendimi të shpejtë të samitit COP29 në Baku.
Një pjesë pak e njohur e Marrëveshjes së Parisit për të frenuar ngrohjen globale është vënë në qendër të vëmendjes në COP29: Neni 6. Ky seksion i marrëveshjes ka të bëjë me një sistem të tregut të karbonit, i cili do t’u mundësonte kombeve të prodhojnë ndotje nëse kompensojnë emetimet diku tjetër, duke blerë kredi karboni.
Ka qenë një pikë e madhe pengesë në samitet e mëparshme të klimës, pasi disa palë kanë frikë se rrezikon të minojë nevojën urgjente për të ulur emetimet globale. Në përpjekje për të bërë përparim këtë vit, u ngarkua një komitet teknik me shkrimin e rregullave për të hequr mekanizmin e tregjeve të karbonit. Të hënën ky version i nenit 6 u miratua shpejt nga vendet në atë që negociatori kryesor i COP29, Yalchin Rafiyev e quajti një “përparim” të hershëm për samitin.
Çfarë është neni 6?
Neni 6 u shfaq për herë të parë në bisedimet për klimën në Paris në vitin 2015, ku liderët botërorë ranë dakord të përpiqeshin të mbanin ngrohjen globale nën 1.5 gradë Celsius nga nivelet paraindustriale.
Qëllimi i tij është të përshkruajë se si vendet dhe kompanitë mund të tregtojnë reduktimet e emetimeve për të hequr dhe ndaluar më shumë ndotje të karbonit që të arrijë në atmosferë. Ideja është të krijohen tregje të tregtimit të karbonit, duke lejuar ndotësit më të lartë të kompensojnë një pjesë të ndotjes që prodhojnë, duke blerë kredi karboni nga vendet më pak ndotëse.
Neni 6 ofron dy mënyra për vendet për ta bërë këtë. E para është që dy kombe të vendosin rregullat dhe standardet e tyre për tregtinë e kredisë së karbonit. Disa vende tashmë po nënshkruajnë marrëveshje për ta bërë këtë, duke përfshirë Singaporin me Filipinet, Kosta Rikën dhe Sri Lankën, Zvicrën me Ganën, Perun dhe Ukrainën, ndër të tjera.
Opsioni i dytë krijon një treg ndërkombëtar, të qeverisur nga OKB-ja, përmes të cilit çdokush mund të blejë kredi.
Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, Antonio Guterres u bëri thirrje negociatorëve që të “bien dakord për rregullat për tregje të drejta dhe efektive të karbonit” dhe “të mos lënë hapësirë për larjen e gjelbër (greenwashing) ose rrëmbimin e tokës”.
Si mund të ndihmojë Neni 6 në reduktimin e ndotjes me karbon?
Kompanitë me ndotje të rëndë do të ishin klientë të rëndësishëm. Çdo kredit do të ishte i barabartë me një ton CO2 ose ekuivalentin e gazeve të tjera serrë që mund të reduktohen në ajër, të sekuestrohen ose të shmangen, duke përdorur në vend të tyre energjitë e gjelbra.
Paratë nga kreditë e gjeneruara do të shkonin për projektet lokale. Çmimi për ton i karbonit do të luhatet në treg, që do të thotë se sa më shumë të rritet, aq më shumë projekte të gjelbra mund të fitojnë nëpërmjet kredive të reja të gjeneruara.
Nën tregjet e karbonit, vendet që ulin emetimet e tyre, mund të shesin kredi karboni. Vendet që shesin kredi mund t’i përdorin ato për projekte të energjisë së pastër, të tilla si instalimi i paneleve diellore ose elektrifikimi i sistemeve të transportit publik.
Çfarë mund të ndodhë në bisedimet për klimën në Baku?
Vendimi i së hënës sinjalizoi një vrull të hershëm për vendosjen e Nenit 6, të cilin presidenca e COP29 tha se do t’i jepte përparësi këtë vit. Por liderët ende duhet të bien dakord për seksione të tjera të çështjes, duke përfshirë rregullat për tregtimin e kredisë së karbonit nga dy vendet dhe detajet përfundimtare të tregut ndërkombëtar, të qeverisur nga OKB.
Pasi të finalizohet, Neni 6 mund të zvogëlojë koston e zbatimit të planeve kombëtare të klimës me 250 miliardë dollarë (rreth 236 miliardë euro) në vit sipas vlerësimeve të OKB-së. Presidenca e COP29 më pas do të inkurajojë vendet të marrin pjesë në tregtinë e karbonit.
Por shqetësimet mbeten se si do të funksionojë mekanizmi, duke pasur parasysh se si është zhvilluar. /euronews
