Në një kohë kur adoleshentët ekspozohen gjithnjë e më herët ndaj produkteve me nikotinë, alkoolit, presionit social dhe ndikimeve të pakontrolluara të botës digjitale, ekspertët paralajmërojnë se sfida nuk mund të trajtohet më vetëm me ndalime formale. Gjatë Lifestyle Conference 2026, kjo tematikë u kthye në një nga diskutimet më të rëndësishme të konferencës, duke sjellë në të njëjtën tryezë psikologë, sociologë, ekspertë të shëndetit publik dhe profesionistë të edukimit për të diskutuar mbi mënyrat se si shoqëria mund të mbrojë më mirë brezat e rinj nga sjelljet me risk.
Paneli “Psikologjia e të rinjve, duhanpirja dhe reduktimi i dëmit” trajtoi fenomenin e aksesit të hershëm ndaj produkteve me nikotinë dhe alkool jo vetëm si problem shëndetësor, por si një çështje komplekse sociale, emocionale dhe edukative. Ekspertët theksuan se adoleshenca mbetet një periudhë ku të rinjtë kërkojnë të eksperimentojnë, të sfidojnë kufijtë dhe të krijojnë identitetin e tyre, shpesh të ndikuar nga mjedisi, rrjetet sociale dhe presioni i grupit.
Psikologia klinike Prof. Asoc. Besmira Lahi theksoi se shumë prej sjelljeve me risk tek adoleshentët janë sinjale të një boshllëku emocional që ata nuk dinë ta adresojnë ndryshe. Sipas saj, duhanpirja apo përdorimi i vape-ve shpesh nuk janë problemi kryesor, por simptomë e ankthit, izolimit, bullizmit apo mungesës së komunikimit në familje. Ajo nënvizoi se prindërit shpesh fokusohen tek produkti apo sjellja, pa kuptuar arsyet psikologjike që qëndrojnë pas saj.
Një dimension tjetër i rëndësishëm i diskutimit ishte ndikimi i rrjeteve sociale dhe ndryshimi i mënyrës si të rinjtë ndërtojnë sot marrëdhëniet dhe perceptimin për veten. Sociologia dhe pedagogia Dr. Nora Malaj solli shembuj konkretë nga puna e saj me adoleshentë, duke treguar se shumë prej tyre ndihen emocionalisht të pambështetur dhe kërkojnë “pranim” apo identitet përmes sjelljeve që perceptohen si moderne apo të pranueshme nga grupi. Sipas saj, prindërimi sot kërkon më shumë vëmendje, empati dhe komunikim sesa kontroll të ashpër.
Ekspertët theksuan se ndalimet ligjore kanë efekt të kufizuar nëse nuk shoqërohen me edukim dhe ndërgjegjësim të vazhdueshëm. Mjeku dhe eksperti i kontrollit të duhanit Dr. Roland Shuperka solli në vëmendje shembuj europianë, ku reduktimi i duhanpirjes është shoqëruar me politika të forta edukimi, sensibilizimi dhe kontrolli të tregut. Sipas tij, mbrojtja e të rinjve kërkon jo vetëm zbatim korrekt të ligjit, por edhe informacion të vazhdueshëm për prindërit, shkollat dhe komunitetin.
Një pjesë e rëndësishme e diskutimit u fokusua edhe tek roli i shkollës dhe institucioneve arsimore. Përfaqësues të sektorit të arsimit folën për nevojën e forcimit të moduleve edukative mbi jetesën e shëndetshme, si dhe për rëndësinë e rolit të psikologëve dhe punonjësve socialë në identifikimin e hershëm të problematikave tek adoleshentët. Sipas ekspertëve, të rinjtë kanë nevojë për më shumë hapësira komunikimi, mbështetje emocionale dhe edukim praktik mbi mënyrën si të menaxhojnë presionin social dhe emocionet e tyre.
Diskutimi solli në vëmendje edhe realitetin europian, ku parandalimi i aksesit të të rinjve ndaj produkteve të dëmshme trajtohet si një përgjegjësi kolektive mes familjes, shkollës, komunitetit dhe institucioneve publike. Ekspertët theksuan se përvoja europiane ka treguar se edukimi i hershëm, komunikimi i hapur dhe ndërgjegjësimi publik janë po aq të rëndësishme sa vetë ligji.
Mesazhi kryesor që përcolli paneli ishte i qartë: mbrojtja e të rinjve nuk fillon tek ndëshkimi, por tek komunikimi, kujdesi dhe ndërtimi i marrëdhënieve më të shëndetshme. Në një realitet ku produktet me nikotinë, alkooli dhe ndikimet digjitale janë gjithnjë e më të pranishme, sfida nuk është vetëm të kufizohet aksesi, por të ndërtohet një kulturë më e fortë ndërgjegjësimi dhe përgjegjësie për brezat e rinj.


